• Оросод сургууль төгсөгчдийн IV чуулган амжилттай зохиогдлоо

         Монгол, Оросын найрамдал, хамтын ажиллагааны 49 дэх жилийн хүрээнд зохиогдсон ОХУ (ЗХУ)-д их, дээд сургууль төгсөгчдийн IVчуулга уулзалт өнгөрсөн Ням гаригт Эрдэнэт хотноо амжилттай болж өндөрлөлөө. Чуулга уулзалтыг Оросын шинжлэх ухааны төв, ОХУ-ын Элчин сайдын яам, Монгол-Оросын найрамдлын нийгэмлэг, Найрамдлын нийгэмлэгүүдийн Монголын эвлэл зэрэг байгууллага хамтран зохион байгуулснаараа онцлогтой. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ энэхүү үйл ажиллагааг дэмжин, ивээн тэтгэгчээроролцсон юм. Монгол-Оросын найрамдлын нийгэмлэгийн тэргүүн, БНМАУ, ЗХУ-ын баатар, сансрын нисгэгч Ж.Гүррагчаа чуулганд оролцогчдод хандан үг хэлснээр энэ өдрийн үйл ажиллагаа эхэллээ. Тэрээр төгсөгчдөд хандан “Монгол, Оросын найрамдалт харилцааны тулгуур болсон хүмүүс гэж та, биднийг нэрлэж болох байх. Та, бид ОХУ (ЗХУ)-д суралцаж эрдэм мэдлэг, боловсрол олж авахын зэрэгцээ оросын ард түмний зан заншил, ёс суртахуун, соёлыг түгээн дэлгэрүүлэх хүндтэй үүрэг хүлээсэн Монгол улсын иргэд юм. Найрамдал, хамтын ажиллагааны гол зүтгэх хүч нь хойд хөршид сургууль төгсөгчид, тэр дундаа Эрдэнэт хотод ажиллаж, амьдарч буй та бүхэн онцгой үүрэгтэй байсан гэж би бодож байна. Эрдэнэт хот бол найрамдлын хот, Эрдэнэт үйлдвэр бол найрамдлын үр шим. Энд орос, монгол хүмүүс мөр зэрэгцэн ажиллаж, хот сүндэрлүүлэн, эдийн засгийн томоохон тулгуур болох Эрдэнэт үйлдвэрийг ажиллуулж байна. Та бүхний сурсан мэргэжил Эрдэнэт үйлдвэрийг өдий зэрэгт хүргэж, Монгол Улсын эдийн засгийг өсөж тэлэхэд томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн. Тэгэхээр биднийг холбогч гол хүчин зүйл нь Оросын холбооны улс яах аргагүй мөн. Та бүхэндээ сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе” хэмээн сэтгэлийн үгээ илэрхийллээ.      ОХУ (ЗХУ)-д их, дээд сургууль төгсөгчдийн хийж бүтээж байгааг олон түмэнд сурталчилах, сурсан мэргэжлийг нь улс орны, аймаг, бүс нутгийн хэмжээнд хэрхэн ашиглах талаар судлах, төгссөн сургуульд нь мэргэжил дээшлүүлэхэд “гүүр” болох чиглэлээр холбооны үйл ажиллагаа чиглэжээ. Орхон аймгийн хэмжээнд ОХУ-д сургууль төгсөгч 900 орчим хүн байгаагийн 90 орчим хувь нь Эрдэнэт үйлдвэрийн боловсон хүчин юм. Мөн Эрдэнэт хотын хэмжээнд Хөдөлмөрийн баатар, төрийн шагналт, гавьяат 64 хүн төрөн гарсны 30 гаруй хувь нь ОХУ-д сургууль төгсөгч, Эрдмийн зэрэг цолтой 62 хүний 30 гаруй хувь нь Эрдэнэт үйлдвэрт ажиллаж байгаа гэсэн судалгаа бий. Монгол-Оросын найрамдлын нийгэмлэг, ОХУ-ын Элчин сайдын яам, Оросын шинжлэх ухаан соёлын төвөөс хамтран явуулдаг “Найрамдлын сарын ажил” эдүгээ “Найрамдал, хамтын ажиллагааны өдрүүд” болон өргөжснийг илтгэл тавьсан эрхмүүд онцоллоо. Монгол Улсад “найрамдлын” тодотголтой олон нийгэмлэг үйл ажиллагаа явуулдаг ч Монгол-Оросын найрамдлын нийгэмлэг хамгийн бат суурьтай нь болохыг тэд хэлж байна. ОХУ-тай хамтын ажиллагааны хүрээнд суралцах оюутны тоог нэмэгдүүлж, ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн тэтгэлгээр жилд 500 хүүхдэд суралцах боломж нээгдсэнийг энэ үеэр танилцууллаа.     Мөн ахмад төгсөгч Л.Долгорсүрэн, Д.Дуламсүрэн, З.Сандуйжав, С.Гаажав, А.Алтанцаг, Ц.Туяа, Ю.Тэрбиш, Б.Мянганбаяр нарт “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын дурсгалын зүйлсийг гардуулан, ОХУ (ЗХУ)-д их, дээд сургууль төгсөгчдийн Монголын холбооны Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга Г.Занданшатарын гарын үсэг бүхий талархалын бичиг, дурсгалын зүйлсээр 20 хүнийг шагнаж урамшуулсан юм. Илтгэл, хэлэлцүүлэг өрнүүлж, санал бодлоо солилцсон төгсөгчид чуулга уулзалтаас уриалга гарган, баталлаа. Ингэхдээ мэргэжлийн чиглэлээр цуглуулсан ном, товхимлоо солилцож унших, хэрэгтэй нэгэнд нь гарын авлага болгох, ОХУ-ын Төв номын сангаас мэдээлэл авах эрх олгох боломжтой эсэх, Орхон аймгийн хэмжээнд идэвхитэй ажилладаг ОХУ-ын сургуулиудын холбоод хоорондын үйл ажиллагааг идэвхижүүлэх, хамтын ажиллагааг дэмжих чиглэлээр ажлууд хийх хэрэгтэйг сануулсан. Төгсөгчид оюутан ахуй цагаа дурссан хөгжилтэй яриа өрнүүлж, караоке дууны тэмцээн зохион байгуулснаар энэ үдшийн үйл ажиллагаа өндөрлөлөө. Орос хэлний баяр, орос дуу, шүлгийн уралдаан, бүсийн олимпиад гээд цогц үйл ажиллагааг зохион байгуулж, сургууль төгсөгчдийн уулзалтыг сэргээсэн нь чуулганд оролцогчдын хувьд хүлээлттэй байсныг тодхон илтгэж байв. Чуулганы үеэр зарим төлөөллийн сэтгэгдлийг хуваалцлаа.   Ж.РЭНЦЭН-АМГАЛАН: Бидний сурсан орос хэл, анагаах ухааны боловсрол улсынхаа хөгжилд хувь нэмэр оруулахад ихээхэн түшиц болсон Монголын эм зүйн байгууллагуудын “Эм” холбооны зөвлөх, Монгол Улсын Эрүүлийг хамгаалахын Гавьяат ажилтан, Эрхүүгийн Анагаах ухаан их сургууль төгсөгчдийн холбооны тэргүүн Ж.Рэнцэн-Амгалантай ярилцлаа.     -Чуулга уулзалтын талаар сэтгэгдлээ хуваалцахгүй юу?    -Эрхүүгийн Анагаах ухааны их сургуулийг төгссөн 20-иод хүн Эрдэнэт хотдоо ажиллаж, амьдарч байна. Монгол, Оросын найрамдлын тод илэрхийлэл болсон энэ хотдоо чуулга уулзалт зохион байгуулсанд талархал илэрхийлье. Сургуулийнхаа талаар товч мэдээлэл хүргэе гэж бодож байна. Эрхүүгийн Анагаах ухааны их сургууль 1919 онд байгуулагдаж, өнгөрсөн 10 дугаар сард 100 жилийн ойгоо ёслол төгөлдөр тэмдэглэсэн. Ойг тохиолдуулан бид Улаанбаатар хотноо төгсөгчдийн анхдугаар чуулган, үзэсгэлэнг зохион байгуулж, сургуулийнхаа ойд 100 төлөөлөгч оролцоод ирсэн. Монгол Улсын 400 гаруй иргэн энэ сургуулийг төгссөнөөс 350 гаруй нь их эмч, эмзүйчийн диплом гардсан байдаг. Бидний сурсан орос хэл, анагаах ухааны боловсрол улс эх орныхоо хөгжилд хувь нэмэр оруулахад ихээхэн түшиц болсныг энд хэлэх нь зөв байх. Бид цаашдаа анагаахын сургууль төгсөгчдийн бүлэг үүсгэж, холбоодтойгоо хамтран ажиллах хүсэлтэй байна.   Д.ДУЛАМСҮРЭН: Бид Монгол Улсын хүнс, хөнгөн аж үйлдвэрийн салбарын тэргүүн эгнээнд явсан     Дархан хотын Политехникумд Хөнгөн хүнсний салбарын эрхлэгчээр ажиллахдаа 600 гаруй хүүхдийг төгсгөж, аймгуудын хүнсний комбинатыг мэргэжлийн боловсон хүчнээр хангасан, Эрдэнэт хотын Эмэгтэйчүүдийн зөвлөлийн даргаар 30 гаруй жил ажилласан Д.Дуламсүрэн гуайтай ярилцаж, сэтгэгдлийг нь сонслоо.     -Монголд Москвагийн Хүнсний технологийн дээд сургууль төгссөн 210 хүн бий. Өнөөдөр хүнсий аюулгүй байдлын тухай ярихад, Москвагийн Хүнсний технологийн дээд сургууль болон бусад хүнсний технологийн сургууль төгссөн төгсөгчид 1970-1980 онд Монгол Улсын хүнс, хөнгөн аж үйлдвэрийн салбарын тэргүүн эгнээнд явсныг онцлон тэмдэглье. Бид хүнсийг аюулгүй байлгахын төлөө, түүхий эдийн чанарын тухайд анхаарч ажилладаг байлаа. Дархан, Дорнод, Эрдэнэт хотын хүнсний комбинатыг ашиглалтад оруулахад нойр хоолгүй 24 цагаар ажиллахдаа хүнсний сайн чанартай бүтээгдэхүүнээр ханган ажилласан. Өнөөдөр 21 аймгийн хэмжээнд маш олон хүнсний инженер бий. Москвагийн хүнсний сургууль төгсөгчдийн ассоциациас жил бүрийн 5 дугаар сарын 3 дугаар долоо хоногт нэгдсэн уулзалт зохион байгуулдаг уламжлалтай. Ирэх жил 8 дахь уулзалтаа Хөвсгөл аймгийн Тариалан суманд зохиохоор төлөвлөсөн. Мөн миний бие аймгийн Эмэгтэйчүүдийн зөвлөлийн даргаар ажиллах хугацаандаа Эрдэнэт хотоо соёлч хот болгох, соёлын довтолгоо өрнүүлэх ажлыг зохион байгуулсан. Энэ ажилд ЗХУ-аас Эрдэнэт хотод суугаа Консулын газрын дэргэдэх Эмэгтэйчүүдийн зөвлөл, уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрийн Эмэгтэйчүүдийн зөвлөл ихээхэн үүрэгтэй хамтран оролцсонд өнөө хэр талархаж явдаг юм. Өнөөдрийн чуулга уулзалт ач холбогдол өндөртэй, сайхан үйл ажиллагаа боллоо, та бүхэндээ баярлалаа.   Д.БАЙГАЛ: Хүний нөөц, арга барилдаа түүхэн уламжлалыг эргүүлэх нь зөв юм гэсэн санал дэвшүүллээ Эрдэнэт үйлдвэрийн Нийгмийн асуудал эрхэлсэн орлогч захирал асан, Ахмадын нэгдсэн зөвлөлийн дарга Д.Байгалтай ярилцлаа.     -Та төгсөгчдөд зориулан орос хэл дээр илтгэл тавьлаа. Оросын боловсролын тухайд та юу хэлэх вэ?     -Эрдэнэт үйлдвэрийг барьж байгуулсан, төслийн хүчин чадалд хүргэсэн, өнөөдрийн түвшинд авчирсан бүхий л үйл ажиллагаа Зөвлөлт, Монголын найрамдлын үр шим, илрэл гэж ойлгодог. Ер нь Эрдэнэт хот тэр чигээрээ хоёр орны найрамдлын билэг тэмдэг болж явдаг. Миний өнөөдрийн ярьсан зүйлд, үндэсний мэргэжилтнүүдийг бид ямар аргаар бэлтгэв, үр дүн нь хэдий хүртэл явж байгаа, өнөөдөр ямар үр дүнд хүрэв гэдэг дээр мэдээлэл хийсэн. Улмаар хүний нөөц, арга барилдаа түүхэн уламжлалыг эргүүлэх нь зөв юм гэсэн санал дэвшүүллээ. Орос хэл, уламжлал, техник технологийн үндсэн ололтыг тээгчид гэдэг утгаараа ОХУ-д суралцаж төгссөн мэргэжилтнүүдэд гүйцэд өгч чадаагүй өгөгдлүүдийг нь өгөх ёстой. Үүний тулд төгсөгчдийн холбоо ч сайн ажиллаж, идэвхитэй байх ёстой гэж бодож байна. Чуулган дээр ахмадын ярьсан яриа, номын баялгаа солилцох санал нь холбоог нийгэмд илүү үр нөлөөтэй байхыг шаардаж байх шиг байна.    -Санал бодлоо хуваалцсан танд баярлалаа. Сайн сайхан бүхнийг хүсье.   И.Чинтогтох Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Орос хэлний олимпиадын аваргууд ОХУ-д тэтгэлгээр суралцах эрхээ гардлаа

