• Орон нутгаас 31,9 тэрбум төгрөгийн худалдан авалт хийжээ

        Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь сүүлийн дөрвөн жилийн хугацаанд Орхон аймгийн үйлдвэрлэгч компаниудтай 31,9 тэрбум төгрөгийн худалдан авалт хийжээ. Баяжмалын шуудай, ган бөөрөнцөг, ажлын хувцас, түүхий резин, лед гэрэл, электродын үйлдвэрүүдийн бүтээгдэхүүн дийлэнх хувийг эзэлж байна. 2016 онд 5,1 тэрбум, 2017 онд 7,7 тэрбум, 2018 онд 12 тэрбум төгрөгийн нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүнийг орон нутгийн үйлдвэрлэгчдээс худалдан авчээ. Орхон аймгийн аж ахуйн нэгжүүдтэй 2018 онд 42,5 тэрбум төгрөгийн 244 гэрээ байгуулсан нь өмнөх онтой харьцуулахад 2,2 дахин нэмэгдсэн байна.   У.Цэрэнбат Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Геологийн нөөцийг 60 гаруй жил ашиглана

         Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь анх Монгол, Чехословакийн геологчдын хайгуулын ажлын үр дүнгээс эхлэн өнөөг хүртэл уурхайн ашиглалтын насжилтыг нэмэгдүүлэхээр геологи хайгуулын ажлыг дэлхийн жишигт нийцүүлэн өнөөг  хүртэл гүйцэтгэж байна. Ордын нөөц өсгөх хайгуул, судалгааны ажлыг олон жил үе шаттайгаар хэрэгжүүлж ирсэн. 2017, 2018 онд геологи хайгуулын ажлын үр дүнг нэмэгдүүлснээр хүдрийн баялгийг өсгөж,  ашиглалтын нөөцийг 40 жил, геологийн нөөцийг  60 гаруй жил ашиглах боломжтой боллоо. У.Цэрэн Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Улсын төсвийн орлого нэмэгджээ

        Эрдэнэтийн уурхайчид улсын төсвийн тал хувийг бүрдүүлж, эх орны эдийн засгийн хүнд үед улсаа нуруундаа үүрч явсан түүхтэй. Өнгөрсөн 40 жилийн хугацаанд 854,8 сая тонн хүдэр боловсруулжээ. Сүүлийн гурван жилийн тайлан мэдээнээс харахад улсын болон орон нутгийн төсөвт уурхайчдын төлсөн татварын дүн өссөн байна. Тухайлбал 2016 онд 183,7 тэрбум, 2017 онд 578,6 тэрбум, 2018 онд 654,8 тэрбум төгрөгийн орлого төсөвт төвлөрүүлжээ. Харин үйлдвэрлэлийн түүхэнд зэсийн металл авалт энэ онуудад хамгийн өндөр хувьд хүрсэн байна. У.Цэрэнбат Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Нийгмийн хариуцлагын зардлыг нэмэгдүүлэв

         Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь уул уурхайн хүнд үйлдвэрийн хувьд ажилтнууддаа 24 нэр төрлийн хөнгөлөлт, дэмжлэг, буцалтгүй тусламж үзүүлж, нийгмийн хамгааллын бодлогыг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Ажилчдын цалинг 2017 онд 10%-аар, ажлын үр дүнгийн урамшууллыг 20 %-аар, 2018 онд цалинг дахин 15% хүртэл нэмэгдүүллээ. Үүний хүрээнд сүүлийн гурван жилд 129,2 тэрбум төгрөг зарцуулжээ. Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд компани 2017 онд 60,5 тэрбум төгрөг зарцуулсан бол 2018 онд 24,4 тэрбумаар нэмэгдүүлж 84,9 тэрбум төгрөгт  хүргэсэн байна. У.Цэрэнбат Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Хуульчид 32,8 тэрбум төгрөгийн ашигтай шийдвэр гаргуулжээ

