• “Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургуулийн хамт олон БНХАУ-ын иргэдэд хандив илгээжээ

        Эрдэнэт үйлдвэрийн дэргэдэх Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургууль буюу одоогийн “Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургуулийн хамт олон БНХАУ-ын ард иргэдэд сэтгэлийн хандив илгээсэн байна. Тус  сургууль нь БНХАУ-ын их дээд сургууль болон судалгаа шинжилгээний байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, эрдэм шинжилгээ, судалгааны төслүүд хэрэгжүүлдэг. Хамтын нягт ажиллагаатай байгууллагын хувьдтусламж дэмжлэг шаардлагатай үед нь хандивын гараа сунгах нь зүйд нийцнэ гэж тус сургуулийнхан ярилаа.     БНХАУ-д шинэ төрлийн корона вирусийн халдварт өвчин дэлгэрч, халдвар авсан болон нас барсан хүний тоо нэмэгдэж байгааг олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд мэдээлж буй. Тус улсын нийгэм, эдийн засгийн хэвийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлж, ард түмэнд нь томоохон сорилт тулгараад буй энэ хүнд цаг үед “Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургуулийн багш, ажилтнууд сэтгэлийн хандив цуглуулж, БНХАУ-ын элчин сайдын яаманд хүлээлгэн өгчээ.      Уг хандивын арга хэмжээг дэмжин, оролцсон сургуулийн нийт багш, ажилтнуудад тус улсын элчин сайдын яамныхан талархал илэрхийлсэн байна. М.Балжинням Фото: Б.Булганбаатар Дэлгэрэнгүй...
  • Эрдэнэт үйлдвэрийн нутаг дэвсгэрт халдваргүйтгэлийн ажил хийж эхэллээ

        Эрдэнэт үйлдвэрийн Аврах, гал унтраах 58 дугаар ангийн алба хаагчид Орхон аймгийн Онцгой байдлын газар, Мэргэжлийн хяналтын газар, Хүнс хөдөө аж ахуйн газрын төлөөлөлтэй хамтран үйлдвэрийн нутаг дэвсгэрт халдваргүйтгэлийн ажлыг өнөөдрөөс эхлүүллээ. Улсын онцгой комисс болон Шадар сайдын удирдамж, Онцгой байдлын Ерөнхий газрын даргын тушаал, аймгийн Онцгой комисс болон үйлдвэрийн Гамшгаас хамгаалах штабын шийдэрийн дагуу дээрх ажлыг нэгдсэн журмаар зохион байгуулж байна.     Аймгийн Онцгой байдлын газрын тусгай зориулалтын автомашинаар хийж байгаа халдваргүйтгэлийн ажлыг Захиргааны I байр болон хоол үйлдвэрлэл эрхлэгч үйлдвэрийн цех нэгжид зохион байгууллаа. Өнөөдрийн байдлаар Эрдэнэт үйлдвэрт эрүүл ахуйч эмч, онцгой байдлын ажилтны бүрэлдэхүүнтэй 24 цагийн шуурхай штаб ажиллаж, бүтцийн нэгжүүдийн холбогдох мэдээллийг богино хугацаанд шуурхай дамжуулан ажиллаж байна. Аврах, гал унтраах 58 дугаар ангийн бие бүрэлдэхүүн өглөөний ээлжийн ажилчдыг зөөвөрлөсөн 32 автобусанд ариутгал, халдваргүйтгэл хийжээ.     Аврах, гал унтраах 58 дугаар ангийн захирагч, хошууч А.Отгонбаяр Эрдэнэт хотын иргэд, үйлдвэрийн ажиллагсдыг хөдөө гадаа явахгүй, шинийн нэгний өглөө овоо тахилга дээр гарахгүй байхыг анхаарууллаа. И.Чинтогтох Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Эрдэнэт үйлдвэрийн Оёдлын цех амны хаалт үйлдвэрлэж эхэллээ

           Covid-19коронавирус, бусад аюулт томуугийн вирусийн халдвар тархаж болзошгүй байдлыг харгалзан үзэж, Эрдэнэт үйлдвэрийн Ерөнхий захирлын А/78 дугаар тушаал үйлдвэрийн газарт хэрэгжиж эхэлсэн. Тушаалд “Нэг удаагийн амны хаалтыг дотоод нөөц бололцоонд тулгуурлан, зохих халдвар хамгааллын шаардлагыг ханган үйлдвэрлэж, үйлдвэрийн газрын ажилтнуудыг нэгдсэн журмаар тогтмол ханган ажиллах” тухай тусгасны дагуу Эрдэнэт үйлдвэрийн Оёдлын цех амны хаалт үйлдвэрлэж эхэллээ. Үйлдвэрлэлийн явцын талаарх мэдээллийг Оёдлын цехийн орлогч дарга Ж.Мөнх-Оргилоос тодрууллаа.     -Оёдлын цех амны хаалт үйлдвэрлэхээр болсон тухай таатай мэдээ сонслоо. Энэ талаар бидэнтэй хуваалцахгүй юу?     -Монгол Улсын Засгийн газрын 2020 оны 02 дугаар сарын 13-ны өдрийн тогтоолыг хэрэгжүүлж улс орон даяар өндөржүүлсэн бэлэн байдал зарласан. Үйлдвэрийн удирдлагуудын зүгээс баялаг бүтээгч уурхайчдынхаа аюулгүй байдлыг харгалзан үзэж, Оёдлын цехийн удирдлагуудтай зөвлөлдсөний үндсэн дээр 30 мянган амны хаалт үйлдвэрлэх чиглэл өгсөн. Өнөөдрийн байдлаар амны хаалтны эсгүүрээ гаргаж, оёх бэлтгэлээ хангаад байна.     -30 мянган амны хаалтыг хэдэн өдөрт үйлдвэрлэхээр төлөвлөж байна вэ?     -Манай эсгүүрчид 10 мянган амны хаалтны эсгүүрийг хоёр хоногт гаргасан. Бид сар шинийн баяраас өмнө тодорхой хувийг бэлтгэх, үлдсэнийг баярын дараа үйлдвэрлэхээр төлөвлөж байна. 30 мянган амны хаалт гэдэг бага тоо биш. Тиймээс ажлын хувцас, баяжмалын уут оёхын хажуугаар амны хаалтаа үйлдвэрлэж дуусгана гэсэн зорилт тавьсан. Эсгэх цехийн хамт олон бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ ажиллахаас гадна зөөлөн оёдлын 40 гаруй ажилтан энэ ажилд оролцоно.       -Стандартад нийцсэн амны хаалт гэж ойлгож болох уу?     -Амны хаалтыг цэвэр даавуун материалаар үйлдвэрлэхийн зэрэгцээ 2-3 давхар байхаар тооцоолсон. Бидний зүгээс аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар болон Эрүүл мэндийн газарт даавуун материалаа шинжлүүлж, зохих зөвшөөрөл авсны дагуу үйлдвэрлэлээ эхлүүлсэн.       -Нэг ажилтанд хэдэн ширхэг амны хаалт олгох вэ?     -Ажилтан бүрт 5 ширхэг амны хаалт олгохоор тооцоолсон. Ирэх 7 хоногт эхний ээлжийн амны хаалтыг ажилчдын хувцасны агуулахаар дамжуулан олгоно. И.Чинтогтох Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Эрдэнэт үйлдвэр гамшгаас хамгаалах өндөржүүлсэн бэлэн байдалд ажиллаж байна

          “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирлын 2020 оны 02 сарын 14-ний өдрийн А/78 дугаар тушаалаар үйлдвэрийн газрыг энэ сарын 13-ны өдрөөс 03 дугаар сарын 02-ны өдрийг хүртэлх хугацаанд гамшгаас хамгаалах өндөржүүлсэн бэлэн байдлын зэрэгт хэсэгчлэн шилжүүллээ. Энэхүү тушаал нь 14 заалттай бөгөөд үйлдвэрийн бүсэд энэ сарын 14-ний өдрөөс хэрэгжиж эхлээд байна. Тушаалтай холбогдуулан Эрдэнэт сувиллын цогцолбор, Сэлэнгэ амралт, аялал жуулчлалын цогцолборын сувилах, амраах үйл ажиллагааг түр хугацаанд зогсоож, нийгмийн цехүүдийн захиргааны болон харуул хамгаалалт, ариутгал цэвэрлэгээ хариуцсан ажилтнуудаас бусад хүнд цалинтай чөлөө олгох, нөхөн амраах, бусад цех, нэгжид түр шилжүүлэн ажиллуулах, шаардлагатай тохиолдолд ээлжийн амралтыг нь олгох зэргээр зохицуулалт хийж, нийт ажиллагсдын ажлын цаг ашиглалтад хяналт тавих, сахилга, хариуцлагыг чангатгах талаар арга хэмжээ авч ажиллахыг холбогдох удирдлагуудад даалгаад байна. Мөн энэ сарын 18-наас эхлэн Захиргааны I,IIбайранд гадны байгууллагуудын төлөөлөл, иргэдийг хувийн асуудлаар нэвтрүүлэхгүй байх, онцгой тохиолдолд гаргасан хүсэлтийг бичгээр хүлээн авч, холбогдох нэгж, ажилтанд хүргэн ажиллахаар боллоо. И.Чинтогтох Дэлгэрэнгүй...
  • Цэцэрлэг, сургуулийн үйл ажиллагаа эхлэх хугацааг 03 дугаар сарын 30-ныг хүртэл сунгах шийдвэр гарлаа

         Гамшгаас хамгаалах өндөржүүлсэн бэлэн байдлын зэрэгт хэсэгчилсэн байдлаар шилжүүлсэн шийдвэрийг 2020 оны 3 дугаар сарын 30 ны өдрийг хүртэл сунгах Засгийн газраас тогтоол гаргалаа. Ингэснээр цэцэрлэг, сургууль, их дээд сургууль, сургалтын төвүүдийн үйл ажиллагаа эхлэх хугацаа хойшилж байгаа төдийгүй олон нийтийг хамарсан үйл ажиллагааг 3 дугаар сарын 30-ныг хүртэл зохион байгуулж болохгүй гэдгийг Засгийн газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах албанаас мэдээллээ. Шинэ коронавирусийн халдвараас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор тогтоосон цэцэрлэг, сургуулиудад тогтоосон хөл хориог сунгах эсэхийг Засгийн газрын өнөөдрийн ээлжит хуралдаанаар ийнхүү шийдвэрлэлээ. Өнгөрсөн Лхагва гарагт Улсын онцгой комиссын дарга Ө.Энхтүвшин шаардлагатай бол хөл хориог дахин сунгана гэдгийг мэдэгдэж байсан. Улсын онцгой байдлын комиссын 1 дүгээр сарын 24-ний өдрийн шийдвэрээр сургууль, цэцэрлэг өмчийн байдал үл харгалзан 3 дугаар сарын 2-ныг хүртэл хаах шийдвэр гаргасан. Түүнчлэн олон нийтийг хамарсан төрөл бүрийн арга хэмжээ зохион байгуулахгүй байхыг үүрэг болгосон. Ингээд зогсохгүй “Шинэ коронавирусийн халдварын эрсдэлийг бууруулах, засаг захиргаа нутаг дэвсгэрийн нэгж, төрийн болон нутгийн захиргааны байгууллага, хуулийн этгээдийг 2020 оны 2 дугаар сарын 13-ны өдрөөс гамшгаас хамгаалах өндөржүүлсэн бэлэн байдлын зэрэгт хэсэгчилсэн байдлаар шилжүүлэх тухай Засгийн газрын тогтоол” гарсан юм. Харин 2 дугаар сарын 14-нөөс эхлэн БНХАУ-тай хил залгаа боомтуудаар орох, гарах агаарын болон төмөр замын зорчих хөдөлгөөнийг зогсоогоод байгаа билээ. Э.Мөнх-Уянга Дэлгэрэнгүй...
  • “Нэг ажилтан-нэг шагай” аянд найман цех нэгджээ