       Монгол-Оросын найрамдал, хамтын ажиллагааны өдрүүдийн хүрээнд Орхон аймагт зохиогдсон Орос хэлний олимпиадад Булган, Сэлэнгэ, Дархан-Уул, Орхон аймгийн 12 дугаар ангийн 20 сурагч оролцож,  95 хувиас дээш амжилт үзүүлсэн байна. Тус олимпиадын аваргаар тодорсон эхний найман сурагч буюу Дархан-Уул аймгийн Б.Төгөлдөр, Э.Алтанцоож, Б.Балдандорж, Б.Амартүвшин, Б.Пүрэвчимэд,  Орхон аймгийн Ц.Марал-Эрдэнэ, Сэлэнгэ аймгийн Б.Баянсувд, Булган аймгийн Б.Цогдарь нар ОХУ-ын Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцах эрхийн  бичгээр шагнуулав. ОХУ-д суралцах эрхийн бичгийг Орос хэл, соёлын баярын зочид гардууллаа.    Мөн Орос хэл, соёлын баярын нээлтийн үйл ажиллагааны үеэр Оросын соёл шинжлэх ухааны төвөөс Эрдэнэт үйлдвэрийн дэргэдэх Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургуульд 1500 орчим долларын үнэ бүхий ном, сурах бичиг, үзүүлэн тараах материалыг бэлэглэлийн  гэрээгээр шилжүүлж, өгсөн байна. Түүнчлэн энэ өдөр болсон “Оны шилдэг Орос хэлний багш” шалгаруулах уралдаанд 10 багш оролцож,  Орхон, Булган, Дархан-Уул, Сэлэнгэ аймгийн  нийт 6 багш ОХУ-д нэг сараас нэг жил хүртэлх хугацаагаар мэргэжил дээшлүүлэх эрхийн бичгээр шагнуулав. Энэ үеэр Буриадын улсын Их сургуулийн  Г.В.Улазаева  нарын эрдэмтэн багш нар Орос хэлний багш нарт  мэргэжил дээшлүүлэх аргазүйн семинар өгч, дээрх дөрвөн  аймгийн 43 багш оролцжээ.    Сурагчдын дунд  Орос дуу, шүлгийн уралдааны дууны төрөлд  Булган аймгийн  Хутаг-Өндөр сумын сурагч А.Дөлгөөнзул, Орхон аймгийн  5-р сургуулийн “Звезда” хамтлаг,  сурагч  Д.Хулан нар эхний байрт шалгарч, Орхон аймгийн  18-р сургуулийн сурагч Н.Алаберген,  Дархан-Уул аймгийн “Союз” сургуулийн сурагч Б.Амартүвшин , А.Хулан, “5 star” хамтлаг, Булган аймгийн  “Эрдмийн өргөө” сургуулийн сурагч  Алексей Василий нар тусгай байрын шагнал хүртэв. Шүлгийн төрөлд Орхон аймгийн Орхон-Эмпати  сургуулийн сурагч С.Солонго түрүүлж, Орхон аймгийн  4-р сургуулийн сурагч П.Номин-Эрдэнэ, 1-р сургуулийн сурагч Б.Бишрэлт нар удаах байруудад шалгарсан байна.                           М.Балжинням ФОТО: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Орос хэл, соёлын баяр боллоо

         Жил бүрийн намар уламжлал болгон тэмдэглэдэг Монгол-Оросын найрамдал, хамтын ажиллагааны өдрүүдийн хүрээнд Орос хэл, соёлын баярын арга хэмжээ өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд боллоо. Тэртээх 1978 онд Монгол-Зөвлөлт хоёр орны найрамдалт харилцааны үр шимээр Эрдэнэтийн овоо газрыг түшиглэн өнөөгийн Эрдэнэт хотыг барьж байгуулсан нь манай хоёр орны урт удаан хугацааны хамтын ажиллагааг бэхжүүлж ирсэн гэж үздэг. Тиймээс Эрдэнэтчүүд энэхүү найрамдал хамтын ажиллагааны өдрүүдэд өндөр ач холбогдол өгч, Найрамдлын сарын ажлыг Оросын соёл шинжлэх ухаанаас суралцах, хүндэтгэх өдрүүд болгон тэмдэглэдэг уламжлалтай. Энэ жилийн найрамдал хамтын ажиллагааны өдрүүдийн хүрээнд Монгол-Оросын найрамдлын Эрдэнэт нийгэмлэгээс Орос хэл соёлын баярыг “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын дэргэдэх Технологийн сургууль дээр зохион байгуулав.    Тус баярын нээлтийн үйл ажиллагаанд Найрамдлын нийгэмлэгүүдийн Монголын эвлэлийн Ерөнхийлөгч, “Монгол-Орос” найрамдлын нийгэмлэгийн Ерөнхийлөгч, Монгол улсын баатар, ЗХУ-ын баатар, сансрын нисгэгч Ж.Гүррагчаа, ОХУ-ын Монгол дахь Элчин сайдын яамны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, Оросын хамтын ажиллагааны агентлагийн Монгол улс дахь Төлөөлөгчийн газрын орлогч дарга, сурган хүмүүжүүлэх ухааны доктор Т.Ч.Будаева, Орхон аймгийн Засаг даргын орлогч А.Түвшинжаргал, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн, Монгол-Оросын найрамдлын Эрдэнэт  нийгэмлэгийн тэргүүн Б.Мажинбуу нарын хүндэт зочид болон албаны бусад хүмүүс, оюутан сурагчид оролцлоо.  Энэ үеэр Монгол-Орос хоёр орны найрамдалт харилцааны үнэ цэнэ, цаашдын залгамж холбооны талаар хүндэт зочид хэлсэн үгэндээ онцолж, Орос хэл, соёлын баярын мэндчилгээг нийт оролцогчдод дэвшүүлэв.     Энэ жилийн найрамдлын өдрүүдийн хүрээнд уламжлалт арга хэмжээнээс гадна  Орос хэл соёлын баяр, төвийн бүсийн аймгуудын ЕБС-ийн 12 дугаар ангийн сурагчдын дунд орос хэлний олимпиадыг зохион байгуулсан нь онцлог байв. ОХУ-д тус орны Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцагсдын тоог нэмэгдүүлэх, ахлах ангийн сурагчдад Орос орны түүх, соёл шинжлэх ухааны талаарх мэдлэг өгөх зорилготой тус олимпиад Эрдэнэтэд анх удаа болсон нь найрамдал хамтын ажиллагааны өдрүүдийн үйл ажиллагааныг цар хүрээг өргөжүүлсэн байна. Мөн энэ өдөр Эрдэнэт үйлдвэрийн харьяа Орос 19 дүгээр сургуулийн 45 жилийн ойг тэмдэглэж, Орос хэл, соёлын баярын хүндэт зочид тус сургуулийн үйл ажиллагаатай танилцлаа.                     М.Балжинням ФОТО: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Уулын “бурхад”-ын ажил урагштай...

         Эрдэнэт үйлдвэрийн эхлэл Ил уурхайн үйл ажиллагааг сурвалжлахаар уулыг зорилоо. Өвлийн улиралд хөлдүүс үүсэх аюултай учраас технологийн замыг усалж болохгүй тул тоосжилт ихтэй байна. Зам овоолгын хэсгийнхэн маргаашнаас давс цацаж, халтиргаа үүсэх, тоос босохоос сэргийлэх ажил эхлүүлэхээр агуулахаас давс зөөн нөөцөлж байхтай таарлаа. Энэ жил үйлдвэр Ил уурхайн гадаад, дотоод цахилгаан хангамжийг сайжруулахад анхаарал хандуулсан. Гадаад цахилгаан хангамжийг 35 кВт-ын дэд станцаар өргөтгөхөөр гадны компани ажиллаж байна. Шинэ он гарахаас өмнө бүх шонгуудаа босгоод, төмөр утсаа татаад авна гэнэ. Дэд станцын тоног төхөөрөмжүүд хуваарийн дагуу ирэх хавар нийлүүлэгдвэл зуны эхэн сард хүлээлгэн өгөх төлөвлөгөөтэй. Харин дотоод цахилгаан хангамжийн өргөтгөл үүнээс үүдэлтэй хүлээгдэж буй учир хамт дуусах аж. Эрдэнэтийн Овоо ордоо гүйцэд ашиглахын төлөө...     Дараагийн том ажил Тэсрэх бодисын үйлдвэр барих. Тендер хоёр удаа зарлагдаад буцсан энэ бүтээн байгуулалтад хамтрах саналаа таван компани ирүүлжээ. Удахгүй ажлын хэсэг зөвлөмж шийдвэрээ гаргаж, гэрээ байгуулснаар жил дамнан яригдсан ажил биеллээ олно.    Эрдэнэт үйлдвэрийн төдийгүй Монголын уул уурхайн хөгжилд томоохон түлхэц үзүүлэх, Ил уурхайд мөчлөгт урсгалт тээврийн технологи нэвтрүүлэх төслийн талаар Б.Отгондаваа даргаас сонирхлоо. Өнөөдөр Ил уурхайн гүн 150 м байна. Цаашид  уурхай гүнзгийрэхийн хэрээр хүдэр олборлолт, уулын цул тээвэрлэлтийн зардал жилээс жилд өснө. Энэ зардлыг бууруулах зорилгоор дэлхийн зэсийн болон алтны үндсэн ордын ил уурхайнуудад түгээмэл хэрэглэдэг, одоогийн техник технологийн түвшинд шалгарсан найдвартай арга болох авто-конвейерын хосолмол тээврийн систем нэвтрүүлэх шийдвэр хэдийнэ гарсан.  Үүнийг манай Ил уурхайд нэвтрүүлснээр авто тээврийн зай хоёр дахин, ажиллах автосамосвалын тоо 38-иас 18 хүртэл буурна. Мөн нэг тонн хүдэр олборлох өөрийн өртгийг дунджаар 20 хүртэл хувиар бууруулахаас гадна жилд 20 орчим сая ам.долларын ашиглалтын зардал хэмнэх боломж бүрдэх юм. Түлхүүр гардуулах нөхцөлтэй тендер зарлагдаж, 2021 онд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн түүхэн гэж хэлж болох бүтээн байгуулалтын Ажлын хэсгийг шинэчлэх тухай Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газарт яригджээ. Эхний ээлжинд 20 сая ам.долларын хөрөнгө оруулахаар төлөвлөсөн энэхүү ажлыг Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газар дэмжиж, 20 сая долларын нэмэлт санхүүжилт хийх зөвшөөрөл олгосон байна. Энэ хүрээнд ТЭЗҮ гаргах, барилга байгууламж барих бэлтгэл хангах ажлууд явагдах аж. Мөн нуруудан уусгах аргаар исэлдсэн хүдэр боловсруулах үйлдвэр барихаар Хятадын “Бэгрим” компанитай хэлэлцээр хийж, ажил ТЭЗҮ боловсруулах шатанд яваа талаар дуулгалаа.    Ил уурхайн хамт олон ордоо гүйцэд ашиглахын тулд санаачилгатай ажиллаж байна. Өмнө нь хөрс хэмээн хаягддаг байсан захын бага агуулгатай хүдрээ ялгаж, тусад нь овоолго үүсгэж буйг үзлээ. Болгар улсад 0,30 хувийн агуулгатай ядуу хүдрээс металл авалтыг 93 хувь хүртэл авдаг үйлдвэр байдаг тухай цехийн дарга ярив. Манайхаас хоёр дахин бага агуулгатай хүдрээс металл ийм сайн ялгаж авч байхад бид яагаад чадахгүй гэж гэсэн эрмэлзлэлээр ирээдүйд байгуулж болох үйлдвэр рүүгээ чиглэсэн ажил ундрааж байгаа нь энэ. Орон нутагт техникийн туслалцаа, дэмжлэг үзүүлсээр...     Бид Зам, овоолгын хэсгийг зорилоо. Уулын замчид энэ жил техник шинэчлэлийн хүрээнд авто грейдер, жижиг оврын экскаватор, гинжит болон дугуйт бульдозероор хүч сэлбэжээ. Одоо 30-аад техниктэйгээр овоолго байгуулах, зам засах ажил гүйцэтгэж байна. Захиалсан сэлбэг материал хараахан ирээгүй ч өмнөх оны нөөцөө ашиглаад хэвийн ажиллаж байгаа гэлээ.  Дугуйт техникийн гараашийг сэргээн засварлаж буй бололтой, металл хийц сарайн харагдана. Энд гаднын байгууллага 50 хувийн гүйцэтгэлтэй ажиллаж байна. Шинэ оны өмнө гараашийг хүлээлгэн өгөх гэнэ. Тус хэсгийнхэн Эрдэнэт үйлдвэр, Орхон, Булган аймгийн хамтын ажиллагааны хүрээнд зэргэлдээ сумдын зам, даваа засах ажил гүйцэтгэдэг. Энэ жил гэхэд Булганы Орхон, Бугат, Могод сум руу явдаг зам, давааг хусч зассан байна. Түүгээр ч зогсохгүй цас их орж, орон нутгийн болон улсын чанартай зам хаагдахад  нийгмийн хариуцлагын үүднээс санаачилгатай ажилладаг. Хоёр жилийн өмнө Сэлэнгийн Баруунбүрэн хүртэл автогрейдерээр цас хуссан удаатай. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ болсноос хойш зам, даваа засуулах хүсэлт бүр их ирэх болжээ. Зам овоолгын хэсгийн дарга Н.Мөнхбаяр сүүлд ирсэн, 1,2 кубын шанагатай жижиг оврын экскаватороо тусгайлан “гайхуулав”. Энэ техникийн шид нь шанагыг цохилттой алхаар сольж, олон үүрэг хослон гүйцэтгэдэг давуу талтай. Уурхайд суваг шуудуу ухах, элс хайрга ачихад шанага хэрэглэдэг бол өвлийн улиралд тэсэлгээгээр үүссэн хөлдүүс, овор ихтэй чулууг бутлахдаа цохилттой алх  ашигладаг байна. Өвөл тэсэлгээгээр хөлдүүс гарч, Баяжуулах үйлдвэрийн бутлуур бөглөрөх эрсдэл үүсдэг. Үүнээс сэргийлж тэсэлгээний дараа газар дээр нь бутлалт хийх үүднээс уг техникийг захиалсан нь үр дүнгээ өгч эхэлжээ.  Хоёр асуудал байна      Дараагийн “өртөө” Өрөмдлөгийн хэсэг. Эрдэнэт үйлдвэрт 27 дахь жилдээ хөдөлмөрөө зориулж буй өрмийн машинч Д.Батзоригт энэ өдөр ууланд ажиллаж байлаа. Туслах машинч нь холгүй яваа гэнэ.  Гадаа цаг агаар жихүүн, салхины эрч ширүүн байсан ч тэр ажирсан шинжгүй, тоос татуулан өрмөө эргүүлнэ. Тэргүүний уурхайчин маань “Зуны аагим халуун, өвлийн тэсгэм хүйтэн ялгалгүй уулын мухарт ажилладаг уурхайчид бид амь сэтгэл нэгтэй хүмүүс. Дараагийн ээлжиндээ техникээ бүрэн бүтэн хүлээлгэн өгөхийн төлөө хичээн ажилладаг. Эвдрэлд дөхсөн, нэг эрэг боолт унасан ч тэрийг бие биедээ хэлж эрсдэлээс сэргийлдэг. Сүүлийн үеийн өрөм мэдрэмж өндөртэй, нарийн тохиргоотой, ухаалаг болсон. Тэр хэрээр ажилчнаас мэдлэг, ур чадвар шаардаж байна” гэж ярив. Ил уурхай оны төгсгөлд өрмийн нэг машин авах аж. Ирсэн даруй нь 21 хоногийн хугацаанд угсраад ажилд гаргах төлөвлөгөөтэй. Сүүлийн үед Ил уурхайн өрөмдлөг дээр хоёр асуудал үүсэх болж. Эхнийх нь өрмийн штангаа засварлаж чадахгүйд хүрсэн явдал. Учир нь штанг нөхөн засварладаг суурин тоног төхөөрөмжүүд болох токарийн машин, гагнуурын аппарат хэт хуучирч ашиглах аргагүй  болжээ. Үүнээс болоод өрмийн штангны зарцуулалт нэмэгдэж, зардал өсч буй. Дараагийнх нь өрмийн чанаргүй хошууны асуудал. Нэг хошуугаар 2600 м өрөмдөх учиртай. Гэтэл сүүлийн үед ирж байгаа хошуугаар 1000 хүрэхгүй метр өрөмдөөд элэгдэх болж. Эхнийх нь чанартай, дараагийнх нь чанаргүй болж ирээд байгаа тул шууд үйлдвэрлэгчтэй гэрээ байгуулах, үнэ буулгах асуудлыг Хангамжийн хэлтэстэй ярьж байгаа гэнэ. Хувийн норм нь хэтэрлээ ч үнийн дүнгээрээ үйлдвэрт үр ашигтай байвал цаашид ашиглах боломжтой.     Өрөмдлөг явагдаж буй газраас саахалтын зайтай тэсэлгээнийхэн ажиллаж харагдана. Улаан туг хатгаж заагласан тэсэлгээний талбайд сэтгүүлч байсан ч орох хориотой тул холоос ажиглалаа. Өрмийнхний бэлтгэсэн нүхийг тэсрэх бодисоор цэнэглэснээр тэсэлгээ явагддаг. Эднийх тэсрэх бодисын холин цэнэглэгч машин ондоо багтаж авах гэнэ.    Гэртээ байх цаг нэмэгдсэнд баяртай байна Энэ өдөр уурхайн мөргөцөгт есөн экскаватор ажиллаж байна. Тэд бүгд цахилгаанаар ажилладаг. Хамгийн сүүлд ажилд гарсан, шинэхэн ЭКГ-12 К холоос өнгөтэй, бараатай үзэгдэнэ. Ил уурхай хоёр экскаватор энэ жил авч ашиглалтад оруулсан. Ирэх онд дахин нэгийг авна. Сонирхол хөдлөөд ЭКГ-12 К экскаваторын бүхээг өөд авирч гараад яг л айлд зочилж буй мэт “Сайн байцгаана уу?” гээд орж явчихлаа. Бүхээг нь дотроо зайтай, ардаа амрах өрөөтэй, халуун, хүйтнээр үлээдэг төхөөрөмжтэй, тун тохитой юм. Туслах нь “хоёр дахь гэр”-ээ шүүрдсэн шигээ дулаахан сайхан угтав. Экскаваторын машинч Г.Ганбаяр, түүний туслах С.Одонбаатар нартай уулзаж цөөн хором ярилцлаа. Г.Ганбаяр “Би Эрдэнэт үйлдвэртээ 13 жил ажиллаж байна. Долоон жил нь туслах хийсэн. Энэ миний хоёр дахь экскаватор. Өмнөхөө бодвол тав тухтай, хүчин чадал илүү болж ирсэн. Бүх үйлдэл нь компьютержсэн. Өглөөнөөс хойш 20-иод рейс ачаад байна. Ээлжийн 12 цагийн хуваарьт шилжсэн нь маш их таалагдаж байгаа. Гэртээ байх цаг хугацаа нэмэгдсэнд баяртай байна” гэв. С.Одонбаатар: “Би өмнө нь Баяжуулах үйлдвэрт гагнуурчин байсан. Үйлдвэрт 14 дэх жилдээ ажиллаж байна. Гагнуурын тавдугаар зэрэгтэй. Хос мэргэжилтэй болох зорилго тавиад ажиллаж байна. Шаардлагатай үед өрөм дээр хүртэл дуудагддаг. Туслах машинч экскаватороо цэвэрлэнэ, тосолгоо үйлчилгээ хийнэ, машинистынхаа гарыг амрааж зарим үед жолоо барина. Энэ кабин дотроо л хоёулаа бүхий л бодол санаагаа хуваалцаж, жаргал, зовлон ярьж амьдарна шүү дээ. Миний хамт олон цагийг ягштал баримталдаг нь бахархалтай санагддаг” гэж ярьсан юм. Уулын “бурхад” маань үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөний бүх үзүүлэлтийг  100,3-107 хувиар биелүүлж явна. Уурхайчид гэдэг эгэл боргил, цаанаа л нэг даацтай сайхан хүмүүс санагддаг. Уулаа шүтэж, хаана ч явсан уулаа санаж, ууландаа л жаргах уурхайчдын ажил урагштай байна.     М.Одгэрэл ФОТО: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Д.АЛТАНТУЯА: Бид буурцагт ургамлаас гаргасан эко жүүсийг эх орондоо үйлдвэрлэнэ

