Энэ удаа уншигч та бүхэнд нэгэн эгэл инженерийн тухай хүүрнэх гэж байна. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Холбооны хэсгийн тэргүүлэх инженер Ш.Цэцэгмаа Улаанбаатар хотын унаган иргэн. Сүхбаатарын нэрэмжит хоёрдугаар дунд сургуульд есдүгээр анги хүртлээ суралцсан тэргүүний сурагч явжээ. Одоогийн Сүхбаатар дүүрэгт түүний хүүхэд нас өнгөрсөн гэнэ. Тэдний ангийн нэлээн олон хүүхдийн гэр хүнсний нэгдүгээр дэлгүүрийн ойролцоо байв. Чойбалсангийн хөшөөтэй МУИС-ийн хойд талын арктай байранд элитүүдийн хүүхдүүд амьдардаг байж. Харин 10-р ангид орох жилээ тэр Эрдэнэтэд ирж суралцжээ. Тэрбээр 1978 оны 12-р сарын 14-нд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн эхний ээлж ашиглалтад ороход 10 жилийн сурагчдын хамт туг лоозон барьж жагссан хүүхдийн нэг аж. Ю.Цэдэнбал тэргүүтэй төр, засгийн удирдлагууд ирж үйлдвэрийн тээрмийн товчлуур дарахыг,үйлдвэрийн зэс, молибдений анхны баяжмал ачсан вагоны туузыг хайчилж, замд гарахыг харж зогссон азтай нэгэн. Түүний аав нь Эрдэнэтийн анхдагч. Илгээлтийн эзэн Гэлэгийн Шаравдорж багш. Хан Хэнтий аймгийн Батширээт сумын уугуул. Харин ээж нь ОХУ-ын Улан-үдийн унаган иргэн. Оросын буриад Ренчинханд гэж Улаанбаатар хотын хэвлэх үйлдвэрт насаараа ажилласан нэгэн болой. Тэр эцэг эхээс дөрвүүлээ. Бүгд охид. Түүний төрсөн эгч Ш.Долгор 18 настайгаасаа тухайн үеийн хамгийн том Улсын төв банкинд ажиллажээ. Одоогийн Худалдаа хөгжлийн банк. Дараа нь дээд мэргэжил эзэмшээд тус газраа 65 нас хүртлээ ажилласан байна. Агуу байгаа биз. Аливаа хүн хэл яриа, үйл хөдлөлөөсөө танигдах нь бий. Шарав багшийн охид наснаасаа эрт хэрсүү суусан бололтой. Энэ бүхэнд өссөн орчны хүмүүжил их нөлөөлсөн гэх. Түүний дүү Клиникийн профессор Ш. Цэцэгсанаа. Улаанбаатар хотын Гэмтлийн эмнэлэгт их эмчээр ажилладаг. Бага дүү нь хуучнаар Политехникийн дээд сургуулийг технологич мэргэжлээр төгссөн Ш.Янжмаа гэж буй. Гаднын хөрөнгө оруулалттай компанид ажиллаж байна. Шарав багшийн охид ийн улс, нийгэмдээ хөдөлмөрлөж явна. Ш.Цэцэгмаа сурагч насныхаа гэгээн үеийг дурсахдаа: “Манай хоёрдугаар сургууль дэг журам сахилга бат өндөр. Эрдэнэтийн сургууль арай задгай санагддаг байлаа. Хоёрдугаар сургуульд “Онц “сурлагатан байхгүй. Сайн суралцагч хоёр, гуравхан байх жишээтэй. Харин Эрдэнэтэд ирээд би онц сурсан гэж даруухан өгүүлэв. Тэр гадаадын сургуульд явахыг мөрөөдөж явсан ч дотооддоо суралцжээ. Учир нь түүнийг 10 төгссөн жил уул уурхайн чиглэлээр хүйс заасан нэг, хоёрхон гадаадын хуваарь ирсэн аж. Иймээс тэр 10-р ангиа “Онц” дүнтэй төгсөөд хуучнаар Политехникийн дээд сургууль авчээ. Их сургуулиа радио холбооны инженер мэргэжлээр төгссөн байна. Тухайн үед улсын хэмжээнд радио релейний шугам ашиглалтад орчихсон байв. Өөрөөр хэлбэл холбооны инженерийн мэргэжил эрэлттэй байсан цаг. Тэдний ангиас нэг ч хүүхэд хотод үлдээгүй, бүгд хөдөө хуваарилагджээ. Их сургууль дүүргэсэн инженер бүсгүй Булган аймгийн Дашинчилэн сумын