         Эрдэнэт үйлдвэрийн дэргэдэх “Энэрэл” төвийн хүүхдүүдэд шагай бэлэглэх уриалга гаргасан “Нэг ажилтан-нэг шагай” аян амжилттай үргэлжилж байна. Нийгмийн харилцааны хэлтсээс санаачлан зохион байгуулсан тус аянд өнөөдрийн байдлаар Дотоод хяналтын хэлтэс, Зураг төслийн хүрээлэн, Спорт цогцолбор, Холбоо, мэдээллийн технологи автоматжуулалтын цех, Засвар механикийн завод, Барилга засварын цех, Техникийн хэлтэс, Ус хангамжийн цехийн хамт олон нэгдэж, 1126 шагай бэлэглэжээ.     “Энэрэл” төв хүүхэд багачуудыг бие хүн болон төлөвшихөд чиглэсэн олон төрлийн сургалт явуулсаар ирсэн. Эдгээр хувилбарт үйлчилгээний нэг хэсэгт монгол уламжлалын булан багтсан бөгөөд шагайн наадгайг хүүхдүүдэд зааж сургах үүднээс аяныг эхлүүлсэн байна. Шагайн наадгай нь бага насны хүүхдийн хуруу, тархи, харааны хөгжлийг дэмжихээс гадна оюун ухааныг тэлж, сэтгэн бодох чадварыг сайжруулдаг уламжлалт тоглоом юм. Аяны хүрээнд маргааш буюу энэ сарын 20-ны өдрийг дуустал Эрдэнэт үйлдвэрийн бүтцийн нэгжүүд шагай бэлэглэх боломжтой бөгөөд нийт цугласан шагайг ариутгалд оруулан, сар шинийн баярын өдрүүдэд тоглуулахаар болсноо “Энэрэл” төвийн аргазүйч Х.Баярмаа мэдээллээ.   И.Чинтогтох Дэлгэрэнгүй...
  • Д.ЗОРИГТХҮҮ: Үйлдвэрлэл, сургалт, судалгааны амьд холбоог хөгжүүлж чадварлаг инженер бэлтгэнэ

        Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит “Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургуулийн захирал Д.Зоригтхүүтэй ярилцлаа.      -Өнгөрсөн онд хийж хэрэгжүүлсэн ажлынхаа талаар тоймлон ярина уу?       -Манай сургуулийг Боловсролын магадлан итгэмжлэлийн үндэсний зөвлөлөөс гурав дахь удаагаа магадлан итгэмжилсэн. Чанарын менежментийн тогтолцоог ISO 9001:2015 стандартын дагуу нэвтрүүлсэн байгууллагын гэрчилгээгээ магадлах аудитад орж дахин баталгаажуулсан. Гурван удаа бие дааж магадлан итгэмжлэгдсэн, чанарын менежментийн тогтолцоо нэвтрүүлсэн их, дээд сургууль хуруу дарам цөөхөн. Ер нь орон нутагт үйл ажиллагаа явуулж буй цорын ганц байгууллага бол манай сургууль. 2019 онд судалгаа, шинжилгээний төслүүдээс олох орлого мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын эрдэм шинжилгээ, туршилт судалгааны ажлын төлөвлөгөөнд орсон гурван ажил хийлээ. Хоёр ажил дуусах шатандаа явж байна. Оюу толгой ХХК-иас хоёр төсөл авч хэрэгжүүллээ. Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилттэй гурван төсөл авч гүйцэтгэлээ. Мөн гадаадын санхүүжилттэй төсөл, хөтөлбөрт хамрагдахаар болсон байгаа. Үүнд, ХБНГУ-ын Засгийн газрын гурван жилийн хугацаатай 1,8 сая еврогийн төсөвтэй, хаягдлыг агаараас тандан судлах төсөл эхлээд явж байна. БНХАУ-ын Шинжлэх ухаан технологийн яам, Монгол Улсын Шинжлэх ухаан технологийн сан хамтран 1.5 сая юанийн санхүүжилттэй, гурван жилийн хугацаатай төсөл хэрэгжихээр болсон. Төслөөр баяжуулах процессын хаягдлаар галд тэсвэртэй, керамик барилгын материал үйлдвэрлэх боломжийг судлах юм. Германы хамтын ажиллагааны нийгэмлэг GIZ болон Шахтбау ногдхаусэн ХХК-ийн хамтарсан тусламжаар гагнуурын сургалтын төвийн тоног төхөөрөмж, сургалтын хөтөлбөр, сургагч багш нараа олон улсын жишигт нийцүүлнэ. Уг төслөөр 120 мян.еврогийн тоног төхөөрөмжийг Шахтбау ногдхаусэн ХХК нийлүүлж, 120 мян.еврогийн тусламжаар сургагч багш нарыг Монгол болон Герман улсад мэргэжил дээшлүүлэх сургалтад хамруулна. Цаашид гадаад, дотоодын байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхэд анхаарч ажиллана.       -Та чанарын менежментийн тогтолцоо нэвтрүүлсэн, магадлан итгэмжлэгдсэн сургууль гэдгээ тодотголоо. Бүр орон нутагт байгаа цорын ганц сургууль гэсэн. Энэ бүхэн танай сургуулийн хувьд яагаад чухал вэ?      -Монгол улс хүн ам цөөтэй учраас тоогоор юм уу, үнээр хэзээ ч дэлхийд өрсөлдөж чадахгүй. Бид зөвхөн чанараар өрсөлдөж тэргүүлж чадна. Чанарыг бий болгохын тул тогтолцоо маш чухал юм. Түүнийгээ хөндлөнгийн байгууллагаар магадлан итгэмжлүүлэх нь бас чухал. Хүн төрөлхтөн хөгжихөд тогтолцоо хамгийн чухал болохыг хоёр удаагийн туршилтаар баталчихсан байдаг. Эхнийх нь 1945 онд Германыг уртрагаар нь зүүн, баруун болгож хуваагаад хоёр өөр тогтолцоогоор хөгжүүлсэн. Хүн амын үүсэл гарал, хэл, соёл, хоол унд, амьдарч байгаа цаг уур гээд бүх юм адилхан байхад хөгжлийн асар зөрүү гарсан. Дараа нь 1953 онд Солонгосыг 38-р өргөргөөр өмнөд, хойд гэж хуваагаад хоёр өөр тогтолцоогоор хөгжүүлсэн. Одоо хөгжлийн түвшин нь тэнгэр газар шиг ялгаатай байгааг бид мэднэ. Энд өмнөд Солонгосчууд нь илүү хүчтэй, ухаантай, хөдөлмөрч биш шүү дээ. Зөвхөн тогтолцооны ялгаанаас хөгжлийн асар зөрүү гарсан. Тиймээс би манай сургууль чанарын менежментийн тогтолцоог олон улсын ISO 9001 стандартын дагуу нэвтрүүлсэн байгууллага гэдгийг тодотгож хэлээд байгаа юм. Манай сургуулийг сонгоорой гэж уриалж байгаа юм.       -Танай лицей сургуулийн ангид Кэмбрижийн хөтөлбөр хэрэгжих болсон. Энэ талаар...?        -Кэмбрижийн хөтөлбөр хэрэгжүүлэх бэлтгэл ажил хийгдэж байна. Өнгөрсөн оны наймдугаар сараас хичээл заах багш нараа сургалтад хамруулж эхэлсэн. Тус хөтөлбөрийг урьд нь хоёр сургуульд хэрэгжүүлсэн туршлагатай зөвлөх авсан. Францад докторын зэрэг хамгаалсан багш Gregory Boils англи хэл дээр математикийн хичээлийг манай сургуулийн багштай хамтран орж эхэлсэн. Кэмбрижийн хөтөлбөр 9-12-р ангид хэрэгжинэ. Уг хөтөлбөр хэрэгжсэнээр манай ахлах сургуулийг төгссөн хүүхдийн диплом дэлхийн 130 гаруй оронд хүлээн зөвшөөрөгдөнө. Өөрөөр хэлбэл тухайн хүүхэд олон улсын аль ч их, дээд сургуульд элсэж, тэтгэлэг авах боломж нээгдэнэ. Монголын ерөнхий боловсролын сургуулийн цөм хөтөлбөрийг давхар судлах тул дотоодын их, дээд сургуулиудад элсэн ороход хүндрэл үүсэхгүй. Ангиасаа хамааран 4-6 хичээлийг англи хэл дээр нэмэлтээр үзэх тул англи хэлний мэдлэг маш сайн болж төгсөнө. Кэмбрижийн хөтөлбөртэй ахлах сургуульд жил бүр наймдугаар анги төгссөн 20 сурагч элсүүлэхдээ англи хэл, математик, байгалийн ухааны хичээлээр элсэлтийн шалгалт авна.     -Технологийн сургуулийг “Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургууль болгох БСШУС-ын сайдын тушаал гарсан. “Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургууль болсны давуу тал юу вэ? -Засгийн газрын 2019 оны 6-р сарын 5-ны 224-р тогтоолоор Технологийн сургуулийн үйл ажиллагааг өргөтгөж “Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургууль болгох шийдвэр гарсан. Уг тогтоолын дагуу 2020 оны 1-р сард БСШУС-ын сайдын тушаал гарсан байгаа. Цогцолбор болсноор ерөнхий боловсролын ахлах сургууль, мэргэжлийн, техникийн, дээд боловсрол гээд бүх шатны боловсролыг цогцоор нь олгодог болно. Энэ жилээс үйл ажиллагаа маань олон улсын Кэмбрижийн хөтөлбөртэй ахлах сургууль, техникийн боловсрол олгох Политехник коллежоор өргөжих юм. Цаашдаа бие дааж магисрийн зэрэг олгодог болж хөгжих учиртай. Ингэснээр боловсролын салбарт цогц сургалт явуулдаг байгууллага болон хөгжих боломж бүрдэнэ.       -Цаашдын зорилт юу вэ?      -“Эрдэнэт цогцолбор” дээд сургууль судалгаанд суурилсан сургууль болж хөгжих ёстой. Манай сургууль тоогоор бус чанараар өрсөлдөх шаардлагатай. Энэ нь судалгааны ажилд суурилж, өөрийн хөрсөнд таарах инновацийн шийдлүүдийг гарган үйлдвэрлэлд хэрэгжүүлдэг болохын төлөө ажиллана гэсэн үг. Ерөнхий захирал 2020 онд “Шинжлэх ухаанд суурилсан үйлдвэрлэлийг эрчимтэй хөгжүүлэх” зорилт дэвшүүлэн тавьсанд маш их баярлаж байгаа. Энэ зорилтын хүрээнд бид үйлдвэрлэл, эрдэм шинжилгээ, сургалт судалгааны уялдаа холбоог сайжруулахад өндөр ач холбогдол өгч үйлдвэрлэлийн цехүүдтэй хамтран ажиллахаар төлөвлөөд байна. 2020 оны 10-р сарын 1-нд манай сургуулийн 45 жилийн ой тохиож байгаа тул үйлдвэрлэл-эрдэм шинжилгээ-сургалтын үйл ажиллагааны амьд холбоог улам бэхжүүлэхэд анхаарч ажиллаж байна. Энэ амьд холбооны нэг жишээ нь Б.Хээрийнбаатар багшийн Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжүүлсэн төсөл юм. Уг төслөөр оюутны дотуур байрыг нарны сэргээгдэх цахилгаан эрчим хүчээр хангасан. Тэнд цахилгааны ангийн оюутнуудад бодитоор дадлага хийлгэх нарны 14 фото үүсгүүр байрлуулж сургалт явж байна. Мөн Орхон аймгийн нарны эрчим хүчний бодит боломжийн талаар судалгаа хийгдэж байна. Давхар жилд 1.6 сая төгрөгийн эрчим хүчний үйлдвэрлэл явж байна. Энэ бол шинжлэх ухаанд суурилсан үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхийг тод харуулсан бодит жишээ юм. Цаашид Үйлдвэрлэл-Сургалт-Судалгааны амьд холбоог улам сайн хөгжүүлж өндөр чадвартай инженер бэлтгэх таатай орчныг бүрдүүлэх шаардлагатай. Байгалийн нөөц бол хэзээ нэгэн цагт шавхагдана. Харин оюуны бүтээл, инженерийн шийдэл гаргах бол шавхагдашгүй нөөц юм. Иймээс байгалийн нөөц буй цагт боловсон хүчнийхээ чадвар чадамжийг сайжруулж, шавхагдашгүй нөөцийг бий болгох хэмжээнд хөгжүүлж бойжуулах ёстой.      -Цаг гарган ярилцсанд баярлалаа. Т.Батчулуун Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Хүн цөөтэй ч, хүртээмж ихтэй хамт олны үйлс