         Эрдэнэт үйлдвэрийн Хууль, эрх зүйн газрын хуульчид өнгөрсөн онд олон улсын арбитрын гурав, дотоодын арбитрын нэг, иргэний 54, захиргааны дөрөв, эрүүгийн 16, зөрчлийн хоёр гээд нийт 80 хэрэгт компанийн эрх ашгийг төлөөлөн ажиллажээ. Тэд иргэний 54 хэрэгт ажилласнаас 38 хэргийг шүүхээр эцэслэн шийдвэрлүүлж, компанид 30,3 тэрбум төгрөгийн ашигтай шийдвэр гаргуулсан байна. Мөн эрүүгийн 16, зөрчлийн 2 хэрэгт  ажилласнаас 12 хэрэг эцэслэн шийдвэрлэгдэж, 4,1 сая төгрөгийн хохирлыг барагдууллаа. Түүнээс гадна захиргааны дөрвөн хэргийн хоёр нь шүүхээр эцэслэн шийдвэрлэгдэж, нийт 2,5 тэрбум төгрөгийг компанид ашигтайгаар шийдвэрлүүлсэн амжилттай ажиллав. Тус газар 2018 онд 16 компани, дөрвөн иргэнээс нийт таван сая ам.доллар, 900 орчим сая  төгрөгийн авлага барагдуулсан байна.      Харуул хамгаалалтыг сайжруулах, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр “Үйлдвэрийн бүс, объектод хүн, тээврийн хэрэгсэл нэвтрүүлэх журам”-ыг шинэчлэн боловсруулан батлуулж, компанийн бүх ажилтнуудад цахим үнэмлэх олгох ажлыг ХМТАЦ-тай хамтран зохион байгуулсан. Журмыг хэрэгжүүлэх зорилгоор “Зочин” үнэмлэхийг хэвлүүлж, Үйлчилгээ, аж ахуйн алба, Гэрээт цагдаагийн хэлтэст хүлээлгэн өгсөн ба гэрээт байгууллагуудын ажилтнуудыг цахим үнэмлэхээр хангах ажлыг зохион байгуулав. Мөн “Компанийн аюулгүй байдал” сарын аяныг зохион байгуулж, Гэрээт цагдаагийн хэлтэс, Дотоодын цэргийн 816 дугаар салбарын харуул, хамгаалалтын бүх  цэгүүдээр хамгаалалтыг сайжруулах олон ажил санаачлан хэрэгжүүлсэн нь үр дүнгээ өгч байна. Энэ онд хэрэгжүүлэх үйлдвэрийн ажилчдын автобусны шалган нэвтрүүлэх систем, харуул хамгаалалтын нэгдсэн систем, камерын хяналтын нэгдсэн төв байгуулах ажлын бэлтгэл хангагдаж байна. Дэлгэрэнгүй...
  • Эрдэнэт сувилалд оношилгооны шинэ төхөөрөмжүүд ирлээ

         Эрдэнэт сувилал цогцолборын Дүрс оношилгооны кабинетад  Япон улсад үйлдвэрлэсэн Shimadtsu-Flexavision FD маркийн дижитал рентген аппарат, FUJINON  маркийн улаан хоолой, ходоод, 12 хуруу гэдэс, бүдүүн, шулуун гэдэсний дурангийн аппарат, UUSS-H60  загварын хэт авиан оношилгооны  ЭХО аппарат хүлээн авлаа.      Дижитал рентген аппаратаар толгой, хүзүү, сээр бүсэлхий нугалмууд,  уушиг, зүрх, үе мөчний рентген зураг авах юм. Энэ аппаратын тусламжтайгаар  рентгенээр харах,  ходоод, улаан хоолой хэвлийн хөндийн эрхтэнүүдийн  тодосгогч бодистой рентген  шинжилгээ хийх боломжтой боллоо.        Эхо аппаратаар хэвлийн хөндий болон бага аарцгийн хөндийн  эрхтэнүүдийн хэт авиан шинжилгээ, зүрх судас, эмэгтэйчүүдийн оношилгоо хийхээс гадна  шинээр бамбай булчирхай, хөх, үе мөч, булчин шөрмөсийг   үзэж оношилно.      Мөн Лабораторит  цагт 200 шинжилгээ хийх хүчин чадалтай Герман улсын HumaStar-200 маркийн Биохимийн бүрэн автомат анализаторыг суурилуулсан байна.      Ингэснээр  шинжилгээний нэр төрөл олширч, чанар сайжрах төдийгүй шинжилгээний хариу автомат-аар гарах юм. Нүдний кабинетад KOWA VX10 маркийн нүдний дурангийн аппарат шинээр суурилагдсан байна. Уг аппарат нь нүдний уг дурандан оношилж, зургийг нь авдгаараа өмнөхөөсөө давуу талтай юм. Шинэ тоног төхөөрөмжүүдээс ЭХО аппарат ажиллаж эхэлсэн бөгөөд  бусдыг нь ажиллуулахад бэлтгэж, эмч мэргэжилтнүүдийг сурган дадлагажуулж байна. Ийнхүү Эрдэнэт сувилал  цогцолборт орчин үеийн дэвшилтэт технологи бүхий тоног төхөөрөмжүүд  ашигласнаар  ажиллагчдын эрүүл мэндийн оношилгоонд дэвшил гарна гэж эмч мэргэжилтнүүд үзэж байна. Я.ЭНХТУЯА Дэлгэрэнгүй...
  • Ус тунгалагшихад уужирдаг сэтгэл