        “Эрдэнэтээ дэмжье” булангийн ээлжит зочноор “Эрдэнэс”, “iEco” цэвэр усаар орон нутгийн хэрэглэгчдэд эчнээ танил болсон “Ранчо” ХХК-ийн захирал Д.Алтантуяаг урилаа. “Өдөр бүр шинэ” хэмээн ялгарах өнгө төрхөө тодотгосон тус компани Орхон аймагт 7 дахь жилдээ үйл ажиллагаа явуулж байна. Бизнесийн салбарыг хатан ухаанаар чимж яваа захирал Д.Алтантуяагийн “Нугарчихгүй, хугарчихгүй, буцчихгүй юмсан” гэсэн үзэл бодлын үр шим өнөөдөр олонд танигдсан брэнд бүтээгдэхүүн болсныг энд онцолъё. Усны бизнесийг өргөжүүлэх нэг томоохон алхам нь эрүүл мэндэд тустай эко жүүс гэдгийг тэрээр хэллээ. Орхон аймагт төдийгүй Монголдоо анх удаа буурцагт ургамлын жүүс үйлдвэрлэхээр зорьсон сонирхолтой ярилцлагыг бэлтгэн хүргэж байна.      -ЦЭВЭР УСНЫ БИЗНЕСТ АНХ ХЭРХЭН ОРСОН БЭ? ЗАХ ЗЭЭЛИЙН БАГТААМЖАА ХЭРХЭН ОЛЖ ХАРАВ?    -Би эдийн засагч мэргэжилтэй. 2005 онд компани байгуулж, орон нутагтаа ямар үйлдвэрлэл эрхлэх вэ гэж их бодсон. 2012 оны 5 дугаар сард цэвэр усны үйлдвэрлэлийн төслийг судалгааны шатанд эхлүүлж, нэг сарын турш Улаанбаатарт судалгаа хийж, урд хөршөөс тоног төхөөрөмжөө судалсан. Улмаар гүний худагтай болж, усны салбарт оръё гэж эргэлт буцалтгүй шийдэж билээ. Ингээд 12 дугаар сард сайн түншүүдтэй таарснаар тоног төхөөрөмжөө оруулж ирж угсран, үйлдвэрээ байгуулсан. Цэвэр усны зах зээлийн багтаамж нь Орхон аймгийн хувьд бага ч гэлээ ойролцоох аймгуудад нийлүүлэх боломжтой гэж анх харсан. Тухайн үед орон нутгийн зах зээлд Улаанбаатарын томоохон компаниудын цэвэр ус байсан бол өнөөдөр Орхон аймаг жижиг савлагаатай ус үйлдвэрлэдэг хоёр ч компанитай боллоо. Энэ бол бидний дэвшил гэж харж байна. “Эрдэнэс”, “iEco”усаа иргэд, олон нийтэд таниулахын тулд сүүлийн 3 жилийн турш хоёр томоохон бөөний цэгээр худалдаанд гаргаснаар борлуулалт сайжирч, Эрдэнэтийнхэн ч таньдаг, мэддэг боллоо. Нэг үеэ бодоход хүн бүр эрүүл байя гэж ярьдаг, ус ямар бүтэцтэй, хүнд ямар ашиг тустайг мэддэг болжээ.    -“ЭРДЭНЭС”, “IECO” ГЭСЭН ХОЁР НЭРЭЭР ЗАХ ЗЭЭЛД ГАРГАДАГ НЬ ЯМАР УЧИРТАЙ ВЭ? МАРКЕТИНГИЙН БОДЛОГО УУ?    -Анх хоёр нэр авчихсан учраас аль алийг нь ашиглаж байна. Удахгүй мэндлэх буудайн жүүсээ “iEco” нэрээр нэрлэж, цэвэр усаа “Эрдэнэс”-ээр гаргахаар төлөвлөсөн.  Цэвэр усны зах зээлийн судалгаагаа өөрөө хийж, компанийн маркетинг, менежментийг охиндоо даатган ажилласан. Бид үйлдвэрийнхээ өргөтгөлийг хийснээр сүүлийн 2 жилийн хугацаанд бүх төрлийн ус савлах хүчин чадалтай болж, бөөний төвүүдтэй хамтран Булган аймагт цэвэр ус нийлүүлж байна.       -ЭРДЭНЭТ ҮЙЛДВЭРТЭЙ ХЭДИЙ ХУГАЦААНД ХАМТРАН АЖИЛЛАВ?     -Цэвэр усны үйлдвэр маань бүрэн хүчин чадлаараа ажиллахад өдөрт 0.5, 1.5, 5 литрийн савлагаа бүхий 5 тонн ус үйлдвэрлэх боломжтой. Гэвч энэ хэмжээнд хүрэх болоогүй л байна. Өнөөдрийн байдлаар бид өдөрт дунджаар 1.5-3 тонн ус үйлдвэрлэж, хэрэглэгчдэд хүргэхийн зэрэгцээ Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилчдыг Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл ахуйн хор саармагжуулах бүтээгдэхүүний цэвэр усаар ханган ажиллаж байна. Манай компани 2017-2019 онд Эрдэнэт үйлдвэртэй гэрээ байгуулан ажиллаж, хангалттай сайн үүргээ биелүүлсэн. Тэр ч утгаараа найдвартай харилцагч түнш болж, 2019 онд шинэ гэрээний дагуу өдөр бүр шинээр шүүж савласан 2000-3000 ширхэг цэвэр ус нийлүүлж байна. Уурхайчид сэтгэл хангалуун байгаад баярладаг.     -УСНЫ СТАНДАРТ ШААРДЛАГА, ШАЛГУУР ҮЗҮҮЛЭЛТИЙН ТУХАЙД ЮУ ХЭЛЭХ ВЭ?     -Үйлдвэр шат дамжлагатай байх ёстой. Крантны болон үйлдвэрийн ус нь харагдах байдлаараа ялгарахгүй ч амт нь өөр. Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрийн ус зөөлөн амттай байдаг. Манайх 60 метрийн гүний усыг нүүрс, чулуу, мембран, кварц, зэс хоолой гэсэн 5 дамжлагаар шүүж, эцсийн бүтээгдэхүүн болгон савлаж байна. Энэ бүх дамжлага нарийн хяналттай байдаг учраас гаднаас нөлөөлөх хүчин зүйлгүй, бүгд автомат ажиллагаатай. Усны стандарт гэж бий. Үүнд Мэргэжлийн хяналтын газраас тавьсан стандартыг мөрдөж ажилладаг. Орхон аймгийн МХГ-аас хийсэн өнгөрсөн хаврын шалгалтаар бүх үзүүлэлтээ хангахад, “Танайх жишиг компани болж байна шүү” гэсэн таатай мэдээг дуулгасан.     -ӨЧИГДРӨӨС ӨНӨӨДРИЙГ ХҮРТЭЛ ТУУЛСАН ЗАМАА ХАРАХАД БАХАРХАХ ЗҮЙЛ НЬ ЮУ БАЙДАГ ВЭ?     -Хамт олон, бүтээн байгуулалтаараа бахархдаг. Үйлдвэрийнхээ хашаанд орж ирээд харах хамгийн сайхан. Энэ бүхнийг босгоход надад шантрах зүйл олон байсан. Харин өнөөдөр сэтгэл тэнүүн сууж байгаа минь л аз жаргал юм даа.     -БОЛОВСОН ХҮЧНЭЭ ТОГТВОРТОЙ АЖИЛЛУУЛАХАД ХЭРХЭН АНХААРДАГ ВЭ?     -Манай компанид инженер техникийн ажилтнуудтай нийлсэн 18 хүн ажиллаж байна. 2012 оноос өнөөг хүртэл тогтвор суурьшилтай ажилласан 7 хүн бий. Эхнээсээ тэтгэвэртээ гарч байна. Тогтвортой ажиллана гэдэг нь нэг талаар тухайн компанийн үнэ цэнэ юм болов уу гэж би боддог. Хүнийг тогтвортой, бүтээмж өндөртэй, урт хугацаагаар нэг байгууллагад ажиллуулна гэдэг амаргүй. Тухайн ажилтны төдийгүй ар гэрийнх нь өмнө үүрэг хүлээсэн хүн гэж бодохоор нугарах, хугарах, буцах эрх надад байдаггүй.     -ҮЙЛДВЭРЛЭЛЭЭ ӨРГӨЖҮҮЛЭХ САНАА БИЙ ЮУ?     -“Эрдэнэс”, “iEco”усыг Эрдэнэтийнх гэдгээр нь мэддэг боллоо. Улаанбаатар хотод үзэсгэлэнд оролцож байхад “Ээжээ, энэ манай ус байна. Бид нар дандаа уудаг байсан. Үнэхээр гоё ус” гээд “Найрамдлын Эрдэнэс” зуслангийн амрагч хүүхдүүд ус авч байхыг хараад “Хүмүүс таньдаг болж дээ” гэж бодогдсон. Тэр хүүхдийн сэтгэлд үнэ цэнээ бий болгосон ус маань хэрэглэгчээ аль хэдийнэ бэлдээд эхэлжээ. Тэгэхээр цаашид юу хийх, Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилчдын хор саармагжуулах бүтээгдэхүүнд юу байж болох вэ гэдэг дээр чамгүй хугацаанд судалгаа хийж ажиллалаа. Орон нутагтаа тэдгээр бүтээгдэхүүнийг хийж болно гэж харсан. Судалгааныхаа дүнд буурцагт ургамлаас жүүс гаргах технологийг амжилттай туршиж, үйлдвэрлэхэд бэлэн болоод байна. Яг өнөөдрийн байдлаар сав баглаа боодлоо тодорхой шийдээгүй боловч эцсийн бүтээгдэхүүн хэрэглэгчдийн гарт хүрэхэд ойрхон байгааг дуулгая. Буурцагт ургамлаас жүүс гаргах технологийг Турк, Болгарт өргөн ашигладаг юм билээ. Болгараас гаралтай бүтээгдэхүүн гэж үздэг. Жүүс нь хүний биед нэн сайн, элэг баярлуулах бүтээгдэхүүн гэдгийг судалгаагаар нотолчихсон. Мөн Эрдэнэтдээ цэвэр жимсний жүүс хийх санаа бий. Хөвсгөл, Булган аймгаас байгалийн жимс худалдан авч түүхий эдээ бэлтгэх өргөн боломж Эрдэнэтийнхэнд байна гэж хардаг. Үйлдвэрлэлийн байраа өргөтгөсний дараа энэ ажлаа шууд эхэлнэ. Шинэ бүтээгдэхүүн гаргах амаргүй ч бид амжилттай яваа.     -ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙГ ДАГАЖ АЖЛЫН БАЙР НЭМЭГДЭХ ҮҮ?     -Эко жүүсний үйлдвэр нээгдэхэд хамгийн багадаа 5-6 ажлын байр бий болно. Харин байгалийн цэвэр жимсээр жүүс хийгээд эхэлчихвэл 5-10 хүнийг дахин ажлын байртай болгохоор төлөвлөж байна. Жүүсний үйлдвэрийг алсын зорилго болгосон ч 2020 он гэхэд хийх том даалгаврыг өөртөө өгсөн. Хаанаас тоног төхөөрөмж оруулж ирэхээ судалж байна.     -ОРОН НУТГИЙН ҮЙЛДВЭРЛЭГЧ БАЙХЫН ЭЕРЭГ БА БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛ ЮУ ВЭ?     -Орон нутагт үйлдвэрлэгч байх нь сэтгэлд амар, стресс багатай. Хэрэв бид Улаанбаатарт ажиллаж байсан бол хүргэлтэндээ багагүй хугацаа зарцуулах байсан. Эрдэнэтдээ 1-3 цагийн дотор захиалгаа хүргэхийг эрмэлздэг. Бизнес эрхлэгчдэд тулгамддаг гол зүйлийг банкны зээл гэж харсан. Зовлон ярья гэвэл бизнес эрхэлж байгаа бүх хүн л ярина. Гэхдээ тэр бүгдийг үүрсээр өнөөдрийг хүрч, асуудлыг даван туулаад сурчихсан. тиймээс надад бэрхшээж, эндээс зугтъя гэсэн бодол төрж байсангүй.     -ХЭРЭГЛЭГЧ, ҮЙЛЧЛҮҮЛЭГЧИДДЭЭ ХАНДАН ТАНЫ ХЭЛЭХ ҮГ?     -Цэвэр усыг нэг талаас нь харахад бизнес боловч нөгөө талдаа хүний өдөр тутмын хэрэглээ байдаг. Тиймээс зөв бүтэцтэй, эрүүл, аюулгүй бүтээгдэхүүн хүргэхийн тулд манай хамт олон хичээн ажиллаж байна. Долоон жилийн турш бидэнтэй хамт байсан хэрэглэгчиддээ баярласнаа илэрхийлье. Баялаг бүтээгч уурхайчиддаа баярлалаа. Бид цаашдын алхамаа та бүхнийхээ оролцоотой хийж, Монголын зах зээлд шинэ бүтээгдэхүүн “нутагшуулахад” хамтран ажиллахдаа таатай байх болно. И.Чинтогтох Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Дүгэрийн ОДОНЧИМЭГ