         Өнгөрсөн онд “Дэвшилд тэмүүлэгч хамт олон” болзолт уралдаанд тэргүүлсэн Баяжуулах үйлдвэрийн Механик боловсруулалт ба Бигнүүрийн хэсгийн үйл ажиллагааг сурвалжиллаа. Бид эхлээд Механик боловсруулалтын бригадын ажлын байранд ирсэн юм. Суурь машинууд тасралтгүй тачигнах ч цэвэр цэмцгэр цэлгэр саруулхан заал угтана. Токарьчид ямар нэгэн зүйлийг хичээнгүйлэн зорж, засварчин токариар боловсрогдох эд ангийн бэлдэц төмөр хөрөөдөж сууна.   Токарьчны толгойд тоо эргэлддэг     Хэсгийн дарга Л.Ууганбаяр тэдний хажуухантай багавтар өрөөнд суух. Бид түүнтэй ярилцлаа. Машин үйлдвэрлэлийн технологич инженер мэргэжилтэй энэ залуу ажлын гараагаа 2007 онд  эндээс  засварчнаар эхэлж, Ерөнхий механикийн хэлтэст оношилгооны инженерээр дэвшиж,  өдгөө тав дахь жилдээ хэсгийн даргаар ажиллаж буй. Эднийхэн “Баяжуулах”-д ашиглагддаг бүхий л туузан дамжуулгын найдвартай ажиллагааг хангаж, засвар үйлчилгээ, холболт хийх, тээрмийн болон туузан дамжуулгын барбаныг резинээр хуяглах, хэсгүүдийн захиалгаар стандарт бус эд ангиуд үйлдвэрлэдэг. Мөн хамгаалах бүс, зөөврийн шат, хийн зүсэгч хэрэгслийг баталгаажуулах, засварчдын гар багажийг бэлтгэн нийлүүлэх үндсэн чиг үүрэгтэйг хэсгийн дарга ярилаа.        Тэрбээр цааш нь: “Бид болзолт уралдааны хүрээнд төлөвлөгөө гарган олон ажил хэрэгжүүлсэн.  Манайх 1600 мм өргөнтэй, туузан дамжуулгын холболтыг халуун бигнүүрийн аргаар хийх тоног төхөөрөмж худалдан авч, найдвартай ажиллагааг хангасан.  Нийт 1686 м туузан дамжуулгын тууз сольж, давхардсан тоогоор 250 гаруй конвейрын засвар үйлчилгээ хийсэн. Мөн 42 тонн төмрөөр 52900 орчим деталл эд анги үйлдвэрлэж нийлүүлсэн. Хий зүсэгч нийт 600 тоног төхөөрөмж, төдий тооны хамгаалалтын бүс, 100 гаруй зөөврийн шат, 22 гар лебот баталгаажууллаа.     ХАБ-ын үзүүлэлтээр Баяжуулах үйлдвэрийн жижиг, туслах хэсгүүдээс 1, 6, 10, 11-р сард тэргүүн байр эзэлсэн. Цехээс зохион байгуулсан уралдаан, тэмцээн, олон нийтийн үйл ажиллагаанд тогтмол амжилттай  оролцсон.  12 ажилчин мэргэжил дээшлүүлэх, зэрэг ахиулах сургалтад хамрагдсан. Бүтээмжийн чиглэлээр хагас жил тутамд төсөлт ажлууд хэрэгжүүлсэн. Нийт санал гаргалт 70-аас дээш хувьтай байлаа. Ажлын байранд урсгал засвар хийж, ажилчдад таатай орчин нөхцөл бүрдүүлсэн. Бид Эрдэнэт үйлдвэрийн Хөдөлмөрийн аварга Я.Жаргалсайхан, Н.Энхдүүрэн нарын үйлдвэртээ 30 гаруй жилийн хөдөлмөрөө шингээсэн шилдэг ажилчдаараа бахархдаг” гэсэн юм. Түүний ярианаас энэ хэсгийн ховор мэргэжлийн чадварлаг ажилчид Эрдэнэт үйлдвэрийнхээ үндсэн үйлдвэрлэлийн тасралтгүй ажиллагаанд хамгийн чухал оролцоотой төдийгүй, санаачилгатай бүтээлч хүмүүс болох нь ойлгогдлоо.      Механикч, зохион бүтээгч инженерүүдийн гаргасан зургийн дагуу стандарт бус металл хийц үйлдвэрлэдэг, нарийн мэдрэмж, уйгагүй ажиллагаа шаардсан мэргэжил бол токарьчных.  Тэдний нэг А.Отгонбаатартай уулзахад:      “Би Баяжуулах үйлдвэрт токарьчноор 23 жил ажиллаж байна. Бид тоног төхөөрөмжийн урсгал засварт шаардагдах эд ангиудыг өгөгдсөн зургийн дагуу зорж бэлэн болгодог. Одоо Төв корпусын тээрмийн машинд зориулсан шпилк зорж бэлдэж байна. Төмөр бэлдцээр нарийн эд анги, бэлэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг бидний ажил сайхан. Хэмнэлтийн бодлогын хүрээнд манайхан сүүлийн үед олон металл хийц, эд анги үйлдвэрлэж байгаа.  Гадаадаас захиалгаар өндөр үнээр авдаг эрэг, боолт, гайкаа өөрсдөө хийж, үйлдвэрийнхээ эдийн засагт тодорхой хувь нэмэр оруулж байгаагаараа би бахархдаг” гэв.      Токарийн машин дээрх гурвалжин шугам ямар учиртайг асуухад “Токарьчны толгойд тоо эргэлддэг, токариар хийж буй зүйлийн нарийвчлал микрометрээр хэмжигддэг” гэж хэсгийн дарга хэлсэн юм.   Бигнүүрчин-Ховор нандин мэргэжил     Бид дараа нь Бигнүүрийн бригадын ажлын байранд очлоо. Өндөр таазтай, гүүрэн кран бүхий энэ байранд тууз ороох төхөөрөмж жигдхэн хүнгэнэнэ. Төхөөрөмжийн тавцан дээрх туузыг холбоход бэлтгэж хуулах, цавуудах ажлыг зургаан ажилчин хийж зогсоно. Хэсгийн мастер Ж.Жамбалдоржтой уулзаж, бигнүүрийн бригадынхны ажил үйлсээс сонирхоход: “Бигнүүрийн бригад Баяжуулах үйлдвэрийн туузан дамжуулгуудын лентийг бэлдэж, засвар үйлчилгээг хариуцдаг. Өнөөдөр 2020 оны их зогсолтод бэлтгэж, 1А туузан дамжуулгын тууз холболтын томоохон ажил хийж байна. Туузыг халуун, хүйтэн бигнүүрийн аргаар бэлтгэдэг юм. Халуун бигнүүрийн аргыг резин даавуу туузан дээр хоёр жилийн өмнөөс хэрэглэж эхэлсэн.  Түүхий резинийг халуун прессээр чанаж, резинийг резинээр холбоод нэг биет болтол нь нийлүүлэн наадаг энэ арга нь засварын чанарт маш сайнаар нөлөөлж байна.  9, 17, 3, 2А туузан дамжуулгыг халуун бигнүүрийн аргаар бэлтгэсэн нь засвар хийгдэхгүйгээр сайн ажиллаж байгаа. Баяжуулах үйлдвэрийн хэмжээнд есөн бигнүүрчин бий. Эд бүгд ХБНГУ-ын Тип топ компанийн сургалтын төвд мэргэжил дээшлүүлсэн, туршлагатай, мэргэшсэн хүмүүс. Үйлдвэрт ажилладаг бүх конвейрын засвар үйлчилгээг хариуцан ажилладаг.   Тэднийг өөр ямар ч ажил мэргэжлийн хүмүүс орлон ажиллах боломжгүй” гэв.     Бигнүүрчид хэсгүүдийн ажлын байранд бас тууз засварладаг аж.  Энэ үеэр 10-р конвейр дээр гурван бигнүүрчин ажиллаж байв. Туузан дамжуулгын туузны томоохон холболтыг их зогсолт зэрэг урт хугацааны засварын үед хийдэг. Харин тусгай зориулалттай цавуугаар нааж засварладаг хүйтэн бигнүүрийг богино хугацааны засварт хийдэг гэнэ.   Бигнүүрчин, бригадын дарга Б.Буяннэмэхтэй уулзахад:      “Баяжуулах үйлдвэрт 15 жил ажиллаж байна. Германы Тип топын резин холбох үндсэн технологийг манайхан үйлдвэртээ нутагшуулсан юм. Туузан дамжуулгын резин засварлах энэ ховор нандин мэргэжилдээ би их дуртай. Бид шинээр ажилд орсон залуусаа шавь сургалтаараа өөрсдийгөө дагуулан сургадаг.  Багаар ажилладаг энэ ажлыг манайхан бүгдээрээ чадварлаг хийдэг. Бид засвараа төгс болгохын төлөө хичээж, зүтгэж явна. Манайхны ажил их хариуцлагатай, туузан дамжуулгын тууз гэмтэхэд л үйлдвэр зогсох аюултай. Иймээс бид засвараа жаахан дутуудчихав уу гэх сэтгэлд сэв, “хоч”-гүйгээр хийхийг мэрийдэг. Бид халуун бигнүүрийн аргаар туузыг залгаас нь мэдэгдэхгүй болтол нь холбож байна. Энэ нь процессын хувьд цаг хугацаа их шаарддаг. Сайтар төлөвлөж хийх хэрэгтэй. Засах, чанах гээд л бүх зүйл цаг хугацаатай.  Цагтаа амжих гэж бид шаргуу ажилладаг” гээд ажилдаа яарсаар явж одлоо.      Белазаас буух хүдрийг бутлах, нунтаглах процесст, шүүж хатаагаад вагонд ачихад ч туузан дамжуулгаар аваачдаг. Энэ бүх туузны бүрэн бүтэн, найдвартай ажиллагааг ханган ажилладаг хариуцлагатай үүргийг тэд гүйцэтгэдэг. Мөн Баяжуулах үйлдвэрийн үндсэн болон туслах тоног төхөөрөмжид шаардлагатай стандарт бус эд анги үйлдвэрлэж, Эрдэнэт үйлдвэрийнхээ гадагшлах мөнгөний урсгалыг сааруулж буй тэднээр бахархмаар. Эднийхэн инженер техникийн хоёр ажилтан, 24 ажилчинтай цомхон бүтэцтэй, хийх ажлын цар хүрээ хүртээмж ихтэй “том” хамт олон юм. Я.Энхтуяа Фото: Б.Баттөгс   Дэлгэрэнгүй...
  • Эрүүл мэнд шалгах эмнэлгийн суурин аппараттай боллоо

