Эрдэнэсийн тээвэрчин

     Хэдэн жилийн өмнө Г.Даваацэрэн ээжийгээ Эрдэнэтэд эмчлүүлээд нутагтаа хүргэж өгчээ. Тэр үед сумандаа насаараа мал малласан ангийн залуу нь таараад “Чи белазын жолооч болсон гэсэн. Белаз гэж ямархуу машин байдаг юм дээ” гэж ихэд сонирхон асууж. Тэгэхээр нь мань хүн нэг гараа дээр өргөж зогсоод “Дугуй нь л гэхэд надаас ийм өндөр...” гэхэд өнөөх залуу “За, тэгээд хүнээр битгий тоглоод бай. Хөдөөний бид нарыг юм мэдэхгүйгээр нь далимдуулаад залах юмаа” гээд сахлаа өрвөлзүүлэн үнэн голоосоо уурласан гэдэг. Эр хүний замын хүзүү урт хойно дараа нэг өдөр тэд Эрдэнэтэд уулзаж, барьдаг техникээ нүдээр үзүүлж баахан зураг дарж өгөөд явуулжээ. Түүнээс хойш багын анд нь “Манай Даваацэрэн чинь “байшин” жолооддог юм байна лээ ш дээ” гэж нутгийнхандаа бахархан ярих болсон гэдэг.

     Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат Гомбосүрэнгийн Даваацэрэн “Эрдэнэт” үйлдвэрт 35 жил белазын жолоочоор ажиллаж, эрдэнэс тээвэрлэн явна. Тэртээ 1980 онд арван жилийн сургууль төгсөөд малчин болохоор сэтгэл шулуудсан түүнийг авга ах нь Эрдэнэтээс даллажээ. Тухайн үеийн залуусын тэмүүлэл болсон шинэ хотыг зориход аав нь “Миний хүү жолооч л болоорой” гэж захисан нь ирээдүйн амьдралын сайн сайханд хөтөлсөн зөн билэг байсан гэлтэй. Говийн хүүхэд хангай газар ирэхэд хаа сайгүй шар үстэй Орос хүмүүс шулганаад, энд тэндгүй машин техник нүргэлээд Эрдэнэтийн бүтээн байгуулалт ид өрнөж байсан үе. Буйдхан хөдөөнөөс ирсэн хүүхдэд их л сонин сайхан мэдрэмж төрж, уулыг нураамаар, усыг ч эргүүлмээр ер бусын эрч хүч амтагдсан биз. Г.Даваацэрэн өдгөө дээд боловсрол олгодог Технологийн сургууль болон өргөжиж хөгжсөн Сургалтын төвд белазын жолоочоор суралцжээ. Дадлагаар том машины засварын гаражид очихдоо гинжин дамжуулгаар белаз авч явааг хараад газар чичирхийлэх шиг болж сүрдсэн гэдэг. Удалгүй тэр нүсэр техникийг өөрийн болгон залуурдаж шөнийн ээлжинд хүдэр тээвэрлэх болжээ. Тэрээр “Газрын баялаг мөн ч арвин шүү. Энэ олон жил 40, 110, 130 тоннын белазаар өдөр, шөнөгүй шороо зөөлөө. Нэг ээлжиндээ дунджаар 20-иод рейс хийдэг гэхээр зөвхөн миний зөөсөн хүдэр хэд хэдэн овоолго болно. Тэгэхэд Эрэнэтийн овоо маань аяга хэлбэртэй болоод байж л байна. Байгалийн өгөөж ийм сайхан...” гэж ярихдаа алсыг ширтэн бодолд автав. Магадгүй онгон дагшин Эрдэнэтийн овоог сэтгэлдээ дахин харсан байх. Өнөөдөр “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Авто тээврийн байгууллагад белазын 200 орчим жолооч ээлжинд ажиллаж байна. Тэдний дунд Г.Даваацэрэнгийн хүү бас бий. Уулын ашиглалтын инженер мэргэжилтэй хүүгээ эрдэнэсийн тээвэрт уруу татсанаас хойш даруй арваад жил өнгөрчээ. Саяхан л 40 тоннын белаз дээр гар нь чичирч явсан хүү өнөөдөр ааваасаа дутахгүй 130 тоннын даацтайг жолоодохоор дагалдаж явна. Тэгэхдээ 

     Магнайдаа шороог нь адисланхан байж

     Маргад эрдэнийн хөрсийг нь хөнддөг

     Мандан гийсэн гүрнийхээ төлөө

     Махран зүтгэсэн уурхайчин би

     Уулыг нүүлгэх ухааны тэнхээтэй 

     Удмаа дагасан уурхайчин би... хэмээн дуулан белазынхаа кабинд жаргаж яваа.    