    Овог нэр: Дүгэрийн ОДОНЧИМЭГ Төгссөн сургууль: Хөгжим бүжгийн дунд сургууль, Дорнод Сибирийн Соёл урлагийн их сургууль Мэргэжил: Найруулагч Ажилласан туршлага: 1988-1991 онд “Варьете” чуулгад театр, студийн багшаар ажлын гараагаа эхэлж, 1991 оноос Эрдэнэт үйлдвэрийн соёл, урлагийн байгууллагад ажилласан. Эдүгээ Соёл, урлагийн цогцолборт уран сайхны удирдаач, найруулагчаар 29 дэх жилдээ ажиллаж байна. Мэргэжил дээшлүүлсэн байдал: 1999 онд Санкт-Петербург хотын Соёл урлагийн академи, 2005 онд Улаан-Үд хотын Соёл урлагийн академийг Соёл урлагийн менежерээр тус тус төгссөн. Чин хүсэл: Үндэсний өв соёлын нэг болох морин хуур хөгжмийг түгээн дэлгэрүүлэхэд “Эрдэнэт” дуу бүжгийн чуулгын уран бүтээлчид сэтгэл, зүтгэлээ зориулан яваа. Тэд 2014 онд “Хан хуур” төслийн хүрээнд морин хуурын хамтлаг байгуулж байсан бол энэ сарын 22-нд Эрдэнэтчүүддээ тайлан тоглолтоор бэлэг барихаар бэлтгэлээ хангаж байна. “Морин хуур авч ирээгүй хүнийг хаалгаар оруулахгүй” гээд зогсож байсан найруулагчийн мөрөөдөл өнөөдөр биелэлээ олсон. Тэрээр соёл урлагийн байгууллагын ажилтнуудаа “Өргөө гэртээ хуурын чавхдас татаж, үр хүүхдэдээ зааж сурган, хойч үеийнхэнд өв соёлоо түгээн дэлгэрүүлээсэй” хэмээн чин сэтгэлээсээ хүсэж явдаг нэгэн. Мөн Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Д.Дашдондов, Соёлын тэргүүний ажилтан Д.Пүрэвсүрэн нарын бүтээл “Уурхайчин би” дууг 6500 уурхайчны сэтгэл зүрхний сүлд дуу нь байгаасай гэж хүсдэг. -Таны амьдралын сэргээш юу вэ? Амьдралын эрч хүчийг юунаас авдаг вэ? -Мөрөөдөл гэж хэлнэ. Хүсэл мөрөөдөл минь миний амьдралын сэргээш болдог. Мөрөөдөл бол өдөр бүрийг өнгөлөг, гэгээлгээр харахын нууц гэж хэлнэ. -Хийж байгаа ажлаа илүү сайн хийхийн тулд та өөртөө ямар зорилго тавьж, хувь хүнийхээ хөгжилд анхаарч байна вэ? -Найруулах ажлыг сэтгэлийн хөдөлгөөн болоод жаахан уран сэтгэмжтэй хэн ч хийчихнэ. Гэхдээ найруулагч байна гэдэг маш хүнд философи гэж би хэлнэ. Миний хувьд хичээж л явна. Чадаж байна, чадчихлаа гэж өөртөө тавьсан үнэлгээ хүнийг мөхөлд хүргэдэг гэж би боддог. Харамсалтай нь, энэ баг хэдэн зуунаар дамжин батлагдсан гашуун үнэн. -Ажлын тань онцлог юу вэ? Эерэг сайн ба хэцүү бэрхшээлтэй талууд? -Урлагийн хүн байна гэдэг хэцүү. Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Д.Дашдондов гуай, Алт мөнгө тоохгүй Авьяас билэг дөрөөлсөн Алдар нэр горилохгүй Алга ташилтанд хөөрсөн Ай даа энэ урлагийнхан гэдэг чинь Ассан цучил шиг улс аа... гэж шүлэглэсэн байдаг. Ийм л хүнд мэргэжил. Гэвч хамгийн хэцүү хүнд үед ч тэвчээр зааж, тэмцэж чадвал амьдралаас өгөөмөр хишгийг хүртдэг. Энэ хишгийг хүртэж яваа би, азтай эмэгтэй. -Эрдэнэт үйлдвэр таны сэтгэл зүрхэнд хэрхэн багтдаг вэ? -Эрдэнэт үйлдвэр минь “Бурхан бумын орон” шүү дээ. Бид энэ үйлдвэрээ шүтэж, биширч, чин сэтгэлээ чин үнэнчээр зориулах үүрэгтэй. -Та бусдаас суралцахыг илүүд үзсэн үү, өөрийгөө дайчлан суралцахыг чухалчилж ирсэн үү? -Авах гээхийн ухаанаар хандаж ирсэн. Бусдын туршлагыг сонсох дуртай. Урлагийн хүн учраас өдөр тутам суралцахыг чухалчилдаг. -Өнөөгийн залуусын талаарх таны бодол? Тэдэнд хандаж юу хэлэх вэ? -Монгол тал нутаг шигээ уужуу тайвуу сэтгэлтэй байхад Монгол эрхэм хүн байж чадна л гэж боддог. -Та энэ буланд хэнийг санал болгох вэ? -“Хөгжим гэдэг бол авьяасаар төдийгүй ухаанаар бүтдэг урлаг” гэж Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн соёрхолт Ардын жүжигчин Н.Жанцанноров хэлсэн байдаг. Надтай хамгийн ойр ажиллаж, ухаанаараа нийгмийг хөглөж яваа хүн бол хөгжмийн зохиолч, МУСТА Б.Цэрэндондов. Энэ хүний дотор сэтгэлийг сонсоосой гэж бодож байна. Дэлгэрэнгүй...
  • Б.МЯНГАНБАЯР: “Би хотынхоо, үйлдвэрийнхээ төлөө юм хийх ёстой” гэдэг бодол санааг аваасай

        ОХУ(ЗХУ)-д болон хуучин социалист системийн орнуудад их, дээд сургууль төгсөгчдийн IV чуулганыг энэ сарын 17-ны өдрийн 14.00 цагаас Эрдэнэт хотноо зохион байгуулахаар төлөвлөжээ. Чуулганы бэлтгэл ажил хэрхэн хангагдаж байгаа талаар “ОХУ (ЗХУ)-д сургууль төгсөгчдийн холбоо”-ны Орхон аймгийн салбарын тэргүүн Б.Мянганбаяр гуайтай ярилцлаа.     -ОХУ-д сургууль төгсөгчдийн чуулга уулзалтыг сэргээх нь ямар ач холбогдолтой вэ?   -Холбооны анхдугаар чуулганыг 2008 онд Эрдэнэт үйлдвэрийн дэмжлэгтэйгээр зохион байгуулсан. Анхдугаар чуулганаас уриалга гаргаж, холбооны зорилго, чиглэлийг тодорхойлсон нь хамгийн том ололт байсныг энд хэлэх нь зөв байх. Тухайн үед 11 хүний бүрэлдэхүүнтэй Удирдах зөвлөлийг сонгоход миний бие гишүүнээр сонгогдож байлаа. 2010, 2012 онд хоёр жилийн хугацаатай чуулганыг зохион байгуулж, түүнээс хойш тасраад байсан юм. “ОХУ-д сургууль төгсөгчдийн холбоо”-г улсын хэмжээнд УИХ-ын дарга Занданшатар тэргүүлж, энэ жил ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путиныг ирэх үеэр Улаанбаатар хотод ээлжит чуулганыг зохион байгууллаа. Одоо орон нутагтаа хийхээр төлөвлөн, бэлтгэл ажлаа хангаж байна. Их, дээд сургууль төгсөгчдийн хувьд эргэх холбоогоо сайжруулах, хоорондоо танилцах, мэдлэг туршлагаа хуваалцах боломжийг бүрдүүлэх нь олон талын ач тустай. Нэгд, хотоо хөгжүүлэх, үйлдвэрлэлийн үр ашгийг дээшлүүлэх, шинэ техник технологи нэвтрүүлэх чиглэлээр хийж байгаа залуучуудын инновацийн ажлыг судалж, үр дүнг нь олон нийтэд түгээх, сурталчилах, боломжтой бол төгссөн сургуульд нь зуучлах, мэдээлэх ажлуудыг зохион байгуулна. Хоёрдугаарт, улс орны хөгжилтэй холбогдуулан залуучуудыг чадавхижуулах шаардлага бий болж байна. Энэ хүрээнд төгссөн сургууль дээрээ очиж дадлага хийх, мэргэжил дээшлүүлэн суралцахад нь гүүр болно гэж үзэж байгаа.     -Хойд хөршид сургууль төгсөгчдийн тоон судалгаа бий юу?    -Орхон аймгийн хэмжээнд ОХУ-д их, дээд сургууль төгссөн 400-500 хүн байна гэсэн тоон судалгааг хэдэн жилийн өмнө гаргаж байсан. Өнөөдөр Эрдэнэт үйлдвэрийн хэмжээнд ажиллаж байгаа 340-өөд, ажлаас чөлөөлөгдсөн болон тэтгэврийн насны 400 орчим төгсөгч байгааг судалгаагаар гаргасан. Эрдэнэт үйлдвэрийн хэмжээнд 700 гаруй хүн байна гэж бодвол аймгийн хэмжээнд чамгүй тоо гарах байх. Ер нь сургууль төгсөгчдийн бүртгэлийг нарийн гаргахыг зорьж байна. Энэ нь алсдаа хэрэгтэй.     -Чуулга уулзалтын хүрээнд ямар ажлууд зохион байгуулах вэ?     -Чуулганд “Монгол-Оросын найрамдлын нийгэмлэг”-ийн дарга, БНМАУ-ын баатар, сансрын нисгэгч Ж.Гүррагчаа, ОХУ-д сургууль төгсөгчдийн /МАВСУЗ/ холбооны дэд тэргүүн, Монгол Улсын Гавьяат багш Д.Цогзолмаа нарыг урьсан. Тэд Халхын голын 80 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх хүрээнд хийгдсэн ажлууд, холбооны зүгээс цаашид тавих зорилго, зорилтуудаа тодорхой ярьж, танилцуулга мэдээлэл хийхийн зэрэгцээ санал хүсэлт хүлээн авч, төгсөгчидтэй чөлөөт ярилцлага хийх юм. Төгсөгчид хоорондоо танилцахаас гадна “Би хотынхоо, үйлдвэрийнхээ төлөө юм хийх ёстой” гэдэг бодол санааг аваасай гэж хүсч байна. Энэхүү чуулга уулзалт нь өргөн утгаараа Монгол-Оросын найрамдлыг бэхжүүлэхээр хийж байгаа ажлуудын нэг.     -Өнөөгийн залуучуудын дийлэнх хувь нь сайн сургуульд мэргэжил дээшлүүлж, мэдлэг чадвараа зузаатгахыг хүсч байгаа гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Ямар сур    -ОХУ-ын Уралын их сургууль дэлхийн “ТОП 100” сургуулийн жагсаалтад орохоор хөтөлбөр боловсруулан ажиллаж байгааг энд онцолмоор байна. “ТОП” шалгуурыг хангахын тулд нийт суралцагчдын тодорхой хувь нь гадаад оюутан байна, гадаадын улс орнуудтай хамтран ажиллах төсөл хэрэгжүүлэх, сургууль төгсөгчдийн эрдэм шинжилгээний бүтээллийг Олон улсын сэтгүүлд хэвлүүлэх зэрэг олон ажил багтдаг. Тиймээс гадаадын төгсөгчидтэйгээ холбоо тогтоож, гаднаас оюутан элсүүлэх, суралцуулах сонирхолтой болжээ. Уралын их сургууль Эрдэнэт үйлдвэртэй олон жилийн хамтын ажиллагаатай. Саяхан 17 инженер залуу тус сургуульд суралцахаар явлаа. Эрдэнэт үйлдэрт цагаан тоос дарах болон өнгөт металлургийн чиглэлээр хамтран ажиллахдаа Технологийн сургууль дээр тоног төхөөрөмж бүхий кабинет байгуулах боломжтой эсэх талаар бид санал оруулсан. Мөн Технологийн сургуулийн оюутнуудыг 2+2 хөтөлбөрөөр буюу сургалтынхаа 2 жилийг Уралын их сургуульд, үлдсэнийг эх орондоо суралцан хоёр дипломтой төгсөх талаар санал дэвшүүлээд байна. Сургуулийн дэргэдэх Мэргэжил дээшлүүлэх институтэд Эрдэнэт үйлдвэрийн инженер техникийн ажилтнууд суралцдаг байсан. Энэ уламжлалаа сэргээн, сургуультайгаа хамтран ажиллах боломж, гарц нээлттэй байна.     -Та өөрийн ажил, амьдралын арвин туршлагаас бидэндтэй хуваалцахгүй юу? ЗХУ-д ямар сургууль дүүргэсэн бэ?   -Миний бие ЗХУ-ын Свердловскийн Политехникийн дээд сургуулийг төгсөж, ЗХУ-ын Коммунист намын дэргэдэх Нийгмийн шинжлэх ухааны институтад докторын зэрэг хамгаалсан. Миний амьдралын бүх зүйл ЗХУ-д суралцаж боловсрол эзэмшсэнтэй холбоотой гэж боддог. Тэр ч утгаараа талархах сэтгэлийнхээ илэрхийлэл болгож холбооны ажилд идэвхитэй оролцохыг хичээж явна. “Свердловск хотын Политехникийн дээд сургууль төгсөгчдийн холбоо” гэж бий. Тус холбоог Улаанбаатар хотын захирагч асан Г.Мөнхбаяр ахалж, би тэргүүлэгчийн хувиар үйл ажиллагаандаа оролцож ирсэн.     -Таныг Эрдэнэт хотын намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргын хариуцлагатай алба хашиж явсныг мэдэх хүн олон бий. Ажлын гараагаа хаанаас эхэлж байв?    -Миний бие 1967 онд Свердловскийн Политехникийн дээд сургуулийг төгсөөд 52 жил болж байна. ЗХУ-д оюутан байх үед сурлага, сахилгаараа шилдэг хүүхдүүдийг намд элсүүлдэг байлаа. Энэ журмаар намын гишүүн болж эх орондоо эргэн ирсэн юм. Улаанбаатар хотын Автозасварын заводын инженерээс ажлын гараагаа эхэлж, Ерөнхий инженер болтлоо дэвшин ажилласан. Тэр цагаас хойш тэтгэвэрт гарах хүртлээ улс төрийн ажилтан буюу намын хариуцлагатай ажил албан тушаал хашиж байлаа. Ажилчны хороонд Намын хорооны нэгдүгээр дарга, Эрдэнэт хотын намын хороонд нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, сүүлд Ардчиллаас хойш ОХУ-ын БНТува улсын Ерөнхий консулаар ажилласан. Тувагаас эргэж ирээд Эрдэнэтийн Оёдлын цехийн даргаар ажиллаж байгаад өндөр насны тэтгэвэртээ гарсан. 1980 онд Коммунист намын дэргэдэх НШУ-ны төвд түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.    -Нэг ажлаас нөгөөд хөрвөж ажиллахдаа ур чадвараа хэрхэн ахиулж байв? Таны хувьд хамгийн их ачаалалтай ажил аль нь байсан бэ?   -Би 1985 онд 42 настайдаа Эрдэнэт хотын Намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ирсэн. Тэр үед залуу байж гэж бодогддог. Нэг намын системтэй байх үед бүх зүйл дээр намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга шийдвэр гаргадаг байлаа. Ер нь намын ажилтай холбоогүй зүйл гэж байсангүй. Тэр ч утгаараа хувь хүнээс хамгийн их ур чадвар шаардсан ажил байсан гэж бодож байна. Энэ албан тушаал дээр сууж байгаа хүн олон талын боловсрол, мэдлэгтэй байх ёстой. Би Металлургийн буюу цутгуурын инженер мэргэжилтэй хүн. Гэтэл зориуд энэ том үйлдвэр дагасан хотыг удирдахад техникийн боловсролтой хүн байх шаардлагатай гэж үзсэн хэрэг л дээ. Мэргэжлийн чиглэлээр Эрдэнэт үйлдвэрийн удирдлагууд, инженер техникийн ажилтнуудтай уулзахад ямар ч байсан мэргэжлийн баримжаатай, энэ хүн худлаа хэлж байна уу, үгүй юу гэдгийг ялгаж таних чадвартай байлаа. Үндсэндээ суурь мэргэжил дээрээ үндэслэн өөрийгөө хөгжүүлж, тавигдсан шаардлагад тохируулан уншиж судалж, харилцаандаа их анхаарсан. Нэр төрөө өсгөхийн тулд бус улс орны эрх ашгийн үүднээс эдгээрийг хийдэг байлаа.    -Өнөөгийн залуучуудад хандан таны хэлэх үг?   -Би өөрийн амьдралын түүхээс цухас ярья. Улаанбаатар хотын Намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга н.Алтангэрэл намайг өрөөндөө дуудаж, “Автозасварын заводын намын хорооны даргаар тавина” гэсэн саналаа хэлсэн юм. Тухайн үед Зөвлөлтийн хөрөнгөөр тохижуулсан Автозасварын завод нь 1200-аад хүнтэй, 1000 машинд их завсар хийдэг томоохон бүтэц байлаа. Намын ажлын талаар ойлголтгүй, тэр чиглэлийн сургууль соёл төгсөөгүй надад энэ санал хэтэрхий ахадсан. Үүнийгээ ч хэлсэн. Гэтэл н.Алтангэрэл дарга, “Би 29 насандаа Хүнсний үйлдвэрийн Сайдаар ажиллаж байлаа. Мянганбаяр аа, чи 29 насандаа 1200 хүнтэй жижиг заводыг ахлаад явж чадна. Юуны тулд ЗХУ-д сургууль төгслөө” гэж билээ. Ингээд би хорооны даргын үүрэгт ажилд томилогдсон. Итгэл, хариуцлага дааж явна гэдэг амаргүй. Дараа нь ЗХУ-д Намын сургууль төгсөж ирээд Ховд аймаг хариуцсан хорооны зохион байгуулагчаар ажиллаж байгаад Ажилчны районы Намын хороон даргын ажлыг хийсэн байдаг юм. Тэндээсээ Эрдэнэтдээ ирсэн. Энэ бүхнийг хэлэхийн учир нь хүн алсаа харсан зорилготой байх хэрэгтэйг залуустаа хэлэхийг хүслээ. Зорилгодоо хөтлөгдөн, өөрийгөө удирдах нь хамгийн зөв. Хариуцлагатай ажил хийхийн хэрээр өөртөө өндөр шаардлага тавьдаг юм билээ. Хамгийн наанадаж ажилдаа цагтаа ирдэг, цагтаа тардаг, ажил дээрээ үр бүтээлтэй ажиллах гээд олон зүйл яригдана. Зүгээр цаг өнгөрөөж суух нь сонин биш, санаачилгатай ажиллах хэрэгтэй л гэж зөвлөмөөр санагддаг. Аливаа санаачилга жижигдэнэ гэж байдаггүй. Эмх цэгцтэй, шударга байх тухай бодох хэрэгтэй. Одоогийн хүмүүс ядарсан зүдэрснээ гайхаж, халаглан, хэт залхуу болсон юм шиг санагддаг. Хот суурин газар амьдарч байгаа хүмүүст даарч хөрөх асуудал алга, сайхан л байна шүү дээ. Дэнгийн гэрэлд ном уншдаг цаг үе өнгөрсөн. Улс орныхоо хөгжлийг эерэгээр харж байна. Бид шилжилт, өөрчлөлтийг өөдрөгөөр харах хэрэгтэй.    -ОХУ-д сургууль төгсөгчдийг уриалсан үгээр энэ ярилцлагаа өндөрлье?    -Бидний зохион байгуулах үйл ажиллагаанд хүрэлцэн ирээрэй гэж төгсөгчдөө уриалмаар байна. Та бүхэнтэйгээ хамт санаа оноогоо хуваалцан, цаашдын ажлаа төлөвлөн ярилцъя. И.Чинтогтох Фото: Ш.Лхамсүрэн   Дэлгэрэнгүй...
  • “Эрдэнэс Тавантолгой”-н ажилтнууд Эрдэнэт үйлдвэрээс туршлага судлав

       Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ, “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хамтын ажиллагааны хүрээнд тус компанийн ХАБЭА-н 22 ажилтан өчигдөр ирж, манай үйлдвэрээс туршлага судаллаа. Зочдыг  үйлдвэрийн газрын ХАБЭА-н хэлтсийн удирдлага хүлээн авч  үйл ажиллагаа, бүтэц, зохион байгуулалт, хэрэгжүүлж буй шинэ төслүүдийн талаар дэлгэрэнгүй танилцуулж, ярилцлага хэлэлцүүлэг өрнүүллээ. Эрдэнэт үйлдвэрийн ХАБЭА-н бодлого, зардлын бүрдэл, аюултай тохиолдлыг хэрхэн судалж буй зэрэг асуудал тэдний анхаарлыг татаж, заримыг нь компанидаа нэвтрүүлэх боломжтойг хэлсэн. Тэд Ил уурхай, Баяжуулах үйлдвэр, Эрдэнэт сувиллын цогцолбор, Технологийн сургуулийн үйл ажиллагаатай танилцлаа. Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-тай энэ оны 6-р сарын 28-нд хамтран ажиллах гэрээ байгуулсан юм.    Я.Энхтуяа     Дэлгэрэнгүй...
  • Бага агуулгатай хүдрийг баяжуулж байгаа туршлагыг нэвтрүүлнэ

       Дэлхийд байгаа зэсийн нөөц 5.6 тэрбум тонн, үүнээс тодорхойлогдсон нөөц нь 2.1 тэрбум тонн, уул уурхайн олборлох хүчин чадал нь 24 сая тонн байгаа бол уул уурхайн байгууллагууд 20.6 сая тонн зэс олборлон гаргаж байна. Энэ судалгааг Засгийн газар хоорондын байгууллага болох Олон улсын Зэс судлалын байгууллагын ээлжит хуралдааны үеэр мэдээлжээ.     Олон улсын зэс судлалын байгууллагад зэс үйлдвэрлэдэг болон зэс хэрэглэдэг 26 орон гишүүнчлэлээр элсжээ. Энэ байгууллагад Монгол Улс 2017 онд нэгдэн хамтын ажиллагааг Эрдэнэт үйлдвэрийн Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн хариуцан ажилладаг юм.     Жилд хоёр удаа хурлаа зохион байгуулдаг уламжлалтай тус байгууллагын ээлжит хуралдаан Португал улсын Лисбон хотноо болж Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн, Экспорт, борлуулалтын хэлтсийн дарга Я.Пүрэвээ нар оролцоод ирлээ.    Хуралдаанд гишүүн орнуудаас гадна ажиглагчаар арав гаруй орны төлөөлөгчид оролцож зэсийн талаарх техник, технологи, байгаль орчин хамгаалал, эрүүл ахуй, зэсийн худалдаа, зэсийн зах зээлийн цаашдын чиг хандлага ямар байгаа талаар судалгаа хийж гарын авлага, ном бэлтгэн гишүүн байгууллагууддаа өгдөг байна.    “Энэ байгууллага нь зэс худалдан авалт, зэсийн зах зээлийн тухай дэлхий дахинд цогц мэдээллийг хүргэх зорилготой юм. Хуралдаанаар зэсийн эргэн тойронд өрнөж буй үйл явдлыг багцлан гишүүддээ өгдөг. Өмнөх хурлаас гарсан шийдвэрийг үндэслэн дүгнэлт хийж,  цаашид хэрхэн тухайгаа ярилцаж санал бодлоо солилцлоо” гэж Эрдэнэт үйлдвэрийн Экспорт, борлуулалтын хэлтсийн дарга Я.Пүрэвээ ярилаа.     Зэсийн уурхайнуудын агуулга буурч, зэсийн хэрэглээ өсөж байгаа энэ үед дэлхий нийтээр зэсийн хэрэглээг хэрхэн хангах асуудлуудыг ч энэ удаагийн хурлаар онцлон хөндсөн байна. Түүнчлэн байгаль орчны нөхөн сэргээлт, зэсийн баяжмалын хорт элементүүдийн хязгаарыг хэрхэн доошлуулах, бага агуулгатай хүдрийг баяжуулж байгаа туршлагыг нэвтрүүлэх зэрэг илтгэлүүдийг хэлэлцэж, зэсийн цаашдын хандлагын талаар санал бодлоо солилцжээ.      А.Бямбамаа Дэлгэрэнгүй...
  • Бутлагдсан хүдэр дамжуулах хүчин чадал нэмэгдэв

       Эрдэнэт үйлдвэрийн голт зүрхэн цех болох Баяжуулах үйлдвэрийн Бутлан тээвэрлэх хэсгийн 11, 17-р конвейерийн редукторыг шинэчлэн солих ажил өчигдөр 16 цагийн турш үргэлжилж, 23 цаг 30 минутад тоног төхөөрөмжийг амжилттай залгалаа. ХБНГУ-ын Sew euro driwe компанийн ХЗК-260 маркийн хоёр редуктор конвейерт суурилуулснаар цагт 3600 хүртэл тонн хүдэр нунтаглалт руу дамжуулах боломж бүрдэж, хүчин чадал нэмэгдлээ. Ингэснээр төв корпусын есөн тээрмийг хүдрээр найдвартай хангахаас гадна засварын ажил багасаж, үйлдвэрлэлийн найдвартай ажиллагаа бүрэн хангагдав. Тус хэсгийн тоног төхөөрөмжийг түр хугацаанд зогсоож хийсэн техникийн шинэчлэлийн хүнд ачаалалтай энэхүү ажлыг Баяжуулах үйлдвэрийн Засварын болон Бутлан тээвэрлэх хэсгийн ажилчид нарийн тооцоолол, өндөр зохион байгуулалттайгаар хамтран гүйцэтгэсэн байна. Редукторыг хүчин чадал өндөртэй, орчин үеийнхээр шинэчлэх ажил хуучин конвейруудын 60 орчим хувьд нь хийгджээ. Эхнийхийг 2013 онд шинэчилсэн бөгөөд одоогоор эвдрэл доголдол гараагүй хэвийн ажиллаж байна. Мөн техникийн шинэчлэлийн хүрээнд Бутлан тээвэрлэх хэсэгт АНУ-д үйлдвэрлэсэн “Метсо” компанийн бутлуур суурилуулах ажил үргэлжилж байна. Ирэх жил нэг дунд, нэг жижиг бутлуур солих юм. Ингэснээр жилд 22 сая тонн хүдэр хүлээн авч бутлах нөхцөл бүрдэнэ. Харин энэ жилийн хувьд тус хамт олон 17 сая 233 мянган тонн хүдэр хүлээн авч боловсруулахаас 104 мянган тонноор илүү гаргасан амжилттай явна. М.ОДГЭРЭЛ Фото: Б.БАТТӨГС Дэлгэрэнгүй...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
Сурталчилгаа

   Эрдэнэт үйлдвэрийн Засвар механикийн заводын Цутгуурын цехэд хийх техник, технологийн шинэчлэлийн бэлтгэл ажил өнөөдрийн байдлаар 50 хувийн гүйцэтгэлтэй байгааг Ерөнхий инженер А.Арвис онцоллоо. Өөрөөр хэлбэл, Цутгуурын цехийн хэвний хэсэгт “Хүйтнээр хатууруулах холимгоор хэв бэлтгэх хагас автомат шугам угсрах, суурилуулах” өргөтгөлийн бэлтгэл ажил үргэлжилж байна. Төслийн үндсэн зураг төсөл, техникийн шийдлүүд бүрэн хийгдэж, батлагджээ. Ирэх есдүгээр сард цехийн дөрвөн мэргэжилтэн Герман улсад очиж, төслийн техник, тоног төхөөрөмжийг хүлээж авах юм. Өргөтгөлийн ажилтай холбоотойгоор Цутгуурын цехийн үйл ажиллагааг 11 дүгээр сарын нэгнээс түр зогсоохоор төлөвлөжээ.