         Энэ үгийг Эрчим хүчний цехийн Цэвэрлэх байгууламжийн хэсгийн дарга Авирмэдийн Баярсайхан нэгэнтээ хэлсэн. Жинхэнэ хөдөлмөрийн хүн л үүнийг сайн мэднэ.      Дөрвөн арваны тэртээ Увс аймгийн Завхан сумын хүү тухайн үед хэрийн хүн сонирхдоггүй усны мэргэжил эзэмшихээр Унгар улсыг зорьсон нь учиртай. Увс аймгийн Усны аж ахуй удирдах газрын дарга Авирмэдийн гурав дахь хүү ирээдүйд усны мэргэжил монголд эрэлттэй болохыг мэдэрч сонгох нь зүйн хэрэг. А.Баярсайхан гадаад багш нарын хатуу шаардлага, шүүлтийг дөмөгхөн давсаар инженерийн боловсролоор тэргүүлэгч улсын Политехникийн дээд сургуулийг усан хангамжийн ариутгах татуургын инженер мэргэжлээр төгссөн. Хорь гаруйхан настай, өндөр, цэмцгэр залуу тухайн үеийн Геологи, уул уурхайн үйлдвэрийн яамны томилолтоор Эрдэнэтэд анх иржээ. Тэрээр үйлдвэрийн харьяа Усан хангамж ариутгах татуургын цехийн шугамын засварчнаас ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлсэн. Энэ үеэс л багаж хэрэгсэлтэй “нөхөрлөж”, гараасаа салгахгүй хайрлан хямгадаж ашигладаг багаж байнга гялалзаж, их үйлийг хамт бүтээдэг болохыг мэдэрчээ. Уйгагүй хөдөлмөр, хичээл зүтгэлийнхээ үр шимээр тэр удалгүй шугамын мастер, инженер болж,  1995 оноос Эрдэнэт үйлдвэрийн Эрчим хүчний цехийн Цэвэрлэх байгууламжийн хэсгийн даргаар даруй 23 дахь жилдээ ажиллаж байна. Энэ хугацаанд Хүрдэн болон Элсэн шүүрний, Гүн цэвэрлэгээний байгууламжийг  хүлээн авч, инженер техникийн ажилтнуудынхаа хамтаар тохиргоо үйлчилгээг  гардан хийж ажилд оруулснаар цэвэрлэгээний чанарыг 98 хувьд хүргэж чадсан юм. Монгол улсын хэмжээнд цор ганц бохир усны гүн цэвэрлэгээний байгууламж Эрдэнэт үйлдвэрт бий. Өнөөдөр энэ байгууламжаас байгаль экологид хор аюулгүй цэвэр ус гарч буй нь түүний удирдсан хамт олны хөдөлмөрийн үр шим. А.Баярсайхан цэвэрлэх байгууламжийнхаа өргөтгөл, тоног төхөөрөмжүүдийн шинэчлэлийн ажлыг санаачилж, тасралтгүй сайжруулалтыг биечлэн манлайлдаг удирдагч.      Хэдийгээр Эрдэнэт үйлдвэрийн Цэвэрлэх байгууламж боловч Зууны манлай үйлдвэр дагаж байгуулагдсан Эрдэнэт хотын бүх албан байгууллага, аж ахуйн нэгж, орон сууцны ахуйн бохир усыг эднийх цуглуулж, дөрвөн үе шаттай дамжлагаар стандартын хэмжээнд хүртэл нарийн цэвэрлэдэг онцлогтой. Эндээс гарсан усаар Хаягдлын аж ахуйн далангийн усны тэнцлийг тогтворжуулдаг. Хүний өөрийн бохир усыг цэвэршүүлдэг мөн ч буянтай улс гэж бодогдох. Манай Цэвэрлэх байгууламж хоногт 24000м3 бохир ус хүлээн авч цэвэрлэх хүчин чадалтай. Гэтэл 1990-ээд оны сүүлээр төслийн хүчин чадлаасаа 1,5 дахин их буюу 30 000 гаруй м3 ус хүлээн авч хэт ачаалалтай, аваарын горимд ажилладаг байжээ. Тухайн үеийн нөхцөл байдал, хүндрэл бэрхшээлийг хэсгийн даргынхаа мэргэжлийн өндөр ур чадвар, хамт олныг удирдан зохион байгуулах авьяас, анхаарал болгоомж, арга ажиллагаагаар давж гарсан гэж хамт олон нь бахархан ярих дуртай. Үндсэн тоноглол, ил задгай байгууламжуудыг зогсоож засвар үйлчилгээ хийх боломжгүй тэр үед технологийн горимыг секунт алдахгүй баримтлах чухал. Энэ бүх хүндрэл бэрхшээлийг А.