        Хүмүүс амьдралынхаа ихэнх цаг хугацааг ажлын байрандаа өнгөрүүлдэг. Энэ явцад биеийнхээ эрүүл мэндийн өөрчлөлтүүдийг эмчид үзүүлж, хянах боломж нөхцөл, эмнэлгийн тоног төхөөрөмж хомс байдаг. Иймээс Авто тээврийн цехийн Технологи тээврийн авто засварын хэсгийн “Сүлд” дугуйлангийн ахлагч Т.Цэрэнбат мастертай хамт олон санаачлан өөрсдийн биеийн эрүүл мэндийг шалгах эмнэлгийн суурин аппаратууд худалдан авчээ. Корона вирус болон томуу томуу төст өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор эрүүл мэндийн булан нээж “Сүлд” дугуйлангийнхан ажлын байрандаа уг аппаратуудыг ашиглаж байна. Энд ажиллагчдын даралт шалгах аппарат, биеийн халуун үзэх буу, зүрхний цохилт буюу хүчил төрөгчийн хангамж тодорхойлох багаж, чихэвч, амны хаалт зэргийг нэг дор байршуулжээ. Эдгээр багаж тоног төхөөрөмжийг “Сүлд” дугуйлангийнхан нэг сая төгрөгөөр худалдан авсан байна. Т.Батчулуун Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • А.УНДРАХТАМИР: Эрдэнэтийн Овоо ордын үнэ цэнэ нэмэгдсэн нь эхний амжилт...

        Эрдэнэт үйлдвэрийн хөгжлийн үндсэн чиглэлийн хүрээнд эрдэс баялгийн нөөц өсгөх төсөл хэрэгжиж байна. Энэ төслийн үр дүн, ач холбогдлын талаар Геологи маркшейдерийн хэлтсийн дарга, Ерөнхий геологич А.Ундрахтамиртай ярилцлаа.     -Эрдэс баялгийн нөөц өсгөх төсөл ямар үндэслэлээр хэрэгжиж эхэлсэн бэ?      -Эрдэнэт үйлдвэр эрдсийн нөөц баялаг түшиглэн үйл ажиллагаа явуулдаг. Тиймээс хүдрийн нөөц баялгийн хэмжээ маш чухал. Хүдрийн нөөцийг зөв тодорхойлох, цаашид бүрэн дүүрэн олборлох ажиллагаа явуулахын тулд маш олон шатны хайгуул, судалгааны ажил амжилттай явагдаж байна. Эрдэнэт үйлдвэрт олон улсын байгууллагууд том төсөл хөтөлбөрт хөрөнгө оруулахын тулд зайлшгүй хүдрийн нөөцийг үндэслэл болгож олон улсын санхүүгийн харилцаа үүсдэг. Өөрөөр хэлбэл томоохон төслүүд амжилттай хэрэгжих үндэс нь хүдрийн нөөц баялаг юм. Тэгэхээр Геологи, маркшейдерийн хэлтэс, Геологи хайгуулын анги сүүлийн гурван жил энэ чиглэлд тасралтгүй ажиллаж байна.     -Төсөл ямар шатанд яваа вэ?     -Уурхайн нөөц баялгийг тодор-хойлох, олон улсын стандартад шилжүүлэх ажил төгсгөл шатандаа явна. Ирэх дөрөвдүгээр сард Олон улсын Жорк стандарт руу хөрвүүлсэн “нөөц”-ийг хийж дуусгана. Ингэснээр Эрдэнэт үйлдвэрийн уурхайн нөөц олон улсын ямар ч байгууллагаас хөрөнгө оруулалт татахад бэлэн баталгаа болох юм. Геологи хайгуулын ажлын хувьд уурхайн эргэн тойрны 60 орчим км-ын радиуст ойролцоогоор 300-аад мянган га талбайд геологи хайгуулын бүх шатны судалгаа хийж байна. Энэ ажил 80 хувьтай явж байгаа. 2021 он гэхэд эхний шатны цооногуудаа өрөмдөж, хүдрийн нөөцийг дахин тодотгох, Эрдэнэтийн орчимд гүний болон бусад дагалдах элемент, эрдэс баялгийн нөөцийг тогтоож, цаашид Эрдэнэт үйлдвэрийнхээ ашиглалтын хугацааг уртасгах боломжуудыг бүрдүүлэх үндсэн чиглэлтэй ажиллаж байна.      -Эрдэнэтийн эргэн тойронд 1960-1980 онд геологи хайгуулын ажлыг эрчимтэй хийсэн байдаг. Орчин үед давтан судлах болсон шалтгаан вэ?    -1970-80-аад оны техник технологи, арга аргачлал тухайн үеийн санхүүжилт, хөрөнгийн байдал өөр байсан. Технологийн хувьд одоогийнхтой харьцуулахад 10 дахин бага байх жишээтэй. Одоо бол өндөр технологи, арга аргачлал ашиглан, Эрдэнэт үйлдвэр өөрийн үйл ажиллагаанаасаа олсон орлогоороо ирээдүйд ашиглах нөөц баялгаа нэмэгдүүлэх ажлыг санхүүжүүлж байгаагаараа онцлогтой. Хүдрийн нөөц баялгийг шинээр илрүүлж болно. Мөн байгаа хүдрийн нөөц баялгаа дахин тодотгож, гүний түвшинд, илүү шинэ технологийн түвшинд өөрчлөлт ахиц гаргаж болно. 1970, ...80 оны үед хамгийн гүндээ 500-600 метр өрөмддөг байж. Одоо даруй 1500-2000 метр өрөмдөх боломжтой болсон.     -Эрдэнэтийн Овоо ордыг тойроод хичнээн илрэл байна?      -Ойролцоогоор тав, зургаан эрдсэн цэг илрэл байгаа. Мөн тодорхой шалгуур давсан Шандын орд бий. Бид энэ ордыг ч гэсэн гүйцээн судална. Мөн эрдэсжсэн цэгүүдийг орд болгох, хүдрийн биетийн гүнд нуугдсан далд хэсгүүдийг илрүүлэх зэрэг геологи хайгуулын ажлыг шат дараатай хийж явах нь Эрдэнэт үйлдвэрийн нөөц баялгийг нэмэгдүүлэхэд дөхөм болох юм. Одоогийн байдлаар ерөнхийд нь тооцоод үзэхэд 2016 оноос хойш Эрдэнэтийн Овоо ордын үнэ цэнэ даруй 10 дахин нэмэгдсэн эхний амжилтууд гарч байна. Манай геологичид хайгуул, судалгааны ажил ихээхэн өгөөж өгнө гэдэгт итгэл дүүрэн байгаа.       -Манайх геологи хайгуулын ажлыг дэлхийн жишигт нийцсэн аргачлалаар хийж чадаж байгаа юу?     -Тэгэлгүй яахав. Олон улсад хэрэглэдэг, хамгийн сайн туршигдсан, шинэлэг арга аргачлалууд хэрэглэж байгаа. Сансрын тандан судалгаанаас эхлээд агаарын геофизик хайгуул. Мөн газар болон талбайн хайгуул. Талбайн хайгуул дотор маш олон судлагдахуун бий. Ашигт малтмалын орд илэрлийг олоход дунджаар 20 гаруй төрлийн геологи хайгуулын судалгаа хийсний эцэст тухайн ордыг оновчилж дүгнэлт гаргана. Эрдэс баялгийн нөөц өсгөх төслийн хүрээнд ойролцоогоор 500-аад мэргэжилтэн, 20 гаруй аж ахуй нэгж, Монголын туршлагатай, топ мэргэжилтнүүд зөвлөж бас гар бие оролцон хамтарч ажилласан. Мөн гадаадын зургаан орны шинжээчид бидний ажилд олон улсын түвшинд гүйцэтгэхэд хяналт тавих, зөвлөгөө өгөх зэргээр дэмжлэг үзүүлж хамтран ажиллаж байна.      -Геологи хайгуулын анги маань экспедици болсон. Ингэснээр үйл ажиллагааны  цар хүрээ хэрхэн өргөжих вэ?     -Геологи хайгуулын анги үйлдвэрийн нэгэнт тогтоогдсон нөөц баялагт зонхилж үйл ажиллагаа явуулж байсан. Одоо Геологи хайгуулын экспедици болсноор олон чиглэлд ажиллана. Одоогоор Эрдэнэт үйлдвэр зэс молибдены чиглэлээр ажиллаж байгаа. Цаашид металл бус ашигт малтмалын нөөц нүүрс, төмөр, алт, мөнгө гэх мэт ямар ашигт малтмалыг стратегитаа уяж авч үзэх вэ гэдэг дээр бодлогоо тодорхойлно. Мөн зөвхөн Эрдэнэтийн Овоо орд, Эрдэнэт орчимдоо ажиллах уу, өөр бусад орд илэрлүүдийг хамарч үйл ажиллагаагаа тэлж корпорацийн түвшинд ажиллах уу гэх ерөнхий чиг хандлагыг Геологи хайгуулын экспедици гаргах ёстой. Эрдэнэт үйлдвэрийн цаашдын хөгжил, зорилго чиглэлд Геологи хайгуулын экспедици чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.       -Эрдэс баялгийн нөөц нэмэгдүүлэх ажлыг монгол мэргэжилтнүүд гардан гүйцэтгэж байгаа нь бас нэгэн онцлог. Төслийн эцсийн үр дүн хэзээ гарах вэ?      -Геологи хайгуулын чиглэлээр ийм өргөн цар хүрээтэй том хэмжээний ажил Эрдэнэт үйлдвэрт өмнө нь явагдаж байгаагүй. Энэ их хүн хүч, техник технологи ашиглан Монгол мэргэжилтнүүд геологи хайгуулын ажлыг бие даан гүйцэтгэж байгаа нь үнэхээр онцлог. Өмнө нь орос мэргэжилтнүүдийг дагах, тэдний шийдвэрийг харах байдлаар ажиллаж ирсэн. Ирэх жилээс үр дүнгүүд гарна. Эхний үр дүн нь ирэх дөрөвдүгээр сард Жорк стандарт руу шилжинэ. Олон улсад Эрдэнэт үйлдвэр баталгаатай болж байна гэсэн үг. Өмнө нь Шандын ордын хайгуулыг маш дутуу хийсэн. Бид гүйцээж байна. Тухайн үед техник эдийн засгийн алдаатай үндэслэл гаргасан байдаг. 40 км-ээс наашаа хүдрээ тээвэрлэж энд боловсруулах нь эдийн засгийн хувьд ашиггүй гарсан. Бид газар дээр нь цомхон зохион байгуулалттай, эдийн засгийн үр ашигтай үйлдвэр барих үндэслэл гаргаж байна. Зэсийн зах зээлийн үнэ, үйлдвэрийн өөрийн өртөг, хүчин чадал гурвын харьцааг зөв хадгалснаар Эрдэнэт үйлдвэр олон жил ашигтай ажиллах боломжтой. Үүнийг зохистой харьцаагаар цааш авч явахын тулд бүх талын судалгаа мөн хариуцлага хэрэгтэй.      -Баярлалаа.  М.Одгэрэл Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
Мэдээ