Радио станцаас ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхлэхдээ амьдрал дээр их зүйл сурсан гэх. “Дашинчилэнд ажилласан маань ажилдаа дадлагашиж, туршлагажсан. Улаанбаатараас Эрдэнэт,Баян-Өлгий хүртэлх радио релейний шугам дагуух хэмжилт хийдэг том станц Дашинчилэнд байсан юм. 24, 48-ын дизель хүртэл ажиллуулна. Дизелийн сэлгэн холболт хийнэ. Техникч өвчилсөн тохиолдолд ганцаараа ч ээлжинд гардаг байлаа” хэмээн хөдөө хөхөрч, гадаа гандаж явсан үеэ дурсав. Соц нийгмийн үед хариуцлага их өндөр. Дашинчилэнд ажиллаж байхад Баян-Өлгийн шугамд гэмтэл гарвал бүх хүнд хамаатай болчихно. Өөрөөр хэлбэл нэг ээлжийн чанарын бригад түүнийг засахын төлөө ажиллана. Хэрвээ цаг хугацаанд нь гэмтлийг илрүүлж засахгүй бол хариуцлага тооцдог хатуу чанга сахилга баттай ажилладаг байсан” гэж нэмж хүүрнэв. Тэр ажлын туршлага болохоор зүйлийг байнга тэмдэглэнэ. Хэдийд ямар гэмтэл хаана гарсан гэх мэтээр. Түүний тэмдэглэлийн цагаан дэвтэрт энэ бүхэн буй. Зарим гарсан гэмтлийг дэвтрээ хараад л тодорхойлох жишээтэй. Энэ нь түүний амьдралаас олж авсан ажлын туршлага. Одоо ч тэр ажлын тэмдэглэл хөтөлсөөр...Сүүлийн хэдэн жилд эдний цехэд техник технологийн шинэчлэл явагдах үед Цэцэгмаагийн цагаан дэвтэр хаана байна хэмээн хамтран ажиллагсад нь сураглаж явах вэ дээ. Яагаад гэвэл түүний тэмдэглэл ажил амьдрал дээр хэрэг болсон болохоор. Ер нь холыг ойртуулж, хоёрыг учруулдаг нь холбоочид. Орчин үед харилцаа холбоо мэдээллийн технологийн дэвшилгүйгээр ямар ч байгууллагын хөгжлийг төсөөлшгүй. Өөрөөр хэлбэл холбоо мэдээллийн салбарын хурдцыг дагаж улс орон хөгжиж буй. Энэ чухал албанд тэрбээр 25 жил ажиллажээ. Холбоочин хүн соц нийгмийн үед хагас цэргийн зохион байгуулалттай байв. Цэрэгжилтийн хичээл орно. Хээрийн сургуулилтад ч тэр гарч явжээ. Улс оронд ямар нэг хүнд үе тохиолдвол цэргийн холбоочноор ажиллах бэлтгэл офицер хэмээн үздэг байв. Энэ бүхнийг тэр туулсан нэгэн.Үйлдвэрийн нэгэн үе гарч ирсэнтэй холбогдуулан Холбооны хэсэг дээр монтёруудад ажлын байрны сургалт явуулжээ. Уг сургалтыг дотоод нөөц бололцоогоо ашиглан явуулсан бөгөөд Ш.Цэцэгмаа нарын инженерүүд голлох үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Тэрбээр ханьтайгаа 10 жилийн сургуульд байхдаа үерхэж. Одоо таван хүүхдийн эмээ, өвөө болжээ. Эднийх гурван хүүхэдтэй. Тэр хөвгүүддээ толгойгоо сайн ажиллуул. Айл гэрийг авч явах ажил, амьдралын ухаантай бай хэмээн захидаг гэсэн. Түүний ханийг Намсрайн Үржинцог гэдэг. Тэрбээр ОХУ-д уул уурхайн маркшейдр мэргэжил эзэмшжээ. Мэргэжлээрээ “Эрдэнэт” үйлдвэрт 10 гаруй жил ажилласан аж. Одоо Орхон аймгийн Барилга захиалагчийн албанд инженерээр ажиллаж байна. Энэ хөргийн эзэн Цэцэгмаа уяхан сэтгэлтэй. Хэн хүнд тохиосон зовлон бэрхшээлийг сэтгэлдээ ойр хүлээж авдаг. Тиймээс хэн хүнд ямагт туслахыг эрхэмлэдэг гэсэн. “Ажил хийсэн хүн алдаа гаргах нь бий. Харин алдаагаа давтаж болохгүй. Аливаа хүн өөрийгөө зөвтгөх гэдэг. Хүний