Баярсайхан өөрийн хэсгийн хамт олонтойгоо зоригтой туулсныг компанийн удирдлагууд одоо ч үнэлдэг. Хэт ачааллын үед “Цаашид Эрдэнэт хот өргөжин тэлнэ, үйлдвэр, аж ахуйн газрууд улам олшрох учраас Цэвэрлэх байгууламжийг өргөтгөх зайлшгүй шаардлагатай...”-г ойлгуулж ярьдаг хуруу дарам цөөн хүний нэг нь тэр байлаа. Ийнхүү давхар цэвэрлэгээний дамжлага болох Гүн цэвэрлэгээний байгууламжийг урдаас төлөвлөсөн. Дараа нь Францын хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгө оруулалтаар томоохон өргөтгөл эхлүүлсэн нь одоо дуусах шатандаа явна. Харин хэт ачааллын аваарын горим 2004 оноос дуусгавар болж, хэвийн ажиллагаанд шилжсэн юм. Учир нь орон сууц, албан байгууллагуудыг тоолууржуулах, усны алдагдлыг багасгах янз бүрийн арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсний үр дүнд ачаалал буурсан. Одоо эднийх хоногт 18000 м3 бохир ус хүлээн авч цэвэрлэж байна. Тэрээр “Бохир усыг цэвэрлэх асуудал манай улсын хэмжээнд төдийгүй дэлхий нийтийн анхаарлыг татах болсон. Хөгжилтэй оронд бол хөгжлийн дээд түвшинд хүрсэн. Ундны усанд хэрэглэх хэмжээнд хүртэл цэвэрлэж байна. Манайх одоохондоо хөгжлийнхөө шатанд л явна. Харин ч том үйлдвэрийн харьяанд явсаны хүчинд үйл ажиллагаа нь жигд, техник технологийн шинэчлэл цаг хугацаандаа хийгддэг, мэргэжилтэй боловсон хүчингүүдээр хангагддаг, үүнийхээ хүчинд улсын хэмжээнд хэвийн яваа ганц цэвэрлэх байгууламж бол манайх...” гэж ярьсан. Үнэндээ хэвийн жигд ажиллагааг хангахад хамгийн их нөлөөлсөн, хүчин чармайлт, сэтгэл гаргаж яваа хүн нь өөрөө юм. Үргэлж найдвартай ажиллагаа, хурдтай хэмнэл нэхэж, шинийг эрэлхийлдэг хэсгийн дарга хамгийн сүүлд Сэлэнгэ амралтын баазын цэвэрлэх байгууламжийг Герман улсын “WBS” технологитой бүрэн автомат байгууламжаар  бүтэн шинэчилсэн. Шинэ техник, тоног төхөөрөмжийг суурилуулан ажиллуулж, үйл ажиллагааг нь жигдрүүлэх бол түүний мэргэшсэн ажил. Мөн саяхан Цэвэрлэх байгууламжийн лабораторийн 40 жил ашигласан тоноглол, хэрэгслүүдийг шинэчилснээр бохир усны цэвэрлэгээний шинжилгээг сүүлийн үеийн дэвшилтэт арга зүй, технологиор хийх болсноор үр дүн, чанар дээшилсэн. Ингээд зогсохгүй, лабораторидоо Улсын итгэмжлэл авах санаачилга гарган хөөцөлдсөөр бүтээжээ. Одоо Эрдэнэт үйлдвэрийн Эрчим хүчний цехийн Цэвэрлэх байгууламжийн лабораторийн шинжилгээний дүн Монгол улсын хэмжээнд бүрэн зөвшөөрөгдсөний дээр хүн амын ундны цэвэр усанд шинжилгээ хийх, улмаар бусад үйлдвэр, аж ахуйн нэгжүүдэд шинжилгээний төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлэх боломж бүрдсэн нь сайн хэрэг.      А.Баярсайханд Эрдэнэтчүүд талархах учиртай. Байгаль орчны тэнцвэрт байдлыг хамгаалахад амьдралынхаа туршид асар их хувь нэмэр оруулсан эрхэм. Цэвэрлэгдэн гарч буй бохир усны стандартад хатуу хяналт тогтоож, ус тунгалаг байхын төлөө 33 жилийн амьдралаа бүтэн зориулсан мэргэшсэн инженер. Одоо ч Цэвэрлэх байгууламжийнхаа лагийг үнэргүйжүүлэхэд сэтгэл, оюунаа чилээн судалгаа туршилт явуулсаар, гарц гаргалгаа хайн бэдэрсээр явна. Эндээс гарах усны дусал бүхэн тунгалаг байж, эрэл зөв чигийг олох болтугай. М.ОДГЭРЭЛ Дэлгэрэнгүй...
  • Уртын дууны шуранхай, ум тарнийн увидастай