   Цутгуурын цехийн хэвний хэсэг 1974 онд ашиглалтад орсон. Тэр үеийн зураг төслөөр одоо хүртэл ажиллаж байгаа бөгөөд энэ хугацаанд техникийн шинэчлэл хийгдээгүй. Тиймээс хэвний хэсгийг бүхэлд нь буулгаж, орчин үеийн шинэлэг технологи бүхий ХБНГУ-ын Ф.А.Т компанийн тоног төхөөрөмж суурилуулах юм. Энэхүү төсөл хэрэгжсэнээр цутгамлын чанар сайжирч, хүчин чадал нэмэгдэхийн зэрэгцээ гаднаас импортоор худалдаж авдаг түүхий эдийн хэмжээ багасах ач холбогдолтой. Гол давуу тал нь хаягдалгүй, эко цутгуурын үйлдвэрлэлийн технологи нэвтрүүлнэ. Хүчин чадал дээшилснээр жилд үйлдвэрлэдэг 5000 тонн цутгамал бүтээгдэхүүн 7000 тонноор нэмэгдэж,  бүтээгдэхүүний хэмжээ 12000 тоннд хүрэх боломжтой болох юм. Цутгуурын цехийн “Хүйтнээр хатууруулах холимгоор хэв бэлтгэх хагас автомат шугам угсрах, суурилуулах” техник технологийн шинэчлэлтийг 2020 оны тавдугаар сарын нэгэнд ашиглалтад бүрэн оруулахаар ажиллаж байна.

М.Балжинням
Фото Б.Баттөгс

   Эрдэнэт үйлдвэрийн ажиллагчдын эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэг удахгүй эхэлнэ. Энэ жилийн үзлэгийн онцлог, өнгөрсөн оны үзлэгийн мөрөөр хийж хэрэгжүүлсэн ажлынх нь талаар “Эрдэнэт” сувиллын цогцолборын  Статистикч эмч Ж.Эрдэнэчимэгтэй ярилцлаа.

   - Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилчдын эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэг хэзээ эхлэх вэ?
  
- 6-р сарын 20-ноос эхэлнэ. Үйлдвэрийн ахмадууд, ҮО, МШӨ-ний улмаас хувь тогтоолгосон ажилчдыг хуваарийн дагуу үзлэгт хамруулна.

   - Хуваарь гарсан уу? Үзлэгт хэдэн хүн хамрагдах вэ?
  - Эхний ээлжинд 6-р сарын 20-ноос Технологийн сургууль, Засвар угсралтын цех, Аж ахуй, үйлчилгээний цех, Судалгааны төв, ХМТАЦ-ын ажилчид орно. Төлөвлөгөөгөөр 6000-д ажиллагсад, ҮО, МШӨ-тэй 354 хүн, 2100 орчим ахмад үзлэгт хамрагдана. 7-р сарыг дуустал өдөртөө 45-50 хүн үзлэгт орохоор төлөвлөж байна.

   - Энэ жилийн үзлэгийн онцлог юу вэ?
 
- Энэ жил насны ялгаагүйгээр багц сонгох боломжтой. Компьютер-томограф болон Соронзон үелзүүрт томографийн /МRI/ шинжилгээтэй багцууд орсон. Есөн багц үзлэг хийгдэнэ. Үүнд:
      1. Үндсэн багц шинжилгээтэй
      2. Зүрхний
      3. Ходоод, улаан хоолойн дурантай
      4. Бүдүүн гэдэсний дурантай
      5. Чихрийн шижин болон бамбайн булчирхайн
      6. Мэдрэлийн багц /тархины судасны допплер, нурууны MRI
      7. Хэвлийн тодосгогчтой компьютер томографтай
      8. Уушигны бага тунт компьютер томографтай
      9. Нурууны рентген, Д витаминтай багц
   Бүх багцад үндсэн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлох лабораторийн болон багажийн шинжилгээнүүд багтсан.

   - Багц  сонгохдоо юуг анхаарах вэ?
  - Цех хариуцсан эмч өмнөх жилүүдийн үзлэг шинжилгээ, эрүүл мэндийн түвшинг үндэслэн тухайн ажилтныг багц сонгоход чиглүүлж зөвлөгөө өгнө. Мөн ажилтнууд өмнөх жилийн урьдчилан сэргийлэх үзлэг шинжилгээ, ЭСЦ-ын эмч нарын давтан үзлэгийн үеэр зөвлөснийг бодолцож багцаа сонгох хэрэгтэй. Хэвлийн ЭХО-оор ямар нэг сүүдэртэй, голомттой гэх зэрэг асуудалтай байсан бол багц долоо буюу хэвлийн тодосгогчтой Компьютер томографтай багцыг, уушгинд ямар нэгэн асуудалтай бол наймдугаар багцыг сонгох жишээтэй.

  - Танай цогцолбороос өнгөрсөн оны үзлэгийн дүнд судалгаа хийсэн үү? Өвчлөлийг бууруулах чиглэлээр хэрхэн ажилласан бэ?
   - 2018 оны үзлэгийн дүнг нэгдсэн үзүүлэлтүүдээр гаргасан. Ажилчдын дунд тэргүүлэх өвчлөлд хоол боловсруулах замын эмгэг, бодисын солилцооны хямрал болон дотоод шүүрлийн эмгэг, бөөр шээсний замын эмгэг, зүрх судасны эмгэг орсон. Цех болгоныг хариуцсан эмч байдаг. Эмч бүр цехийнхээ урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн тайланд дүн шинжилгээ хийж, цаашид анхаарах хүмүүсээ дахин нарийвчилсан шинжилгээнд оруулж, онош тодруулах, эмчилгээний асуудлыг хүн нэг бүрээр тооцон ажиллаж байгаа. Энэ ажил жилийн турш хийгддэг юм. Долоо хоног бүрийн пүрэв, баасан гарагийг эмч цех дээрээ ажиллах өдөр болгож, үзлэг хийх, шаардлагатай ажилчдын эрүүл мэндэд хяналт хийж цехийн удирдлагад танилцуулах, эрүүл мэндийн сургалт сурталчилгаа, эрүүл мэндийн хөтөлбөрт  хамруулах  ажлыг төлөвлөгөөний дагуу хийж байна.
   Мөн “Эрдэнэт” сувиллын цогцолбор болон БОЭТ, бусад төрөлжсөн эмнэлгүүдийн нарийн мэргэжлийн эмчийн хяналтын явц, эмчилгээний үр дүнд маш сайн анхаарч ажиллаж байна. Ажилчдын хөдөлмөрийн чадвар түр алдалтад хэд хэдэн чиглэлээр судалгаа дүгнэлт хийж байна. Тухайлбал, шинээр ажилд орсон  хүмүүсийн, удаан хугацаанд өвчтэй байгаа ажилчдын, олон удаа эмнэлгийн хуудас авч байгаа  гэх мэтээр.

   - Энэ чиглэлээр хэрхэн ажиллахаар төлөвлөж байна вэ?
   - Урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн мөрөөр авч хэрэгжүүлэх ажлын  арга хэлбэрээ сайжруулан ажиллана. Орчин үеийн эрүүл мэндийн чиг хандлага урьдчилан сэргийлэх ажиллагаанд түлхүү анхаарч байгаа юм. Тиймээс бид ажилчдыг өвчлөлөөс сэргийлэх, ажлын байрны нөхцөлийг сайжруулах чиглэлд ХАБЭА-н хэлтэстэй хамтран олон ажил зохион байгуулах шаардлага бий.
   Мөн ажлын байранд эрүүл мэндийг дэмжих үйл ажиллагаа буюу ажилтныг ажлаа хийж байх үед  эрүүл мэндийг нь хамгаалах, сайжруулах ажиллагааг  хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Ажилтан буюу хувь хүн  эрүүл мэндийнхээ төлөө хариуцлагатай байх нь маш чухал. Яагаад гэвэл эрүүл мэндэд нөлөөлөх хүчин зүйлсийн тухайд амьдралын хэв маяг 60-70 хувиар нөлөөлдөг гэсэн ДЭМБ-ын судалгаа байдаг.

Я.Энхтуяа
Фото: Б.Баттөгс

   Сайн саналын системийн 100 манлайлагчийн нэгээр “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ус хангамжийн цехийн ус хангамжийн хэсгийн Ариутгах татуургын шугам сүлжээний засварын мастер С.Ганхуяг нэрлэгдсэн. Түүний дэвшүүлсэн 11 саналаас 9 нь үйлдвэрлэлд нэвтрээд байна.

  - Үйлдвэрийн хэмжээнд өрнүүлж буй бүтээмжийн ажлын үр өгөөжийг та хэрхэн харж байна вэ?
  - Эрдэнэт үйлдвэр ажилчдынхаа дунд бүтээмж, инновацийн уралдаан зарласнаар тэдний хийж бүтээх хүслийг бадрааж, залуучуудын санал санаачилга илүүтэй нэмэгдэж байна. Тухайн хүнээс санаачилга гарч байна гэдэг бол сэтгэлгээг хөгжүүлэх сайн талтай. Тиймээс ч бид аливаа бүтээмжийн саналыг дэмжиж, ажил хэрэг болгохыг эрмэлзсээр ирсэн. Сайн саналыг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлснээр ажил хөнгөвчилж, илүү хялбар болсныг бид өдөр бүр харж, мэдэрч байна. Манай цех 2018 онд бүтээмж, инновацийн мэргэжилтэнтэй болсон. Өнгөрсөн оны ажлын үзүүлэлтээ 2017 онтой харьцуулахад бүтээмжийн ажил 2-3 дахин өссөн дүнтэй гарсан. Мөн сайн саналын системийн 100 манлайлагчийн жагсаалтад манай цехээс 15 ажилтан шалгарсанд баярлаж, хамт олноороо бахархаж байна. Цаашид бид бүтээмжийн ажлаа байнга өрнүүлж, үйлдвэрлэлд олон шинэ санаа нэвтрүүлэхийг зорино.

  - “Лусын сан” дугуйлангийнхаа амжилт, ололтоос хуваалцана уу?
  - Манай бүтээмж чанарын дугуйлан “Лусын сан” нэртэй, 9 хүний бүрэлдэхүүнтэй. Бид чандмань эрдэнэ болсон цэвэр усныхаа чанар, аюулгүй байдлыг хангадаг мэргэжлийн ажлаараа бахархан, дугуйлангаа нэрлэж байлаа. Манай хамт олон сүүлийн жилүүдэд цехийн хэмжээнд зохион байгуулсан бүтээмжийн уралдаан тэмцээнд тэргүүн байрт шалгарч, үйлдвэрийн хэмжээнд тогтмол 2, 3 дугаар байр эзэлж байгаа.

   - Эрдэнэт үйлдвэрт хэд дэх жилдээ ажиллаж байна вэ?
  - Би ус хангамжийн мэргэжилтэй. Сургуулиа төгсөж ирсэн шинэхэн оюутан ажлын талбарт гарч байлаа. Эрдэнэт үйлдвэрт 29 дэх жилдээ ажиллаж байна. Цэвэрлэх байгууламжийн технологиор ажиллаж байгаад сүүлийн 11 жилд нь ус хангамжийн мэргэжлээр цехдээ ажилласан. Үйлдвэрийн боловсон хүчний дийлэнх хувийг залуучууд эзэлж байгаа тул тэдэндээ хандан, “Хүн амьдралынхаа төлөө зүтгэх ёстой, хөдөлмөрлөх ёстой. Дэлхийн хэмжээний том үйлдвэрт ажиллаж байгаа тар нар азтай хүмүүс шүү. Үргэлж ажил, мэргэжлээрээ бахархаж яваарай” гэж захих дуртай.

  - Хэсгийнхээ ажлын онцлогийг дурдвал?
  - Ус хангамжийн хэсэг нь Эрдэнэт хотын хүн ам, үйлдвэр, аж ахуйн газруудыг ахуйн болон ундны ус, техникийн усаар ханган ажилладаг. Манай хэсэг тасралтгүй 24 цагаар ажиллахдаа дөрвөн дэд станцаар дамжуулан, хоногт 24-30 мянган куб метр усыг хотын хэрэгцээнд нийлүүлж байна. Бид цэвэр ус татах дөрвөн дэд станцынхаа бүхий л засвар үйлчилгээг улирал харгалзахгүйгээр хариуцан ажилладаг. Хариуцлага маш өндөртэй. Ямартаа ч өнгөрсөн хугацаанд үйлдвэр болон хотоо цэвэр усаар тасалж байсан удаагүй.

И.Чинтогтох
Фото: Б.Баттөгс

   “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын ажиллагчид, ҮО, МШӨ-тэй иргэд, үйлдвэрээс тэтгэвэр тогтоолгосон ахмадууд Та бүхэн 2019 онд дараах нэр бүхий амралт, рашаан сувиллуудад амраад Хамтын гэрээний хөнгөлөлт эдлэх  боломжтой.

УЛСЫН МАГАДЛАН ИТГЭМЖЛЭГДСЭН РАШААН СУВИЛЛУУД:
   - Баатарван амралт сувилал /Магадлан итгэмжлэгдсэн сувилал/
   - Оргил рашаан сувилал /Улаанбаатар/
   - Хужирт /Өвөрхангай/
   - Төв Хужирт сувиллын илгээх бичгийг Баян дэлгүүрийн 2-р давхраас 99974332 утсаар холбогдон авах боломжтой.
   - Эльма-Хужирт, Сэмжид-Хужирт, Ананд-Хужирт
   - Шаргалжуут /Баянхонгор/
   - Аварга тосон /Хэнтий аймаг/
   - Хэрлэнгийн хөдөө арал /Аварга тосон ГОК-ийн сувилал/
   - Улсын төв амралт Аварга тосон
   - Дархан-Оточ “Аварга” рашаан сувилал
   - Жанчивлангийн рашаан сувилал /Төв аймаг/
   - Өвөр жанчивлан, Задгай цагаан сувилал
   - Бигэр /Говь-Алтай/ бөөрний сувилал
   - Хульж рашаан сувилал,
   - Хульж ресорт рашаан сувилал /Булган аймгийн Могод сум/
   - Галт халуун ус /Хөвсгөл/
Дээрх рашаан сувиллуудын илгээх бичгийг Амбулаторын 2-р давхарт 201 тоот өрөө, Статистикийн кабинет, амбулаторын бүртгэл лавлагааны хэсгээс олгоно.  

ИЛГЭЭХ БИЧГЭЭ ИРҮҮЛЭЭГҮЙ Ч АМАРЧ ИРЭЭД ХӨНГӨЛӨЛТ АВАХ БОЛОМЖТОЙ РАШААН СУВИЛЛУУД:
Тухайн сувиллаас олгосон  илгээх бичгийн хуулбарласан  хувийг хөнгөлөлт авах баримтдаа  хавсаргана.
    - Энергийн элс /Дорноговь аймаг /
    - Бөөрний сувилал
    - Хасу шивэрт /Архангай/
    - Отгонтэнгэр  /Завхан аймаг/

УЛААНБААТАР БОЛОН БУСАД АЙМАГ ДАХЬ МАГАДЛАН ИТГЭМЖЛЭГДСЭН СУВИЛЛУУД:
   - Илгээх бичгээ авч ЭСЦ-ын эмч, мөн хяналтын эмч, эсвэл өрхийн эмчдээ үзүүлж тухайн эмнэлгийн тамга тэмдгээр баталгаажуулна. Нийгмийн даатгалаар баталгаажуулах шаардлагагүй.
   - “Чулуут” саам сувиллын  илгээх бичгийг ЭСЦ-ын сувиллын хэсгийн 1-р давхарт байрлах кассанд мөнгөө тушааж авна.  
  - Саам амралтуудын илгээх бичгийг Сувиллын хүлээн авах болон Статистик дүн бүртгэлээс олгоно. Орон нутгийн саам амралтуудад явахад ээлж харгалзахгүй, нэгдсэн унаагаар үйлчлэхгүй. Сувиллаас олгосон илгээх бичиг дээр ор хоногийн /эмчилгээний/ төлбөрийг бичүүлж, баталгаажуулсан байна.