    Эрдэнэт үйлдвэр залуу ажилчдаа дэмжих, тэдний нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх ажлын хүрээнд “Уурхайчин 1, 2, 3 дугаар хороолол”-ыг бүтээн байгуулахаар төлөвлөн, энэ оны тавдугаар сараас эхний хорооллыг барих ажлыг эхлүүлсэн. Ингэхдээ сантехникийн шугам сүлжээ, дэд бүтцийн асуудлыг шийдвэрлэхэд нь бодитой хөрөнгө оруулалт хийсэн юм.

    “Уурхайчин 1” хорооллын эхний 3 барилгыг ирэх оны 3 дугаар улиралд ашиглалтад хүлээн авахаар гүйцэтгэгч компанитай гэрээ байгуулан, хяналт тавин ажиллаж байна. “Уурхайчин 2” хороололд 600 айл, “Уурхайчин 3” хороололд хаус хэлбэрийн 400 айлын орон сууц тус тус сүндэрлэн босч, тодорхой шалгуур хангасан, шинээр байр худалдан авч байгаа уурхайчдад 12 сая төгрөгийн нэг удаагийн буцалтгүй тусламж олгон дэмжлэг үзүүлэх юм.

    Эрдэнэт үйлдвэр ажилтан, ажиллагсад, уурхайчдынхаа нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд үеийн үед анхаарсаар иржээ. Түүх сөхвөл 1999 онд орон сууцыг хувьд шилжүүлэх тухай хууль батлагдаж, улмаар Эрдэнэт үйлдвэр ажилчдынхаа амьдарч байсан орон сууцыг  хувьчлах шийдвэр гаргасан байна. Энэ шийдвэрээр 3500 уурхайчныг тухайн үед үнэ төлбөргүй орон сууцаар хангасан байдаг. Ингэхдээ Орхон аймгийн Засаг даргын Тамгын газартай хамтран Орон сууц хувьчлах товчоо байгуулан, хувьчлалын ажлыг 2 үе шаттай гүйцэтгэжээ. 2000 онд анхны хувьчлал болж, 15 болон түүнээс дээш жил ажилласан уурхайчид, мөн 2001 онд үлдсэн хүмүүст орон сууцыг нь хувьчилж өгчээ. Харин тэр цагаас хойш Орхон аймагт барилга байгууламж шинээр барих ажил зогсонги байдалд орсноор орон сууц хувьчлалын ажил үндсэндээ зогсжээ.

    Эрдэнэт үйлдвэр нь хамтарсан үйлдвэр гэдэг утгаараа фондны байруудтай байсан бөгөөд 2014 онд Советын шийдвэр гарч, 186 орон сууцыг хувьд шилжүүлсэн байна. Одоогоор үйлдвэрийн харьяанд үлдсэн цөөн байрыг түрээсийн хэлбэрээр ашиглуулж байгаа тухай Нийгмийн харилцааны бодлогын хэлтсээс мэдээллээ.

И.Чинтогтох

Фото: Б.Баттөгс

Халхын голын байлдааны түүхэн ялалтын 80 жилийн ойн хүрээнд эх орны өнцөг булан бүрээс аялагчид зүүн хязгаар нутгийг зорьсон. Бид ч Эрдэнэтээс 33-уулаа их урсгалд нэгдэхээр эртлэн хөдөллөө. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар Ж.Чойжилсүрэн, Д.Жаргалсайхан, Т.Нямжав, Д.Бямбаа нараар чимэг хийсэн манай аялалын багт Эрдэнэт үйлдвэрийн үе үеийн удирдлагууд, орос мэргэжилтнүүд, шилдэг ажилчид, Орхон аймаг дахь Дорнод нутгийн зөвлөлийн залуус, Монгол, Оросын найрамдлын Эрдэнэт нийгэмлэгийн гишүүд багтсан нь олзуурхууштай. Бид автобус хөлөглөн Булган аймгаар даялж явсаар Нийслэл хүрч, Соёлын төв өргөөнд А.В.Александровын нэрэмжит ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний Эрдмийн чуулгын тоглолт хөл гишгэх зайгүй үзлээ. Үүнд л амжих гэж бид Эрдэнэтээс үүрээр хөдөлсөн хэрэг. Урилга барьсан олон хүн орж багтахгүй гадаа хоцорсондоо бухимдан дэмий л хамгаалагч залууст үг хаяна. Харин манайхны цөөн хэд нь суудалд тухалж, ихэнх нь зогсоогоороо үзсэн ч сэтгэл тун хангалуун байв. 130 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй Оросын Зэвсэгт хүчний Эрдмийн чуулгын хүндэтгэлийн тоглолт Монгол Улсын төрийн дууллаар эхэлсэн нь сонирхол татсан. Дуу, бүжиг бүр нь утга агуулга төгөлдөр хийгээд мэргэжлийн өндөр ур чадвар, тайзны соёл, хувцас загвар, зохион байгуулалт, найруулгын төгс нийлэмжийг “ах нар” үнэнхүү гайхуулав.

 

Сансрын хөлгийн бүхээгт...

Маргааш нь Монгол Улсын баатар, сансрын нисгэгч Ж.Гүррагчаа Одон орон судлалын төвдөө биднийг хүлээн авч, музейгээ үзүүллээ. Сансарт ниссэн хүн бүр өөрийн улсдаа Сансарын ордон барьж, үзсэн туулснаа, энэ чиглэлийн сонин содон мэдээллийг олон түмэнд хүргэх хүсэлд автдаг. Сансар, од, эрхэсийн ордон 2014 онд ашиглалтад орсон бөгөөд энд задгай сансрын дуран, нарны аймгаар аялсан аппарат, одон орон судлалын шинжлэх ухаан үндэслэгчдийн танилцуулга, хөрөг, Интеркосмос хөтөлбөрт оролцсон орнуудын бэлгэ тэмдэг, дурсгалын зүйлс, сансрын хоол хүнс, Ж.Гүррагчаа баатар оддын хотхонд бэлтгэл хийж байхдаа болон сансарт нисэхдээ өмссөн хувцас, монголд унасан сансрын хөлөг гэх мэт сонирхолтой олон үзмэр байна. Хамгийн чухал нь “Союз-39” хөлгийн буугч хэсэг. Бүтэн байх үеийн жин нь найман тонн гэнэ. Хүн багтсан гэхэд итгэмгүй давчуу зайд хоёр суудал байна. Мэдээж, нэг нь Ж.Гүррагчаагийнх, нөгөө нь В.А Жанибековынх. Эрүү, өвдөг их ойрхон нугаларч суун, зайгүй байрлах самбарууд дээр тэд ажиллаж явжээ. Одоогийн “Далай ээж” захын буйран дээр хуучин Тээврийн музей байхад сансрын хөлгийн буугч хэсэг тэнд залаастай байж. 10 гаруй жилийн өмнө музей зах болоход Ж.Гүррагчааг “Энийгээ авч, зай гаргаж өг” гэж тэвдүүлжээ. Баатар зуслангийн байрандаа олон жил хадгалсны эцэст Одон орны музей барихдаа ханаар нь оруулж, мөнхийн зогсоолд нь байрлуулсан. Тухайн үед Орос, Монгол улс жинхэнэ “ах, дүү”-гийн найрсаг харилцаатай байсан учир технологийн үсрэнгүй дэвшил, өндөр нууцлал бүхий сансрын хөлгийн нэгэн хэсгийг манайд бэлэглэсэн нь өнөөдөр нүд хужирлах гол үзмэр болжээ.