             Уртын дуу, сонгодог урлаг, суурь шинжлэх ухааны хөгжлийн орон зай, цаг хугацаанд эрх чөлөө, ардчилал, тэгш эрх оршдог билээ.      Уртын дууны гайхамшиг нь, усны харгиа боргио, уул хавцлын цоор цуурай, исгэрээнээс улбаалан байгаль орчноо аргадах бөөгийн шашны дуудлага, туульсаар өртөөлөн өндөр их уулсын хүрээлэлд үүссэн байх магадлалтай юм. Учир нь тэр их өндөр уулс саръдгийн сансрын салхины эрч, усны хүрхрээн хүчит чимээ анир улмаар цаг уурын эрс тэс уур амьсгалтай жилийн дөрвөн улирлын өөрчлөлтөд хүний сэтгэлийн эгшиг, цахилгаан соронзон долгион болон таталцах хүчээр өдөөгдөж болох учиртай билээ.            Үсэг үсгээр эвлэж үг үүсээд л үг хоорондоо соронзлогдон, шад бадгаар тэгш хэмлэгдэж ид шид шингэсэн дууны яруу найраг төрдөг. Улмаар ширэн цартай, сүүлэн хөвч, хоёр чавхдастай сэтгэл зүрхний хос ховдлыг булгилуулсан морин хуурын амьд эгшигтэй сүлэлдсэн уртын дууны шуранхай амилаад ирэхээр үнэхээр байгаль ертөнцийн уран эгшиглэнтэй, увидастай цэнхэр нүдэн, эмзэгхэн замбуулин хорвоо гэдэг энэ юм шүү дээ гэж төсөөлөгдөн сэтгэлийн таашаал, амгаланг эдлэх. Үнэхээр ч нүдний цөцгий мэт хайрлан, холтолж хэлтлэх нь бүү хэл, хиртээж буртаглаж боломгүй ариун дагшин ертөнц билээ.      Морины гүйх хар  хурданд  уртын дуугаар жигүүрлэн нисэхэд, хүний сэтгэлийн чагтага мултарч, газрын татах хүчнээс хязгааргүй орчлонд  жингүйдэн уусан алдарч, алсран тасраад л уужим сансар огторгуйд хөвөн, алс төгсгөлгүйн хөндлөнгөөс алаг нүдэн дэлхийгээ тольдон   зорчиж амьдрах  нь Монгол хүн болж төрсний  хосгүй хишиг,  хувь заяа юм даа.      Ер нь үлгэр домогт гардаг гуурст хурдан хүлгээрээ монголчууд аль эрт сансарт зорчин нисэж, хөрст цэнхэрхэн дэлхийгээ гаднаас нь ид  шидтэй билгийн нүдээрээ тольдон харж таньчихсан хүмүүс гэлтэй.      Америкийн Калифорнийн их сургуулийн хэсэг эрдэмтэд 1995 онд   аливаа үсэг, үг авианд энергийн эрчим хүч байдаг эсэхийг судлахаар тусгай  дуу дохио авианы маш өндөр нарийн  мэдрэмжтэй багаж зохион бүтээж олон ястны хэлээр хэдэн мянга, түмэн үгийг хэлэхэд  багаж мэдрээгүй гэдэг. Харин Грекийн эртний томъёонууд хэлэхэд дөнгөж мэдрэн үл ялиг  хөдөлж эхэлжээ. Улмаар Буддын сургаалийн  “УМ” тарнийг дуудахад багажны зүү хөдөлж 36 градусыг заасан байна. Үүнээс үүдээд эрдэмтэд энэ хазайлтын өнцгийн хэмжээг эрчим хүчинд шилжүүлж тооцоход сансрын хөлгийг тойрог замд оруулахуйц асар их энерги болохыг баталсан тухай Европын нөлөө бүхий “Асеа” сэтгүүлд бичжээ. 1911 онд сэргээн тунхаглагдсан Монгол улсын төрийн далбааны төгсгөлийн гурван улаан хэлний зулайд Ум, дунд нь Аа, өлмийд нь Хум үсэг заларч  байсан нь ердийн тохиолдол биш дэвшин мандахын агуу бэлгэдэл, сүр хүч байжээ. Ээжүүд үр хүүхэд биднийгээ арцаар ариулахдаа “Умаахан, умаахан, умаахан” гэдэг уншлагын учрыг хожуу хойно л ойлгож байна.      Үүнээс үүдэн шашин номын зүрхэн болон шидэт тарни гэдэг бол ид шидийн эрчим хүчтэй болох нь нэгэнт илэрхий болсон юм. Харин уртын дууны Аяа зээ хө, Ха, Хэ цохилтуудын тэсрэлтийн их хүч бол Ум тарнийхтай дүйцэхүйц эрчимтэй байж болох үндэстэй  юм.      Энергийн эрчмээр илэрхийлэгдсэн уртын дуу, морин хуурын эгшиг, дуучны хоолойн уянга дэлхийн ямарч үндэстэнд орчуулгагүй гэрэлт сэтгэл зүрхэнд нь солонго татан гэгэлзүүлэн дэгэлзүүлдэг онцлогтой.      Уламжлалт морин хуур арьс шир, адууны сүүлээр урлагдсан болохоор  хөгжмийн амьтай зэмсэг болохоор монгол хүний зүрх сэтгэл, адууны үүрсэлт, тэмээний буйлаа шингэсэн нүүдэлчний мэдрэмжтэй байхаас аргагүй юм. Яагаад гэвэл хос чавхдасаас багцлагдан тогтдог боловч хоёр  зуу гаруй хялгаснаас бүрэлддэг гэдэг билээ.      Уртын дуу гэдэг нь үнэн хэрэгтээ гайхамшигт нарийн мэдрэмжтэй  хүмүүсийн чин зүрх сэтгэлээр орон зайд, цаг хугацаагаар ирлэгдэн бодит  амьдралын зовлон жаргалаас л төрж төгөлдөрждөг болохоор  сүнслэг бөгөөд авшигтай юм билээ.      Наран сартай сүлэлдэх үдшийн гэгэлгэн бүрийгээр, өдөртөө сульдсан агаарыг уртын дуугаар уярааж, хаяа дарсан айлуудаас, хангинуулж дөлөөд өнгөрөхөд, хадамд ирсэн шинэхэн бэр санааширч үлддэг л нүүдэлчний нэгэн бодит  амьдралын  зураг.        Дорнын монгол уртын дуу болон Өрнийн сонгодог урлагийн орон зай, цаг хугацааны ертөнцөд л эрх чөлөө, тусгаар тогтнол, жинхэнэ ардчилал оршдог болохоор хүн болгон тэмүүлдэг ч, тэр болгон нь хүрч чаддаггүй хязгааргүй ертөнц билээ. Уртын дууны шуранхай, Ум тарнийн увидас энергийн тодорхой болон тодорхой бус хэлбэрт шилжин хувьсаж, мөнхөд орших эрчмийн үлэмжийн хязгааргүй чанар бөгөөд нарны алтан цацрагтай зүйрлэхүйц ертөнцийн багцалсан лугшилт юм.    Ж.БААТАРХҮҮ Дэлгэрэнгүй...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
Мэдээ