АНХААРАХ ЗҮЙЛ:
   - Ажилчид рашаан сувилал, саам амралтуудад ээлжийн амралтаараа амарна. Ээлжийн амралт таарахгүй байгаа ч эмчлүүлэх шаардлагатай ажилчид цехийн эмч, хяналтын эмчийн үзлэг, дүгнэлтийг үндэслэн эмч нарын зөвлөгөөнөөр орсны дараа ээлжийн амралтаас зохицуулан сувилуулах боломжтой. Ийм  тохиолдолд эмнэлгийн хуудас олгохгүй.
   - Магадлан итгэмжлэгдсэн Рашаан сувиллуудад илгээх бичиг, ЭМД-ын дэвтрээ заавал авч очих шаардлагатай. Илгээх бичгийн арын хуудсан дахь  утсаар  холбогдон лавлаж өрөө байраа  урьдчилан захиална уу.
   - Ялангуяа Шаргалжуут, Аварга тосон /улсын/-д албаны утсаар нь холбогдож урьдчилгаа төлбөр төлсөн тохиолдолд захиалсан өрөө, байр баталгаажин хадгалагдаж, захиалга өгсөн хугацаандаа сувилуулах боломжтой.
   - Шаргалжуут, Аварга тосон /улсын/ албаны утас: 77437777
   - Энергийн элс бөөрний сувилалд илгээх бичгээ тэндээсээ авч сувилуулна. /вагоноор явах боломжтой/
   - Ачит элс бөөрний сувилал Хангал сумын Хялганатын нутаг дэвсгэр буюу Сэлэнгэ амралтын бааз явах замд байрладаг. 6-р сарын 20-ноос эхэлнэ. Илгээх бичгийг ЭСЦ-оос олгоно.

АВТОБУС БОЛОН УНААНЫ ТАЛААР:
    - ЭСЦ-оос нэгдсэн унаа  гаргахгүй тул баталгаат чиглэлд хувийн унаагаар, мөн тухайн рашаан сувиллын автобусаар үйлчлүүлэх боломжтой.
    - Илгээх бичгийн ар талд явах унааны талаар бичигдсэн.  
    - Аймгуудын /Завхан, Баян-Өлгий, Увс гэх мэт хол орших/ магадлан итгэмжлэгдсэн рашаан сувилалд илгээх бичгийг  очсон сувиллаасаа авч, бичиг баримтаа бүрдүүлэн Хамтын гэрээний хөнгөлөлт эдлэх  боломжтой.     

АМАРЧ СУВИЛУУЛААД ИРСНИЙ ДАРАА:
   - Дээрх рашаан сувиллуудад амарч сувилуулсан  хүмүүс ЭСЦ-ын амбулаторын 4-р давхар 405 тоот өрөө, мөн 2-р давхар 201-а тоот өрөө /статистикч эмч/-д доорх бичиг баримт бүрдүүлж өгнө.
      Сувиллын эмчилгээний хөнгөлөлт /50 хувь/
   - Илгээх бичиг /хуулбарласан хувь/
   - Сувилуулсан ор хоногийн зардал төлсөн баримт /эх хувь/
   - НӨАТ-ын баримт бус, зөвхөн сувиллын ор хоног эмчилгээний төлбөрийн баримтыг авна. /Нэмэлт үйлчилгээ, автомашины төлбөр тооцоо зэргийг  хувь хүн өөрөө хариуцна./
   - Унааны хөнгөлөлт олгогдохгүй.
   - Илгээх бичиг болон баримт дээр доорх нэмэлт мэдээллүүд засваргүй зөв бичигдсэн байх шаардлагатай.
   - Ажилчид - овог нэр, цех, табелийн дугаар
   - МШӨ, ҮО - овог нэр, цех, табелийн дугаар
   - Үйлдвэрээс тэтгэвэрт гарсан ахмадууд - овог нэр, цех, ахмадын үнэмлэхний дугаар
Ирсэн баримтуудыг нэгтгэж жагсаалт гарган:
   - Ор хоногийн /эмчилгээний/ зардлын хөнгөлөлтийг цех хариуцсан цалингийн нягтлан бодогч тооцож, цалин дээр виза картаар олгоно. МШӨ, тэтгэврийн хүмүүсийн хөнгөлөлт сар бүрийн тэтгэмжийн мөнгөтэй хамт олгогдоно.


ЭСЦ. Статистик, бүртгэл мэдээллийн хэсэг, сувиллын хүлээн авах, касс,
Статистик: 757-73453,  Бүртгэл лавлагаа: 757-73693,
Хүлээн авах: 757-73496, Касс: 757-73456.

Даваа, 17 6-р сар 2019 00:00

Чин сэтгэл

   Эгэл хүмүүсийн амьдралын замнал сонирхол татах нь бий. Биеэр үлгэрлэх нь амьдралд үнэ цэнэтэй байдаг. Ийм хүний нэг нь эл хөргийн эзэн  Цэенрэгзэнгийн Даваадулам. Ажил, амьдрал дээр чин сэтгэлээсээ хөдөлмөрлөж яваа нэгнээр хүн бахархдаг. Тийм хүнээс урмын үг харамлахгүй явахыг хичээдэг. Тиймээс би эл хөргийг “Чин сэтгэл” хэмээн нэрийдэв. Багын хүмүүжлээрээ тэр аливаад чин сэтгэлээсээ ханддаг зантай. Юмыг нэр төдий хийх, худлаа ярьж, хууран мэхлэхийг үзэхгүй. Түүний үг яриа, үйлс зорилго нь амьдрал дээр зөрөхгүй. Учир нь тэр багаасаа ажилч хичээнгүй, нягт нямбай байх зарчимд суралцаж, эрт хэрсүү суусных. Өвөө нь Аюурын Дандай гэж сумын Худалдаа бэлтгэл ангид нярав, нягтлангийн алба насаараа хашжээ. Гарын алгандаа багтахгүй олон түлхүүртэй явдаг байсан дүр зураг Даваадуламын сэтгэлд үлдэж. Худалдаа бэлтгэлийн ангид ирэх гоё эд барааг багадаа харж, амттаныг нь идэж өссөн болохоор аль эрт  түүний нүд, сэтгэлийн хор арилжээ. Түүний эмээ нь амьдрал таньсан, үнэн үгтэй нэгэн байж. Нутаг усандаа бариач Норовсүрэн хэмээн алдаршсан эл буурал орсон гарсан ах дүүсийг хоол ундаар дайлсан, түмэнд хүндлэгдэн явжээ. Хүнийг хараад л таних ажигч гярхай тэрээр Даваадуламыг нас бага, цус шингэн байхад нь ажил хөдөлмөрийн амтанд оруулсан агаад “ухаан муу бол нүд сохор” хэмээн сургах. Түүнийг дунд сургуульд байхад нь сүү цагаан идээ боловсруулж юм оёход сургажээ. Хөдөлмөрийн хүмүүжил хүнийг зөв болгон төлөвшүүлдгийн тод жишээ энэ. Эмээ, өвөө нь зээгээ ийн алган дээрээ бөмбөрүүлэн өсгөсөн байна. Түүний бусдаас ялгарах нэг онцлог нь хурдан морь унаж өсжээ. Нэг насны хоёр морь наадамд сойхоор эгчтэйгээ хоёул уралдааны замд гарна. Түүний төрсөн эгч хар нялхаасаа хурдан морь унажээ. Уянгалаг сайхан гийнгоолох нь одоо ч түүний чихэнд сонсогдох шиг болдог гэнэ. Харин Даваадулам хурдан морьдын уралдаан үзэхээрээ самсаа шархирна. Уяач Дандайн Амгаабазар агсан Даваадуламын нагац ах нь. Социалист нийгмийн үед хувийн машин, мал ахуйтай уяач ахын хайр халамжид өссөн хүний нэг нь Даваадулам инженер. “Улирлын амралтаараа улсын сайд шиг хүндлүүлж явлаа” гэгчээр түүнийг хичээл тарангуут 24 машин хөлөглөн авдаг асан нагацынхаа тухай тэр гэгээн дурсамж сөхнө билээ. Зөв ажиллаж, амьдарч чадсан цагаан мөртэй хүнд магтаал зохидог. Тэр техникумыг улаан дипломтой төгсөөд дээд сургуульд элсэн оржээ. Дээд сургуулийн дотуур байрны зөвлөлийн дарга сэтэртэй, жанжин Сүхбаатарын нэрэмжит цалинтай “хэнхэг” нь дэндсэн оюутан явахдаа амьдралынхаа ханьтай танилцсан байна. Одоо тэр айлын дархан бэр. Та үр хүүхдээ ямар зарчим баримталж өсгөсөн бэ гэхэд үглэж зэмлэхгүй ч өөрсдийн үлгэрлэл, тэдэнд суурь хүмүүжил олгодог. Том хүү маань Солонгост их сургууль төгсөөд Таван богд компанид ажиллаж байлаа. Одоо АНУ-д  сурч, ажиллаж, амьдардаг. Дунд хүү аав, ээжийнхээ мэргэжлийг эзэмшиж Эрдэнэтдээ төвхнөн амьдарч байх шив. Бага хүү дунд сургуулийн сурагч. Манай хүүхдүүдэд бидний ёс суртахуун төлөвшсөн байна. Дунд хүүгээ сайн мэргэжилтэн болгох зорилт тавьж байна. Орчин үеийн хүүхдүүд хурдтай, эрч хүчтэй, оюунлаг болсон байна” гэж товч хариулсан юм. “Нэг мэргэжил эзэмшсэн болохоор ханьтайгаа би ойлголцоход амар байдаг. Миний ажлын амжилт хамт олон, сайн ханийн дэмжлэгийн үр дүн. Түүнээс миний сайных биш” хэмээн өгүүлэв. Ханьтайгаа зөв амьдралын төлөө зүтгэж явсан он жилүүд түүнд бий. “Геодези зураг зүйн газар хувьчлагдаад, нөхөр ажилгүй, би гэртээ анхны бандиа харж байв. Эмээгийн буянаар ахынхаа хашаа байшинг зургаан мянгаар авч Улаанбаатарын “телевиз”-д бид айл гэр болсон. Тэр байр минь Эрдэнэтэд нэг өрөө байр болсон шүү. Манай хүн хавар геологийн ажлаар хөдөө яваад анхны цаснаар ирдэг байлаа” гэж туулсан амьдралынхаа гэгээн дурсамжаас хуваалцав. Эмээгээсээ өвлөсөн Германы кёклер маркийн оёдлын машинаар тэр юм оёдог байж. Бүтэн жил юм оёж зарсан орлогоороо байраа томсгосон амьдралын түүх түүнийх. Тэр жижиг ажлыг ч чин сэтгэлээсээ хийнэ. Их ажлыг амжуулахын тулд махран зүтгэж ард нь гарч санаа амардаг зантай. Баяр, гуниг, инээдэм наргиан энэ бүхэнд тэр өөрийнхөөрөө, сэтгэлээрээ... Иймээс хэн нэгнийг нүүрэн дээр нь алдаа дутагдлыг нь ил цагаахан хэлчихдэг гэмтэй. Ард нь юу ч бодохгүй цайлган цагаан сэтгэл тээн үлдэх. Хүн нэгнийхээ дэмд, загас усны хүчинд гэгч үнэн. Эмээ, нагац ах, хамаатан садныхаа тус дэмийг үл умартах. Тэр ч бүү хэл өдий зэрэгтэй яваагаа гар сэтгэл нийлсэн хамт олны минь хүч хэмээв. Тэрээр хүнд урам зориг өгөх дуртай. Зарим нь олны тусыг мэдэхгүй явах нь бий. Тэгвэл энэ хөргийн эзэн хүний тусыг мартах нэгэн биш. Өөрийнхөө өдий зэрэгтэй мэргэжлийн ажлаа хийж яваагаа нөхрийнхөө оюутан цагийн найз Д.Түвшинбаярын тус дэм гэх. Геологи хайгуулын ангид зөвхөн эрчүүд ажиллана. Түүнийг ажилд ороход зургаан эмэгтэй л эрчүүдтэй мөр зэрэгцэн ажиллаж байжээ. Одоо ч энэ тоо өсөөгүй. Тэр хүний итгэл алдах нэгэн биш гэдгээ ажил, амьдралаараа харуулж явна. Ажиллах хугацаандаа  хайгуулын таван лицензийн талбайд геодезийн  хээрийн хэмжилт  болон суурин боловсруулалтын ажлыг чанарын өндөр түвшинд хийжээ.
   Түүний эрхэлсэн ажил онцлогтой. Орд газрыг ашиглах төлөвлөлтөөс, олборлоод дуусах хүртэлх бүх үе шатанд мэдээлэл боловсруулах, баримтжуулах, хэмжих, тооцоолох, зураглах зэрэг ажил гүйцэтгэдэг. Тэрбээр “Эрдэнэтийн-Овоо” ордын хүрээнд хийж буй бүх  хайгуулын шатны ажлыг газар дээр нь хэмжиж, шалгаж,  өгөгдөл цуглуулж, баазад баримтжуулснаар уурхайн олборлох нөөцийн хэмжээг тодорхойлох, хил хүрээг тогтоох, хаягдлын аж ахуйн далангийн тогтворжилт, хамгаалалтын объём бэлтгэх ажлыг хийж байна. ГХА-ийн маркшейдер хаана хайгуул явагдаж байна, тэнд шаардлагатай мэдээллээр хангадаг. Өнгөрсөн хугацаанд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл бүхий 302 мянган га талбайд хайгуулын ажил явуулахад шаардлагатай анхдагч материал дээр ажиллаж, төлөвлөлт хийх бүх зургийг байрлал болон өндрийн үндэслэлтэй бэлтгэн өгчээ. Барилгын материалын орд газруудын том масштабын зураг хийж, нөөцийн тооцоонд ашиглахад бэлтгэх, АМХЭГ-т жил бүр тайлан хамгаалахад шаардлагатай зургуудыг бэлтгэн өгөх зэрэг ажлыг цехийн болон үйлдвэрийн хэмжээнд гүйцэтгэдэг байна. Тэр цаг үетэйгээ хөл нийлүүлж алхах, байгаагаараа, ажил, амьдрал, мэргэжилд шаардлагатай зүйлд цаг алдалгүй суралцдаг, дайчин шургуу, ажил хэрэгч нэгэн юм. Тэрээр Геологи хайгуулын ангийн “Шилдэг инженер”, яамны “Хүндэт жуух бичиг”, “Тэргүүний геологич” цол тэмдэг, Эрдэнэт үйлдвэрийн Хөдөлмөрийн аварга, “Хөдөлмөрийн хүндэт медаль”-иар энгэрээ мялаажээ. Маркшейдерээр Эрдэнэт үйлдвэрт тогтвор суурьшилтай, тасралтгүй 20 жил ажилласан хүн түүнээс өөр үгүй. Уул уурхайн анхных нь геологи хайгуулын ажил. Тэр газрын хэвлийн баялгийн байршлыг үнэн зөв тодорхойлох хариуцлага хүлээнэ. Анхны шанг татдаг, уурхайн нөөцийг тодорхойлох геологичдоороо тэр бахархдаг. Амттанд дуртай хүүхдэд чихэр өгөхөөр нүд нь гэрэлтээд л баярладаг лугаа адил тэр бусдын гаргасан амжилтад чин сэтгэлээсээ баярлах. Ер нь төрсөн нутаг ус, аав ээж, амраг хань, анд найз, алив бүхэн хүмүүний сэтгэлд оршино. Бүх зүйл сэтгэлтэй холбогдоно. Итгэл сэтгэлийн хүчийг, эзэмшсэн мэргэжилтэйгээ хослуулан хөдөлмөрлөж буй нэгэн бол маркшейдер Ц.Даваадулам бөлгөө. Чин сэтгэлийн хандлага, аливаа хүнд ажлыг чанартай хийх эрч хүч өгдөг ажгуу.