 

Хээр хоноглосон үдэш...

Дараа нь бид Оросын агаарын цэргийн байлдааны онгоцны уран нислэгийн үзүүлбэр үзэхээр Хүй долоон худгийг зорьсон боловч хотын түгжрэл хоцроож орхисон. Нийслэлийн төв хэсэгт, автобус дотроо бүтэн дөрвөн цаг амьдрахдаа улс орны хөгжлийн талаар ярих илүүц санагдсан. Түгжрэх зуур зарим нь унаанаасаа буун дэлгүүр хэсэж нарны шил, малгай худалдан авч аяллын бэлтгэлээ гүйцээж байхад нэг хэсэг нь эмийн сан хайж яваад зоог бариад ирэх жишээтэй. Үнэндээ саун, массажанд ороод ирсэн ч амжихаар гацав. Уг нь хоёр улсын Засгийн газар Халхголын түүхэн ялалтын 80 жилийн ойд өндөр ач холбогдол өгч, төрийн хэмжээнд олон сайхан үйл ажиллагаа зохион байгуулсан боловч зам харилцаа, зай талбайнаас шалтгаалаад нийтийн хүртээл болох нь учир дутагдалтай байгаа анзаарагдсан. Бид хүлгийн жолоогоо домогт Дорнодын зүг мушгилаа. Улаанбаатар-Налайхын шинэ зам тавьж буй учир Төв аймгийн нутгаар тойрч, 50 гаруй км илүү явах хэцүү санагдсангүй. Учир нь бид хаана ч хоноглоход бэлэн, майхан, тогоо шанага, хүнстэйгээ аялсан юм. Хэнтий аймгийн Хар зүрхний хөх нуурын ойролцоох том хайрхны нөмөр бараадан буудаллаж, ил гал дээр хээрийн цай даргиулж, хорхогны чулуу атгангаа энэ тэрийг хөөрөлдөн хөгжиж, дуулан бүжиж хоноход сэтгэл ер бусын хөхиүн.  Оросуудын майхнаас баяан хөгжим эгшиглэж, Орос цэцэрлэгийн багш Алешкович.М.А-ийн хөгжилтэй чанга инээдтэй хоршино. Баатрууд, ахмадууд ширээ тойрон дүнхийж, Эрдэнэт үйлдвэрийн нэгэн үеийн түүхийг, цагийн аясаар нууцлалгүй болсон хөгжилтэй явдлаа ил цагаан ярьж инээлдэнэ. Геологи хайгуулын ангийн өрөмдөгч Энхбат аялалын багийн ахлах тогооч. “Хуруу нэмэрлэхээс илүү хошуу нэмж, амтлагаа хийгчид дэндүү олон байна, холдоцгоо...” гээд туслахуудаа хөөнө. Тэгснээ “Мод авчир, давс тааруул, тогоо угаа” гээд буцаагаад дуудах нь аяллын бас нэгэн тод өнгө. Хэрлэнгийн урсгал, шувуудын ганганаа, хажууханд адуу тургилах нь байгалийн симфони эгшиглэх мэт.

 

Баатар хот ЧОЙБАЛСАН

Маргааш нь бид үдшийн гялаан хүүшлэх цагаар баатар хот Чойбалсанд ирлээ. Дайны үед Японы Кавантуны арми энэ хотын дээгүүр тагнуулын нислэг хийхдээ 20 гаруй онгоцоор агаараас довтлон 120 гаруй бөмбөг хаяснаар олон хүний амь нас эрсдэж, байшин барилга сүйдсэн юм. Түүнээс хойш албан газар, айл өрхийн байшингуудыг хар бараанаар будаж өнгөлөн далдлалт хийснээр учрах хохирлыг хөнгөвчилсөн түүхтэй. Дайсны танк орж ирэхээс хамгаалан найман метр өргөн, дөрвөн метр гүн, 100 км урт шороон жалга бүхий саад төвөө тойруулан байгуулж байсан баатар хотын ард иргэд өнөөдөр өнгөтэй, жавхаатай, сэтгэл түвшин амьдарч байна. Хот нь холоос гэрэлтэй, дорно аястай. Баруунаас ирэхэд Халхын голын ялалтын “морьтой хөшөө” угтана. Энд мөнхийн гал саяхан болтол бадамлаж байсан. Дорнод аймгийн Засаг дарга М.Бадамсүрэн “...Халхын голын баатруудын зоригт залуу нас, золбоо хийморийг ассан галын бадрах дөлөнд онголон оршооё” гэж хэлсэн нь одоо ч санаанд илхэн. Холгүйхэн Дорнод аймагт амьдардаг буриад, халх, үзэмчин, барга ястны үндэсний хувцастай өнөр бүл цайны дээжээ наран зүг өргөн буй цогцолбор хөшөө үзэгдэх нь дайны дараах энх жаргалан амьдралыг бэлгэднэ. Хотын хуучин төвд бөмбөг унаж буй дүрслэл бүхий хөшөө байрлах нь зүй ёсных. Цаашлаад билгүүн номч Цэндийн Дамдинсүрэн судраа бариад төв номын сангийнхаа өмнө, Бөртэ хатан цэцэрлэгт хүрээлэнгээ чимэн, дорнын их яруу найрагч Данзангийн Нямсүрэнгийн шүлгэн хөшөөний дэргэд залуус болзож харагдана. Халхын голын ялалтын 80 жилийн ойд зориулан Дорнодчууд Хэрлэн голын эрэг дээр “Найрамдал” парк байгуулсан нь хараа булаам. Гэрэлт гудамж, гүүр, явган хүний зам, урлагийн тайз, нутгийн нэр алдартай зураач, хуурч, яруу найрагчдын бүтээл, дүрслэл цогцоороо. Энэ парк БНХАУ-ын Хөлөнбуйр хотын хоёр сая юанийн хөрөнгө санхүүжилтээр босжээ. Ер нь Чойбалсан хот зүүн бүсийн тулгуур төв болохын учир ОХУ-ын Өвөр байгалийн хязгаар, Агын тойрог, БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы Хөлөнбуйр хот, Хянган, Шилийн гол аймагтай нийгэм эдийн засаг, соёл, боловсрол гээд бүхий л салбарт сайн хөршийн харилцаатай явж ирсэн. Хөршүүд нь Читийн, Агын, Хянганы гэхчлэн өөрсдийн нэрийн гудамж, талбайг хөрөнгөөрөө барьж байгуулдаг нь хотын өнгө үзэмжид нөлөөлөөд зогсохгүй, найрамдалт харилцааг бэхжүүлдэг.

 

Нүд алдам Мэнэнгийн тал

Бид маргааш нь түүхт Халхголын зүг эртлэн “мордлоо”. Дайны үед ЗХУ-ын тусламжаар тавигдсан төмөр зам тэртээд үзэгдэнэ. Соловьёвск Баянтүмэнгийн энэ төмөр замаар зэвсэг, техник, хүн хүч, хоол хүнс “хойноос” ирж, цэрэг дайны зориулалтаар ашиглагдаж байсан бол эдүгээ хотын хөгжил цэцэглэлт, хүн зоны амьдралд нэн хэрэгтэй тээврийн хэрэгсэл болжээ.

Нүд алдам, алдарт Мэнэнгийн талаар өдөржин, оройжин давхив. Өнөөх Д.Нямаа найрагчийн 

...Явж байгаад асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ

Явж явж асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ

Үдэш болоход асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ

Үүр цайхад асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ

Мэнэнгийн тал... Мэнэнгийн тал... Мэнэнгийн тал... гэх шүлгийн мөрт эрхгүй санаанд бууна. Дэлхийн хамгийн том хялганат тал хязгаар үгүй, өвсөн далай. Том улаан нар дэргэд жаргах нь нэн үзэсгэлэнтэй. Гэгээ тасрахад замын баримжаа зөвхөн шонгийн модны цуваа болно. Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбатын цагаан дээлээ мялаадаг газрын тосны 21-р талбайгаар дайран өнгөрлөө. Тамсагбулаг газрын гүнээс тос татдаг “тогоруу”-гаар дүүрчээ. Хилийн хоёр боомтоор өдөр 6000 тонн газрын тос “урагш” гардаг талаар тээврийн тэрэгний жолооч ярьсан. Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагааны “Бичигт”-ийн боомт руу сайжруулсан зам тавьсан ч эвдэрчээ. Одоо 19-р талбайгаас хил ортол хар зам тавьж байна. Халхгол бол газар тариалангийн нутаг. Монголын 10 тэрбумтаны найм нь энд газартай гэж нутгийн иргэн хуучлав. “Ажнай”-н Д.Бат-Эрдэнэ 100 га-д тосны ургамал, Б.Нямтайшир гэхэд 200 га-д будаа тариалдаг гэнэ.

Төвөөс хамгийн алслагдмал Халхгол сумыг зорихдоо замын хүмүүс Буйр нуурт алжаалаа тайлж амардаг жишгийг бид ч дагалаа. Талын хөх сувд Буйр захгүй мэлтийн угтав. Их усан мандал Хятадын нутагтай нийлж алсарна. Энд бид нуурын зүүн, баруун эрэг сэлгэн нүүж хоёр хонолоо. Ус нь бүлээн, элс нь халуун, нар нь ойрхон, хүн зон нь найрсаг жаргалын орон. Загас барьж, сэлэх зуураа хясаа түүн, эрэг дээр нь шорлог хийж, биеэ наранд шарсан шигээ дуулж бүжин замын ядаргаагаа бүрэн тайлаад цааш хөдлөв.

Мартах учиргүй түүх хөвөрнө...