Нийгмийн хариуцлагаараа  жишиг тогтоогч Эрдэнэт үйлдвэр ажиллагсдынхаа  нийгмийн асуудлыг  шийдвэрлэх олон талт бодлого хэрэгжүүлж ирсний нэг хэлбэр нь захиргаа болон Үйлдвэрчний Эвлэлийн Холбооны хооронд байгуулдаг Хамтын гэрээ юм. Энэ сарын 18-нд хоёр тал  2017 оны Хамтын гэрээний хэрэгжилтийн үр дүнг хэлэлцэж, нийт гишүүдийн саналаар 100 хувь хэрэгжсэн гэж дүгнэлээ. Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн захиргаа, Үйлдвэрчний Эвлэлийн Холбоо Хамтын гэрээг жил бүр байгуулан дүгнэж ирсэн бөгөөд энэ удаагийн гэрээний биелэлт 100 хувийн хэрэгжилттэй байгаа нь өмнөх жилүүдээс онцлогтой юм.  

Хоёр тал цаашид компанийн үнэт баялаг болсон ажиллагсдынхаа эрх ашгийн төлөө шинэ түвшинд хамтран ажиллах зорилт тавин 2018 оны Хамтын гэрээг хэлэлцэх үйл явцыг хууль, дүрмийн дагуу үргэлжлүүлж байна. 