Т.Батчулуун

   “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын ХАБЭА-н хэлтсийн дарга Д.Цагаан-Эрдэнэтэй уулзаж, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн сэдвийг хөндөн ярилцлаа.

  - Эхлээд та Уул уурхайн үйлдвэрийн газрын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн үйл ажиллагааны онцлогийн талаар ярина уу?
  
- Уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй үйлдвэрийн газрын ихэнх ажлын байрны орчин нөхцөл тоостой, дуу шуугиантай, овор хэмжээ их техник тоног төхөөрөмжтэй, химийн урвалж бодис хэрэглэдэг зэрэг физик, хими, биологи, эргономикийн хөдөлмөрийн сөрөг хүчин зүйлсийн нөлөөлөлд байдаг онцлогтой. Иймээс, Нэн түрүүнд ХАБЭА бодлогынхоо хүрээнд эдгээр сөрөг хүчин зүйлс нь ажилтны эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд нөлөөлж болзошгүй аюул эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхэд ХАБЭА-н үйл ажиллагаа  чиглэдэг.

   - Хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын үйл ажиллагааны онцлох ажлуудаас тодруулна уу?
   - Эрдэнэт үйлдвэр 40 гаруй жилийн түүхэнд уул геологийн нөхцөл хүндэрсэн, техник технологийн шинэчлэл үе шаттай хийгдэж байна. Манай хамт олны 60 гаруй хувь нь шинэ залуу ажилтнууд болсон. Ийм шалтгаанууд нь ажилтны амь нас, эрүүл мэндийг болзошгүй аюул эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, ХАБЭА-н үйл ажиллагаанд шинэ стандарт мөрдөх шаардлагатай болсон. 2019 онд MNS ISO 45001 стандарт руу шилжих ажлыг эхлүүлж байна. Энэ хүрээнд, тав дахь жилдээ мөрдөж буй ХАБЭА-н удирдлагын тогтолцооны дүрэм журмуудыг шинэчлэн боловсруулах ажил хийгдэж байна.  21-р зууны онцлогийг шингээсэн журам, дүрмүүдийг амжилттай боловсруулж, хэрэгжүүлэхийн тулд ХАБЭА-н үйл ажиллагаанд хүн бүр ухамсартай, идэвх санаачилгатай оролцож, хүлээсэн чиг үүргээ хариуцлагатай хэрэгжүүлэх нь нэн чухал. ХАБЭА-н бодлогын үндсэн чиглэлүүдийн нэг нь аюулыг мэдээлэх, илрүүлэх, арилгах цогц үйл ажиллагаа юм. Эрсдэлийн удирдлага, ноцтой эрсдэлийн хөтөлбөр, дөрвөн шатны хяналт, ажлын байрны аюулын хяналтын хуудас, аюултай тохиолдлын судалгаа хийх зэрэг аргаар аюулыг илрүүлж байгаа. 71300 дугаарын утсаар болзошгүй аюулыг мэдээлж байна. Энэ оны эхнээс нийт 513 санал мэдээлэл ирсэн. Бүтцийн нэгжүүдэд дотоод хяналт шалгалт явуулж, шалгалтаар илэрсэн зөрчил дутагдлыг гэрэл зургаар баримтжуулан акт, албан шаардлага хүргүүлж, зөрчлийг заасан хугацаанд нь арилгуулж ажиллалаа. Бүтцийн нэгжүүдийн ХАБЭА-н талаар явуулсан үйл ажиллагааг үнэлгээний комисс улирал бүр дүгнэж, тэргүүний цех, нэгж, ажилтнуудыг шалгаруулж шагнал урамшуулал олгож ирлээ.

   - Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн үйл ажиллагаанд хүн бүрийг идэвхтэй оролцдог болгохын тулд ямар ажлууд хийж байна вэ?
   - Манай хэлтэс Хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын, Эрүүл ахуйн, Цацрагийн аюулгүйн гэсэн гурван албатай үйл ажиллагаа явуулж байна. Эдгээр алба нь харилцан уялдаатайгаар ажлын байруудад ХАБЭА-н аюулгүйн соёлыг төлөвшүүлэх, удирдлагын бодит үлгэр дуурайлал, манлайллыг дээшлүүлэхээр ажиллаж байгаа. Үүний тулд 71300, Аюулыг мэдээлэх хуудас, Ноцтой эрсдэлийн удирдлага, Эрүүл мэнд хөтөлбөр, ХАБЭА-н манлайллын таван арга хэрэгсэл зэргийг байнга сайжруулан хэрэгжүүлж байна. Манай үйлдвэр ХАБЭА-н бүтээлч оролцоо, манлайллын арга хэрэгслийг 2017 онд ЗМЗ-д, 2018 онд долоон бүтцийн нэгжид туршин хэрэгжүүлсэн. Ерөнхий захирлын А/79 тоот тушаалаар  2019 онд үйлдвэрийн хэмжээнд бүх бүтцийн нэгжүүд туршин хэрэгжүүлж байна. Энэ онд  ХАБЭА-н үйл ажиллагааг “Шүүмжлэхээс илүү сайжруулцгаая” уриан дор бүтцийн нэгжүүдийн 23, Ерөнхий захиргааны ажилтнуудын ХАБЭА-н долоон бүтээлч бүлэг байгуулагдан ажиллаж эхэлсэн. 

   - 2019 оны ХАБЭА-н манлайллын үйл ажиллагааны томоохон үр дүнгээс дурдана уу?
  - 2019 онд  үйлдвэрлэлийн ажлын байранд албадын тэргүүлэх мэргэжилтнүүдтэй ярилцлагууд хийсэн. Ерөнхий захиргааны ажилтнууд буюу газар хэлтсийн удирдлага, мэргэжилтнүүдийн үйлдвэрлэлийн ажлын байраар явж, семинар зохион байгуулсан. Эдгээр идэвхжүүлэлтийн үр дүнд  нийт 180 гаруй удирдах ажилтан ХАБЭА-н амлалт аван ажиллаж байна. Мөн цацрагийн хамгаалалт, аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцоог бүрдүүлэх зорилготой ажлууд системтэй хийгдэж байна. 

   - Шинээр байгуулагдсан Цацрагийн аюулгүйн албаны талаар тодруулна уу?
   - Энэ алба зохих хууль, захирамж, тушаал шийдвэрийн дагуу хоёр орон тооны ажилтантайгаар шинээр байгуулагдсан. Манай туршлагатай инженер Ц.Оргил тус албыг тэргүүлэн ажиллаж байгаа. Мөн үйлдвэрийн цацрагийн хамгаалалт, аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцоог бүрдүүлэхэд гол анхаарлаа хандуулж байна. Энэ хүрээнд нийт есөн гишүүнтэй орон тооны бус ажлын хэсэг байгуулагдсан. Хэлтсийн зүгээс, цацрагийн хамгаалалт, аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдлын үйл ажиллагааны чиглэлд ажилтнуудаа мэргэшүүлэхэд анхаарч гадаад, дотоодын сургалтад бодлоготойгоор хамруулж байна. Цацрагийн аюулгүйн албаны хоёр ажилтан маань үйлдвэрийн хэмжээнд цацрагийн аюулгүйн соёлыг төлөвшүүлэх зорилгоор ажлын байрны сургалт, сурталчилгаа, цацрагийн ослын дадлага сургуулилт явуулсан. Цаашид энэ салбарын дүрэм, журмын олон шаардлага шинээр тавигдаж байна.

   - Ажилчдыг хөдөлмөр хамгааллын хувцас, хэрэгслээр хангах ажлыг танай хэлтэс хариуцдаг. Нөгөө талаар шалгалтаар илэрсэн зөрчил, дутагдлыг хэрхэн арилгуулж байна вэ?
   
- Үйлдвэрийн газрын ажилтнуудын хамгаалах хэрэгслийн тендерийн үйл ажиллагааг зохион байгуулах ажлын хүрээнд 2018 оны хамгаалах хэрэгслийн үлдэгдэл хэрэгцээг үндэслэн зургаан багц бүхий 32 нэр төрлийн бүтээгдэхүүний тендер зарлан шалгаруулалт явуулж нийлүүлэлт хийгдэж байна. Худалдан авалт, Хангамжийн хэлтэст хандаж эхний ээлжид нэн түрүүнд шаардлагатай хамгаалах хэрэгслүүдийн худалдан авалтыг харьцуулалтын аргаар шийдвэрлүүлсэн. Цаашид хяналт тавьж ажилладгийн тухайд хэлэхэд ХАБЭА-н холбоотой худалдан авалтыг хэлтсийн А-3 сертификаттай мэргэжилтнүүдийг түлхүү оруулж, үнэлгээний хороог зохион байгуулж ажиллах шаардлага зүй ёсоор тавигдаж байна. Оёдлын цехтэй хамтран үйлдвэрийн газрын ажилтнуудыг тусгай зориулалтын ажлын бүх төрлийн хувцсаар тасралтгүй хангаж байна. Энэ оны эхнээс найман удаа 14 цех дээр ээлжит бус болон зорилтот хяналт шалгалт явуулж,  илэрсэн 31 зөрчил дутагдлыг гэрэл зургаар баримтжуулан акт, албан шаардлага хүргүүлж зөрчлийг заасан хугацаанд нь арилгууллаа.

   - Эрүүл ахуйн чиглэлээр хийгдсэн томоохон ажлаас дурдана уу?
   - Энэ жил ажилчдын эрүүл ахуйн орчин нөхцөлийг сайжруулах талаар хэдэн шинэлэг ажил санаачлан, төлөвлөгөө гарган ажиллаж байна. Нэгдүгээр улиралд “Эргономик” дэд хөтөлбөр хэрэгжүүлж, идэвх санаачилгатай оролцсон бүтцийн нэгжүүдийг шагнаж урамшуулсан. Энэхүү ажил нь тохиромжгүй арга барил бүхий эрсдэлтэй ажлын байрны судалгааг нарийвчлан гаргаж, орчин үеийн шийдэл бүхий гар багаж хэрэгслийг ажлын арга барилд нэвтрүүлэх, гар ажиллагааг хөнгөвчлөх, ажил амралтын горимыг оновчтой болгох, захын мэдрэл, булчин, үе холбоосны гаралтай үрэвсэлт артроз, радикулит МШӨ-г бууруулах зорилготой юм. Хоёрдугаар улиралд “ХАБЭА ба үйлдвэрийн орчны гоо зүй” сэдэвт гурван сарын аян зохион байгуулан ажлын явцад хяналт тавин ажиллаж байна. Мөн ажлын байрны орчны сөрөг хүчин зүйлсийн нөлөөллөөс шалтгаалан ажиллагсдын бие организмд үүсэх өөрчлөлтийг хянах зорилгоор Эрдэнэт Шинжлэх Ухаан Технологийн парктай хамтран тэдний үс, хумс, шүлс зэрэг биологийн сорьцод хүнд металл үзэх итгэмжлэгдсэн лабораторийг түшиглэн эрсдэлт бүлгийн ажилчдын “Биомониторинг”-ийн судалгаа, шинжилгээний ажлыг гүйцэтгэж байна.

   - Ажилчдын халуун хоолны үйлчилгээ, хүнсний эрүүл ахуйн талаар ямар дорвитой ажил хийгээд байна вэ?
  - Манай хэлтсийн Эрүүл ахуйн алба мэргэжлийн ажилтнуудаас бүрдсэн, бүтцийн нэгжүүдийн ХАБЭА хариуцсан ажилтнуудтай хамтран ажиллагсдын эрүүл, аюулгүй орчинд ажиллах, эрүүл ахуйн стандарт шаардлага хангасан ундны ус, хоол хүнсний хэрэглээнд өдөр тутам хяналт тавьдаг. Ажилчдын хоолны нэгж үнийн тарифыг 2000-3000 төгрөгөөр нэмэгдүүлсэн. Ажилчдын халуун хоолны үйлчилгээг сайжруулж, хоол хүнстэй холбоотой эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Засвар механикийн заводын хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний өрөөнүүдэд барилгын урсгал засвар орууллаа. Нийтийн хоолны хэсгийн Москва Петушки ресторан нь Ил уурхайн Засварын хэсгийн ажилчдад  халуун хоолны үйлчилгээ үзүүлэх тул Барилга засварын цехийн хамт олон иж бүрэн урсгал засвар хийж ашиглалтад хүлээн авсан. Тэнд халуун хоол үйлдвэрлэл үйлчилгээ үзүүлэх ажиллагсдыг сонгон шалгаруулалтын журмаар авч, хоолны газар суурилуулах тоног төхөөрөмж худалдан авах ажлууд хийгдэж байна. Удахгүй ажилчдын халуун хоолны үйлчилгээ сайжирч шинэ шатанд гарна. Ялангуяа тендерт шалгарсан Таятанфүүд компанийн хоолны чанарыг сайжруулахаар хүнсний баг цэс батлан өдөр, оройгүй хяналт тавьж сайн чанарт хүргэнэ.

   - Ажил мэргэжлийн нэршил, хөдөлмөрийн нөхцөлтэй холбоотой асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэж байна вэ?
   - Бид, ажилчдын ажил мэргэжлийн нэршлийн маргаантай болон хөдөлмөрийн нөхцөлийн ангиллын асуудлаар Монгол Улсын Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны харьяа Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл мэндийн төвтэй хамтран Цацрагийн үүсгүүртэй болон химийн бодистой харьцан ажилладаг 250 ажилтанд эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх нарийвчилсан үзлэг шинжилгээ хийлгэсэн. Ажил мэргэжлийн нэршлийн маргаантай 50 ажлын байранд хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэж, ирүүлсэн зөвлөмжийн дагуу өвчлөл бууруулах, ажлын байрны нөхцөл сайжруулах төлөвлөгөө боловсруулан ажиллаж байна.

   - Цаг зав гарган ярилцсанд баярлалаа. 

Т.Батчулуун
Фото: Б.Баттөгс

Мэдээний төрөл

Календарь

« 6-р сар 2019 »
Да Мя Лх Пү Ба Бя Ня
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Зургийн цомог