Дараагийн өртөө Их бурхант цогцолбор. Халхын Сэцэнхан аймгийн Элдэв вангийн хошуу ноён, олноо хэцүү То ван хэмээн алдаршсан Б.Тогтохтөр санаачлан 1859-1864 онд бүтээлгэсэн найман аюулаас аврагч, 81 тохой буюу 27 метр өндөр Жанрайсиг бурханд залбирахаар сүсэгтэн олон иржээ. Ердөө дэргэд нь байрлах “Их бурхант”-ын заставын дарга Д.Наранбаатар энэ хавийн хөшөө дурсгал хийгээд энэ цогцолборын түүхийг түгдрэлгүй нүдэнд харагдтал тайлбарлах нь бахадмаар. Түүнд соёлын өвийг хамгаалах, тайлбар хийх үүрэг байхгүй. Зөвхөн иргэний үүргээ чин сэтгэлээсээ биелүүлж буй монгол цэрэг. Эндээс холгүй Монгол Улсын баатар М.Экейгийн хөшөө байна. Манай аяллын багийн гишүүн, Орос цэцэрлэгийн манаач М.Майдар үндэснийхээ баатрын хөшөөнд гүн хүндэтгэлтэй мэхийн ёсолж, Баян-Өлгий аймгаасаа хэрэг болгон авчирсан чулуугаа өргөхөд сэтгэл огшсон. Тэртээ 80 жилийн өмнө Япончууд үүрээр хил нэвтэрснийг харуулд явсан манай дөрвөн цэрэг мэдээд, нэгнийгээ хэл хүргэхээр явуулан гурвуулаа тулалдаж амь насаа алдсан байдаг. Тэдний нэг нь М.Экей баатар бөгөөд гэдсээ зад буудуулан цувуулсан ч 20-иод метр давшиж эрэлхэгээр байлдан амь үрэгдсэн түүхтэй. Ингэж л ширхэг чулуу, сөөм газрын төлөө мянга мянган эрс халуун амиа өргөж байсныг салхи нь хүртэл шивнэх шиг. Монголын хамгийн олон хөшөө дурсгалтай газар Халхгол байх нь зүйн хэрэг. Сүүлд байгуулсан Дандарбаатарын хөшөөг оруулаад 41 хөшөө утаат тэнгэрийн дор цойлжээ. Цаг хүрэлцэхгүй учир заримыг нь алсаас хараад өнгөрөхөөс аргагүй. Орос нөхдийн маань заавал очих ёстой, ЗХУ-ын баатар М.П.Яковлевийн танкны хөшөө Баянцагааны нуруунд бий. Дайны тактикаар танк давшиж байхад ард нь явган цэргүүд гүйдэг. Гэтэл М.П.Яковлев Тамсагбулагаас явган цэргээ хүлээгээд ирэхгүй, Япончууд гүн нэвтэрчих гээд болохгүй үед явган цэрэггүйгээр дайралтад орж ялалт байгуулан дэлхийн дайны түүхийг өөрчилсөн. Тийм ч учраас тэдний бригадын 17 хүнд ЗХУ-ын баатар цол олгосон юм.

Харин М.П.Яковлев тулалдаан дууссаны дараа дайны талбараа цэвэрлэх явцдаа шархадсан японд буудуулж амь эрсэдсэн. Харийн хүн хэний төлөө, унаж явсан танктайгаа гэрэлт хөшөө болсныг бид мартах учиргүй. Халхын голд амиа өргөсөн Зөвлөлтийн 27 мянган цэрэг эрсийн нэгээхэн түүх энэ. Мөн бид нэр нь тодроогүй Зөвлөлтийн дайчдын дурсгалд зориулан босгосон Ерөн баатрын хөшөөнд хүндэтгэл үзүүллээ. Тэнд шилэн аяганд архи дүүргэн дээр нь талх тавьсан нь шинээрээ байна. Замд бидэнтэй зөрсөн орос цэргүүд өөрийнхөө ёсоор тийн “золгосон” болов уу. Манайхан дуу цөөнтэй, дор бүрнээ гүн бодолд автан цувцгаана. Орос бүсгүй маань нулимс дуслуулж харагдсан. Сэтгэл нэг л хөндүүр...

Биднийг Халхгол сумын зүг хөдлөхөд тэнгэр үүлгүй цэлмэг үзэгдэнэ. Дэлхийн түүхэнд хамгийн олон онгоц энэ тэнгэрийн дор тулалдсан тухай бодон явлаа. Нар халхалсан ширүүн дайнд Япончууд 660 онгоцоо, манайхан 425 онгоцоо алдсан. Эхний үед Япончууд агаарт үнэхээр оодорсон гэдэг. Тухайн үеийн ЗХУ-ын удирдагч И.В.Сталин 11 жил агаарт байлдсан шилдэг 28 нисгэгч дайчнаа өрөөндөө дуудахад шинелийнх нь хормой чичирч байсан тухай дурсамж номонд гардаг. Сталин махир трубкандээ тамхи нэрэн манхайн цайх үүрийг ширтэж зогсонгоо “Монголын тэнгэрт Японы самурайнууд ноёрхож байна. Зөвлөлтийн улаан армийн баатарлаг нисгэгчид ноёрхох учиртай. Манай онгоцны хуяг нимгэн, маневр, хурд муу байна. Шинэ загварын байлдааны онгоцоо аваад Халхголын тэнгэрт гавьяа байгуул” гээд явуулжээ. Цэргийн онгоцонд анх удаа пуужин суурилуулсан гэдэг. Тэд Халхын голд анх ирсэн дурсамжаа “Мадридаас Монголд...” номонд бичсэн нь бий. Тэгэхэд энэ тэнгэрт 15 баатар төрсөн юм.

Эмзэглэл-Омогшил-Ухаарал мэдрэгдэхэд бүхнийг хайрлана

Хамар даваан дээрх Ялалт хөшөө алсаас бараатай. Халхын голын ялалтын 45 жилийн ойгоор 1984 онд Эрдэнэтийн 150 тонн аранжин зэсээр босгосон гэдэг. Гол баганын нүүрэн талд зэрэгцэн зогссон Монгол, Зөвлөлт цэрэг, нөгөө талд нь Монгол үндэсний хувцастай эмэгтэйн дүрийг урлажээ. Хоёр далбаа бүхий ханан дээр морин болон явган цэрэг, танкчид, нисгэгчид, байлдааны зэвсэг техникийг товойлгон дүрсэлж тухайн үеийн тулалдааны уур амьсгалыг илэрхийлсэн байна. 50 гаруй метр өндөр Ялалт хөшөө энэ жилээс шөнө гэрэлтдэг болж өнгө засжээ. Бид ХАБЭА-н хэлтсийн сайжруулалтын инженер Л.Батгэрэлийн оюутан цагийн найз, Сүмбэрийн отрядын захирагчийн заллагаар тэнд хоноглов. 1934 оны намраас 1939 оны хавар хүртэл Монгол улсын зүүн хилийг 60 удаа өдөөн хатгаж, зэвсэгт мөргөлдөөн, тулгаралт болж өргөжсөөр дайн эхэлсэн. Энэ бүхэнд Сүмбэрийн отряд галын шугамд гол ачаа үүрсэн. Түүгээр ч зогсохгүй 1945 оны чөлөөлөх дайн, 1947, 1948 оны баруун хилийн тулгаралтад оролцсон, эгнээнээсээ таван баатар төрүүлсэн домогт анги юм. Дорнодын Халхголоос Ховдын Байтаг Богд хүртэл 3000 км морин марш хийсэн түүхт ангийнхан ялалтын баяртаа бэлдээд гял цал. Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одонт энэ анги Халхын голын ялалтын 80 жилийн ойн баярын өдөр Сүхбаатарын одон хүртсэн.     

Маргааш нь бид зөвхөн Халхын голын дайны түүхээр дагнасан “Ялалт” музей үзлээ. Музейн захирал Л.Мягмарсүрэн гэж насаараа Халхын голын дайны судалгаа хийсэн энх цагийн энгүй зүтгэлтэн байна. Түүний ярих нь яг л кино шиг. Бөмбөрцгийн хуурай газрыг Итали, Герман, Япон гурав хувааж эзлэх гэж дэлхийн хоёрдугаар дайн өдөөсөн. Үүний оршил нь Халхын голын дайн байсан юм. Япончууд 1928 онд өнөөдрийн Өмнөд, хойд Солонгосыг байлдан эзлээд, түүндээ ханалгүй зүүн хойд Хятадыг өөрийн болгоод, 1938 онд өмнөд Хятадыг, дараа нь Монгол, Сибирийг тэр чигээр нь колончлох зорилготой байж. Халхын голын дайн Баянцагааны нуруунаас Эрс уул хүртэл 70 км-ийн өргөн фронтоор, өнөөдрийн Хятад-Монголын хилээс 22 км-ийн гүнд,  128 хоног үргэлжилсэн. Орос, монгол аавын хөвгүүд хувцсаа тайлалгүй, дутуу нойр, дундуур идэштэй дөрвөн сар байлдаж байж өнөөдрийн тусгаар тогтнол, эрх чөлөөг баталгаажуулсан. Тухайн үед Токиод Германы Элчин сайдын яаманд ажиллаж байсан тагнуулч Зоргейг Монголчууд үеийн үед дурсах учиртай. Итали, Герман, Япон гурав цэргийн эвсэл холбоотон учраас Японы цэргийн тактикийг Германчуудаас олж авах нь илүү хялбар байж. Олон сар мэдээ илгээгээгүй Зоргейг Немцыд урвасан гэсэн ойлголттой байтал 8-р сарын 10-нд “8, 24, их давшилт” гэсэн үг явуулжээ. Өөрөөр хэлбэл наймдугаар сарын 24-нд Япончууд их давшилт хийнэ гэдэг маш чухал мэдээ дамжуулсан хүн. Ингээд Жуков, Чойбалсан хоёр “24”-нөөс өмнө “20”-нд сөрж довтлох тушаал өгсөн. Агаарт улаан пуужин хөөрөхтэй зэрэгцэн 150-иад дайрагч онгоц ниссэн. Түүний халхавчинд хүнд бөмбөгдөгч онгоцууд дайрч, 660 их буу зэрэг гал нээсэн гэдэг. Япончууд үүрээ эвдүүлсэн шоргоолж шиг бужигнаж байхад фронтын баруун, зүүн жигүүрээр зургаа, наймдугаар морьт хороо давшилтад орж, тэдний дайрна гэж төлөвлөсөн 24-ний өдөр Монголын хил дотор бүслээд авч. Ингэж л Халхын голын дайн төгсгөл болсон түүхтэй. Цэргийн гавьяаны одонт ганц сум Халхгол байхаас аргагүй. Тэр нутагт байгаа бүхэн дайны эсрэг тэмцсэн. Өнөөдөр Халхголчууд шумууландаа хөшөө босгох тухай ярьцгааж байгаа нь инээдэм биш. Ялалт байгуулахад шумуул их үүрэг гүйцэтгэсэн гэж судлаачид үздэг. Орой болоход Япончууд шумуул үргээхээр цагаан бээлийтэй гараа гозолзуулан байршлаа мэдэгддэг байж. Мөн Япон цэргүүд шумуултай байлдаад олигтой тулалдахгүй байхаар нь дарга нар нь тэдний гарыг их буутай нь хүлж орхидог байж. Шумууланд хазуулсан цэргүүд шархны халуунаар өвдөж тулалдах чадвараа алддаг байсан байна. Тэр намар Халхын гол эргээ хальтал үерлэсэн гэдэг. Хэдийгээр далайн цэргүүд боловч хүчтэй давшилтад түрэгдэн 12 мянган япон Халхын голд үйж үхсэн баримт бий. Тэр үед гол улаан өнгөөр урссан гэх. Бидний өнөөдрийн сайн сайхан амьдралын төлөө Зөвлөлтийн 27000 цэрэг Халхын голын хөрсөнд шингэж, Монголын 990 амь тэнгэрт хальсан. Япончууд манай 10 мянган хүнд хулганы хар хижиг өвчний вирус тарьж бактериологийн туршилт хийсэн. Үүнийг яр шарханд баригдан шаналж буй эгэл монгол иргэдийн музейд өлгөөтэй гэрэл зураг гэрчилнэ. Музейн захирал тайлбарынхаа төгсгөлд амин чухал нэгэн хүсэлт бидэнд тавьсан юм. Ялалт музейг тайлбартайгаар заавал үзээрэй гэж хүн бүр 10 хүнд хэлж түгээж өгөөч гэсэн. Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурах бичигт Халхын голын дайны талаар нэг ч өгүүлбэр байхгүй өнөө цагийг шүүмжилсэн тэмцэл санагдсан.  