Монгол улсын Засгийн газар, Монголын худалдаа аж үйлдвэрийн танхим хамтран Монгол улсын шилдэг 100 аж ахуйн нэгжийг 17 дахь жилдээ шалгаруулснаа өнөөдөр Төрийн ордонд өргөмжиллөө.

2017 оны ТОП 100 аж ахуйн нэгжүүдийн нэгдүгээрт  Эрдэнэт үйлдвэр эрэмбэлэгдэв. Тус компанийн хамт олон ашиг орлого, улсын төсөвт оруулсан татвар, нийгмийн даатгал төлсөн ажилчдын тоо зэрэг үзүүлэлтээр 16 дахь удаагаа аж ахуйн нэгжүүдийг тэргүүлж байгаа юм.

Монгол улсын худалдаа үйлчилгээ, уул уурхай, үндэсний үйлдвэрлэл, банк санхүү, харилцаа холбоо, барилгын салбарын 100 шилдэг компани улсын орлогын 50 хувийг татвараараа бүрдүүлжээ. Мөн эдгээр аж ахуйн нэгж 2017 онд өмнөх онтой харьцуулахад 60 хувиар татвараа нэмэгдүүлсэн байна.

2017 оны ТОП 100 өргөмжлөл гардуулах ёслол нь ямар нэгэн шалгаруулалт бус бөгөөд улсын бүртгэлд бүртгэлтэй, идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг 70 гаруй мянган аж ахуйн нэгжүүдийн Сангийн яам, төрийн байгууллагаас гаргасан тоон мэдээлэлд тулгуурлан эрэмбэлсэн чансаа юм гэж Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Тэнхим  тодотгов.

Сэтгүүлч  У.Цэрэнбат

Фото П.Баттөгс

 

     Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн ажилтнууд ажлын байрны болон цалингийн тодорхойлолтоо терминал буюу Т1 машинаас авах боломжтой боллоо. Ажилтан  үнэмлэхээ уншуулаад, өөрийн мэдээллээ авах боломжтой уг машиныг Холбоо мэдээлэл,  технологи автоматжуулалтын цехийн инженерүүд угсарсан байна. Харин уг ажлыг Захиргаа, Хүний нөөцийн хэлтсийнхэн санаачлан хэрэгжүүлж байна. Тус хэлтсийн орлогч дарга Д.Мөнхболдоос энэ асуудлаар тодрууллаа.