     Үнэндээ тэд идэвхтэй амьдралынхаа ихэнхийг машиныхаа кабинд ганцаар өнгөрүүлдэг. Шөнийн ээлжинд гарвал өдөр нь заавал унтаж сайн амрах үүрэгтэй. Ингэх нь осол аваараас урьдчилан сэргийлэхэд, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйд тустай гэх. Зуны аагим халуунд нозоорч үүрэглэх, өвлийн тэсгэм хүйтэнд даарлаа гээд буучихаж болохгүй тасралтгүй ажиллагаатай уул уурхайн үйлдвэрийн гол түүхий эдийг тээвэрлэх амаргүй ажил. Дасал болсон замаараа элдвийг эргэцүүлж, насан туршдаа өөрийгөө сонсож явсан түүний амьдралд алдаа үгүй. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн аюулгүй ажиллагч Г.Даваацэрэнд одоо алдах эрх бүр ч байхгүй. Учир нь тэр алхах хөдлөх бүрийг нь үлгэрлэн дуурайх арав гаруй шавьтай. Ууган шавь нь 20 гаруй жил жолоо мушгисан, өөртэй нь адил буурал толгойтой нөхөр бий. Тэднийгээ манлайлан Эрдэнэтийн овоогоо нар зөв эргэсээр... 

     Г.Даваацэрэн “Бид энэ хамгийн өндөр отвал руу уруудаж очдог байлаа. “Генерал толгой” бүүр тэр дор харагддаг байсан. Одоо бол нилээн доороос өгсөж  гарч ирж байна. Монголчуудыг мөн ч олон жил тэжээсэн хайрхан даа” гэж бахархан ярьсан. Харин уулыг нүүлгэсэн түүний хөдөлмөр бас бахархалтай санагдана. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Хөдөлмөрийн аваргаар гурван удаа шалгарна гэдэг хүссэн хүн бүр хүрдэг амжилт биш. Авто тээврийн байгууллагынхан явсан зам, зөөсөн хүдрийн хэмжээгээр үйлдвэрийн аваргаа тодруулдаг нь жинхэнэ шударга шалгаруулалт болдог. Тэрээр “Эрдэнэт” үйлдвэрийн үе үеийн Ерөнхий захирлуудаас бүгдээс нь шагнал хүртсэнээ эгэл уурхайчны хувьд азтай хэрэг гэж үзнэ. Ш.Отгонбилэг, Д.Дорлигжав, Х.Наранхүү захирлаас компанийн Хөдөлмөрийн аваргын шагнал гардаж байсан бол Ч.Ганзориг захирлаар “Тэргүүний уурхайчин” тэмдгээ энгэртээ зүүлгэж, таван жилийн өмнө амьдаа захирлаасаа “Алтангадас” одон хүртсэн гавьяатан. 

     Тэр хэдэн тэрбумаар үнэлэгдэх, хамгийн өндөр үнэтэй машин жолооддог. Зургаан жилийн өмнө Г.Даваацэрэн одоо унаж буй белазаа хүлээж авахдаа хоёр тэрбум гаруй төгрөгийн баримт дээр гарын үсэг зурсан гэж байгаа. Одоо тэр ханш даруй хэд дахин өссөн нь лавтай. Сүүлийн үеийн белазууд маневерлах чадал, даац сайтай, агааржуулалттай, донсолгоогүй гээд түүний хувьд муухан жийпнээс тав тухтай гэх. Харин энгийн бидний нүдээр эв хавгүй, сүрдмээр хатуу харагдана. Ийм л эрхэлсэн ажилдаа, “Эрдэнэт” үйлдвэртээ, эх орондоо элгэн халуун сэтгэлтэй уурхайчин бидний дунд үүр зэсэн өнгөөр туяарч цайхыг хүлээн шөнийн ээлжинд эрдэнэс тээвэрлэж явна.   

 

М.ОДГЭРЭЛ