алдаа дутагдлыг хамт ажилладаг хүмүүс л хэлнэ. Залуус зарим тохиолдолд санаанд хүртэл ажлаа хийхгүй болохоор би хүнийг зэмлэх гээд байх болж. Миний үеийнхэн хүний үг даадаг байсан. Ер нь хүн өөрийн биеэр ажлыг махран хийж сайн мэргэжилтэн болно. Холбооны хэсгийн хамт олон “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 30 гаруй цех, нэгжийн 2600 гаруй телефон цэг, үйлдвэрлэлийн шуурхай удирдлагын технологийн холбоо, 500 гаруй радио холбооны төхөөрөмжүүд, хурал, зарлан мэдээллийн систем, худаг сувагчлалаар татагдсан холбоо, мэдээллийн физик болон шилэн кабелийн үндсэн сүлжээ, агаарын шугамын ашиглалт үйлчилгээ, тасралтгүй байдлыг хангах үүрэг хариуцлага хүлээн ажилладаг. Манай цехэд чадварлаг инженер, ажилчид ажиллаж байлаа. Тухайн үеийн цехийн дарга асан Д.Нямгэрэл, Г.Баттогтох, инженер С.Сүхбаатар, Ж.Цэвэлсүрэн, Дашдаваа гээд дурдвал олон хүнийг нэрлэмээр байна. Түшигтэй, тулхтай эдгээр хүмүүсээс их ч зүйл сурсан, бүгд миний багш нар, ийм хүмүүстэй хамт ажиллаж байснаараа бахархдаг.Одоо шинэ залуу ажилтнууд мэдлэг боловсролоороо хүнээс илүү гарна уу гэхээс дутах юм алга, гол нь ажилдаа чин сэтгэлээсээ хандаж яваасай гэж бодогддог. Ямар ч ажлыг сэтгэлээсээ хийж үр дүнг нь харахаар хүнд сайхан мэдрэмж төрдөг шүү дээ” гэв. Тэрбээр хоёр жил дараалан цехийн хөдөлмөрийн аваргаар тодорч,‘Мэдээлэл харилцаа холбооны тэргүүний ажилтан” цол тэмдгээр энгэрээ мялааж, 2013 онд Эрдэнэт үйлдвэрийн хөдөлмөрийн аварга болсон нь нэгийг хэлэх биз ээ. Зарим үед бичсэн, бичүүлсэн хоёр ичих тохиолдол буй. Харин Ш.Цэцэгмаа инженер шиг хэлэх үгтэй, хийсэн ажилтай хүний талаар үзэглэхэд ичих зүйл алга. Ш.Цэцэгмаа инженер тоног төхөөрөмжийн хүчин чадлыг бүрэн ашиглах, хуучирсан техник технологийг шинэчлэн солих, техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулах, өндөр хөгжилтэй орнуудад хэрэглэж байгаа дэвшилтэт тоног төхөөрөмж, хэрэгслүүдийг судалж, тэдгээрийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэхэд дорвитой хувь нэмэр оруулжээ. Электрон схем, деталийн каталог хийн нэвтрүүлсэн нь радио релейны тоног төхөөрөмжийн гэмтлийн үед шуурхай ажиллагааг хангах оновчтой санал болов. HiCom372 систем суурилуулснаар үйлдвэрийн холбооны үйлчилгээ чанарын өндөр түвшинд гарчээ. Үйлдвэрлэлийн технологийн холбоог шинэчлэх ажилд АТС-ийн хэсгийн гүйцэтгэх ажлыг удирдан зохион байгуулж, техникийн бичиг баримт боловсруулан олон төрлийн системийн судалгаа хийж техникийн шийдэл гаргах, системүүдийн угсралт, тохируулга хийх, программчлах ажлыг чанарын өндөр түвшинд хийсэн байна. Түүний ээж ажилд нягт нямбай ханддаг, цэгцтэй нэгэн явсан гэнэ. Хүнд үргэлж хариу нэхэхгүй тус хүргэж яв хэмээн захидаг байж. Тэр үүнийг амьдралдаа мөрдөж иржээ. Хүнд тусалж чадахгүй юм гэхэд тусалчих юмсан гэж бодож явахад л болно. Зөв бодлоос сайн үйл үүсдэг гэх. Зөв сэтгэлийн үр ийм буюу.
Т.БАТЧУЛУУН
Нар минутад мандаж минутад жаргана.
Үс засуулвал: 
Суудал: 