 

Шинэ сумын төв талбайг Г.К.Жуковын морьт хөшөө чимнэ

Халхын голын ялалтын 80 жилийн ой Монголчуудыг үнэхээр сэрээжээ. Ялалтын зүг чиглэх ардын зам балраагүйг харлаа. Энэ нутагт хүн, машин багширч, ялалтын дуутай өдрүүд үргэлжилсээр... Энэ олныг Халхголд далласан хүн бол ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Путин.В.В гэхэд хилсдэхгүй. Түүнийг ирэх сургаар, гараа сунгасан “Шинэ сум” төслийн бүтээн байгуулалтыг нүдээр үзэх гэж өнцөг булан бүрээс хүмүүс цуглажээ. Япончууд хүртэл өвөг дээдсийнхээ амирласан газар хүндэтгэл үзүүлэхээр ирсэн яваатай таарлаа. Оросууд найман сая еврогийн хөрөнгө оруулж, Халхголчуудад шинэ сум барьж бэлэглэсэн нь түүхэн  ялалтын тэгш ойн хамгийн том өгөөж юм. Хөрөнгө мөнгө нь зөв төвлөрөөд, техник, хүн хүч нь мэргэжлийн байхад богино хугацаанд юуг ч бүтээж болдгийн тод илэрхийлэл энд сүндэрлэнэ. Суманд хэтэрхий гоёдсон уу гэмээр чамин загвар хийцтэй 11 байгууламжид 560 хүүхдийн сургууль, дотуур байр, 250 хүүхдийн цэцэрлэг, 320 хүний суудалтай Соёлын төв, спорт заал, 15 ортой эмнэлэг, захиргааны байр зэрэг багтана. Мөн дэд бүтэц, ариун цэврийн байгууламжийг бүрэн шийдэж, сумын орон сууц, аж ахуйн нэгжийн барилгыг дулаанаар хангах гурван уурын зуух шинээр барьжээ. Шинэ сумын төв талбайг маршал Г.К.Жуковын дөрвөн метр өндөр морьт хөшөө чимнэ.  

Манай аяллын баг Халхголоос үд хэвийх үед хөдөллөө. Тэртээ 80 жилийн өмнө тэсрэх бөмбөг, исгэрэх суманд сийчигдсэн газрын шарх одоо ч аниж эдгээгүй нэгийг сануулна. Монгол орны тусгаар тогтнол, ард түмний амар амгалан, аюулгүй амьдрал, газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлын төлөө залуу нас, халуун амь, бүлээн цусаа үл хайрлан тэмцэж ялалт байгуулсан Монгол, Оросын эрэлхэг дайчдын гавьяа зүтгэлийг бид хүндэтгэн дархалж, хойч үедээ бахархан мөнхжүүлэх учиртай. Энэ тухай л бид Эрдэнэтийн гэрэл харагдтал ярьсан даа. 

СЭТГҮҮЛЧ: М.ОДГЭРЭЛ

ГЭРЭЛ ЗУРГИЙГ: Б.БАТТӨГC

Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирлын Санхүү, эдийн засаг хариуцсан орлогчийн нэрэмжит “Шилжин явах цом”-ын төлөөх гар бөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн Спорт цогцолборт боллоо. Тус тэмцээнд Эрдэнэт үйлдвэрийн Санхүү, нягтлан бодох бүртгэлийн хэлтэс, Эдийн засгийн бодлогын хэлтэс, Худалдаа хангамжийн хэлтэс, Экспорт борлуулалтын хэлтэс, Маркетингийн хэлтсийн таван багийн 40 гаруй тамирчид оролцсон юм. Тус тэмцээнийг Маркетингийн хэлтсийн хамт олон санаачлан зохион байгуулж, тэргүүн байр алтан медалийн эзэн боллоо. Удаах байрт Эдийн засгийн бодлогын хэлтсийн хамт олон шалгарч, мөнгөн медаль хүртсэн бол гуравдугаар байр, хүрэл медалийн эздээр Санхүү, нягтлан бодох бүртгэлийн хэлтсийн хамт олон шалгарлаа.

Шилдэг зохион байгуулалттай багаар Экспорт борлуулалтын хэлтсийн хамт олон тодорч, тэгш тоглогчоор Худалдаа хангамжийн хэлтсийн тамирчин Ц.Эрдэнэбат, шилдэг эмэгтэй тамирчнаар Эдийн засгийн бодлогын хэлтсийн тамирчин Г.Энхмаа нар шалгарлаа. Энэхүү тэмцээн нь ажилтан бүрийг багаар ажиллах чадварт сургах, хэлтэс хоорондын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, хамт олны халуун дулаан уур амьсгал бүрдүүлэх, цаашлаад ажлын үр дүнд эерэгээр нөлөөлөх зэрэг олон талын ач холбогдол агуулснаараа онцлогтой болов.

 

Э.Мөнх-Уянга

Фото: Б.Баттөгс

Эрдэнэт үйлдвэрийн удирдах ажилтнууд даваа гараг бүр хуралдаж, 7 хоног тутмын үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөө, тулгамдсан асуудал, хийх ажлуудаа хэлэлцдэг. Энэ удаагийн шуурхай зөвлөгөөнөөр ХАБЭА-н зөрчил дутагдалгүй ажиллаж, хөдөлгөөний аюулгүй байдалд хяналт тавин ажиллаж байгаа тухай мэдээллээ. Ажилчдын санал хүсэлтийг хүлээн авч, аюулыг мэдээллэх 71300 дугаарын утсанд ажлын байр, нэг бүрийн хамгаалах хэрэгсэлтэй холбоотой 8 санал, хүсэлт иржээ.

Үйлдвэрийн ажилчдыг халуун хоолоор хангах асуудалд ХАБЭА болон Эрдэнэт сувиллын цогцолбороос байнгын хяналт тавьж, өдөр бүр хоолны дээжийг шинжлэн, хоолны амт чанарыг сайжруулахад анхааран ажиллаж байна. Үүний үр дүнд ажилчдаас ирэх халуун хоолны гомдол, санал эрс багасчээ.

Эрдэнэт сувиллын цогцолбороос 6500 гаруй ажилтныг урьдчилан сэргийлэх үзлэг шинжилгээнд хамруулахаар төлөвлөснөөс 2300 орчим ажилтан буюу 36 хувь нь үзлэгт хамрагдсан байна.

Үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөт үзүүлэлтүүд биелж байгаа бөгөөд цех нэгжүүд намар, өвлийн бэлтгэл ажлын нэгдсэн төлөвлөгөөний дагуу бэлтгэл ажлаа ханган ажиллаж байна. Шуурхай зөвлөгөөний үеэр үйлдвэрлэлийн найдвартай үйл ажиллагааг хангахад чухал ач холбогдолтой технологийн материалын нөөц бүрдүүлэх үүргийг холбогдох цех хэлтсүүдэд үүрэг болголоо.

 

Э.Мөнх-Уянга

 

 

Эрдэнэт үйлдвэрийн Залуучуудын холбоо нь 1999 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдөр Орхон аймгийн Залуучуудын холбооны 38 дахь нэгжээр бүртгэгдэж, 20 гаруй анхан шатны нэгж бүтэцтэйгээр байгуулагджээ. 20 дахь жилдээ үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа тус холбоо 18-40 насны, 3262 ажилчин залуусыг эгнээндээ нэгтгэн, анхан шатны 30 нэгжтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна.

20 жилийн ой нь тохиосон Эрдэнэт үйлдвэрийн Залуучуудын холбоо нь залуу ажилчдыг хөгжүүлж, урлаг спорт, ажил мэргэжлийн онцлогт нийцсэн, нийгмийн олон талт үйл ажиллагааг зохион байгуулдаг. Мөн ажлын чадвар чадамж, бүтээлч хандлага, мэргэжил мэдлэгийг дээшлүүлж, эрх ашгийг хамгаалж ажилладаг юм.

“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий  захирал Х.Бадамсүрэн үйлдвэрийн ирээдүй болсон залуучууддаа итгэл хүлээлгэж, амжилт хүсч буйгаа ойн баярын үеэр хэллээ. Мөн ажил үйлсээрээ бусдыгаа манлайлсан 15 залууг Монголын залуучуудын холбооны шагналаар, үе  үеийн тэргүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан хүндэт гишүүдээ Залуучуудын холбооны 20 жилийн ойн медалиар шагнаж урамшууллаа.

 “Тэргүүний уурхайчин” цол тэмдгээр  Автотээврийн цехийн Засварын хэсгийн  мастер Т.Ганболд, Геологи хайгуулын ангийн өрмийн мастер Э.Эрдэнэбаяр, Аж ахуй үйлчилгээний цехийн цахилгаанчин Г.Бат-Амгалан  нарыг, Баян-Өндөр сумын Засаг даргын “Жуух бичиг”-ээр  Дулааны цахилгаан станцын Турбин хими ус бэлтгэлийн хэсгийн дарга Ч.Баярмагнай нарыг шагнаж урамшууллаа.

Баярын хурлын үеэр Ил уурхайн өрөмдлөг тэсэлгээний хэсгийн авто ачигчийн жолооч Н.Эрдэнэбаатарын ая, Баяжуулах үйлдвэрийн Шүүн хатаах хэсгийн шүүлтүүрчин Т.Эрдэнэбатын үг “Эрдэнэтийн өглөө” дууг залуу уран бүтээлчид анх удаа тайзнаа “амилуулан”, холбооны гишүүддээ гэнэтийн бэлэг барьлаа. Мөн А.Амарын талбайд зохион байгуулсан үдшийн цэнгүүнд “Noname”, “Outlaw”,“Flash”хамтлагийн уран бүтээлчид ая дуугаа өргөлөө.  

 

Э.Мөнх-Уянга

Мэдээний төрөл

Календарь

« 9-р сар 2019 »
Да Мя Лх Пү Ба Бя Ня
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Зургийн цомог