     -Захиргаа, хүний нөөцөөс тодорхойлолт авна гээд ажилчид багагүй цаг хугацаа зарцуулж, ачаалал үүсгэдэг. Тэгвэл энэ бүхэн ард хоцорч, автомат машинаас мэдээллээ авах боломж нээгдлээ. Энэ ажил хэзээ эхэлсэн бэ?
     Төрийн байгууллагуудын үйлчилгээнд ТҮЦ машин нэвтрээд багагүй хугацаа өнгөрч буйг та бүхэн мэднэ. Ийм технологийг нэвтрүүлэх, Захиргаа, хүний нөөцийн хэлтсээс үзүүлдэг үйлчилгээг боловсронгуй болгох санал санаачилга манай үйлдвэрийн ажиллагсдын зүгээс удаа дараа гарч байсан. Тухайлбал, 2013 онд компанийн сайн саналын системд “Ажлын процессыг сайжруулах” тухай санал бүртгэгдсэн байдаг. Мөн 2015 онд бас ийм санал гарсан ч  эдгээр саналууд тухайн үедээ хэрэгжээгүй. Учир нь уг саналууд хэрэгжихэд терминал машин авах шаардлагатай болсон. Гэтэл тухайн үед эдийн засгийн хямралтай холбоотойгоор үйлдвэрт  нэн чухал тоног төхөөрөмж худалдан авна гэсэн хэмнэлтийн бодлого хэрэгжиж байсан учир энэ машин нийлүүлэгдээгүй. Өмнөх удирдлагууд хэдийгээр санаачилга гаргаж байсан ч хойшлогдсоор ирсэн юм билээ. Ингээд бид Холбоо мэдээлэл, технологи автоматжуулалтын цехийнхэндээ санал тавьсан.  Захиргаа, хүний нөөцийн хэлтсээс ажиллагсаддаа үзүүлдэг процессыг сайжруулах, ажилтнууд тодорхойлолт авахдаа заавал хүний нөөц дээр ирж тамгалуулж, бүртгүүлдэг үйл явцыг боловсронгуй болгох шаардлага буйг үндэслэл болгосон. Өдөрт ойролцоогоор манай хэлтэс дээр 150-200 ажилчин тодорхойлолт авахаар ирдэг. Нэг хүнд нэг минут зарцууллаа гэхэд ажлын 3 цагийг зөвхөн тодорхойлолт тамгалж, бүртгэхэд зориулдаг байсан. Тэгэхээр үр бүтээлгүй зарцуулдаг ажлын цагийг зөв ашигладаг байх, түүнчлэн ажилтнуудад учирдаг хүндрэл, чирэгдлийг арилгах зорилгоор энэ санаачилгыг бодитоор хэрэгжүүлье гэж зорьсон юм. Холбоо мэдээлэл, технологи автоматжуулалтын  цехийн  “Мэдээллийн түлхүүр”, “Солюшн” нэртэй бүтээмжийн дугуйлангийн хамт олон техник болон программ  хангамжийг хийж, уг туршилтыг эхлүүлээд байна. Автомат машины хувьд зориулалт нь өөр байсан ч тус дугуйлангийнхан дотоод бүтцийг нь өөрчлөн, хэвлэгч суурилуулж, туршиж байна.
      -Албан ёсны эсэх, хүчинтэй бичиг баримт байх гээд шаардлагууд бүрэн хангагдсан уу?
     Бүх шаардлагыг хангасан гэж хэлж болно. Албан хэрэг бичгийн журамд компанийн үйл ажиллагааг баримтжуулах явцад цаасан суурьтай болон цахим баримт бичиг үүсгэж хөтөлнө гэж заасны дагуу тодорхойлолт олгогдоно. Өмнө нь компанийн тамга дарж, гарын үсэг зурснаар хүчин төгөлдөр болдог байсныг шинэ технологи буюу QRС  буюу Quick Respond Сode тэмдэгээр баталгаажуулж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, уг кодыг ашигласнаар тамга дарах, гарын үсэг зурах шаардлагагүй болж байгаа юм. Ажилтны тодорхойлолт Эрдэнэт үйлдвэрийн лого бүхий  А5 хэмжээтэй цаасан дээр хэвлэгдэнэ.

      -QR кодтой тодорхойлолтыг хүлээж авах байгууллагуудтай хэрхэн хамтран ажиллаж байна вэ?   
      Эхний ээлжинд бид харилцагч банкуудад албан тоот явуулж, танилцуулсан. Манай үйлдвэрийн хамгийн том харилцагч болох Худалдаа хөгжлийн банк, Хаан, Голомт банк болон арилжааны бусад банкууд ч QR кодтой   тодорхойлолтоор үйлчлэх боломж  бүрдсэн. Энэ кодыг тэд өөрсдөө үйл ажиллагаандаа мөрдөж байгаа юм билээ. Мөн төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдэд энэ кодтой тодорхойлолт хүчин төгөлдөр баримт болно. Харин гадаад улс орнуудын элчин сайдуудын яаманд гаргах тодорхойлолтыг хуучин уламжлалт аргаар буюу тамга тэмдэг, гарын үсэгтэй  олгож байгаа.
      -Т1 машинаас авсан тодорхойлолт дээрх хувь ажилтны мэдээлэл үнэн зөв эсэхийг хэрхэн баталгаажуулах вэ?
      Манай компанийн дотоод журам, хөдөлмөрийн гэрээ, хүний нөөцийн үйл ажиллагааны журамд ажилтан хүний хувь мэдээлэлтэй холбоотой асуудлаар  зөвхөн хоёр хүн хариуцлага хүлээнэ гэж заасан байдаг. Нэг нь хувь ажилтан өөрөө, нөгөө нь харьяа цехийн хүний нөөцийн ажилтан. Компанийн ажилтан хагас жил тутамд өөрийн хувийн мэдээллээ сайжруулах буюу шинэчлэх үүрэгтэй. Тиймээс Т1 машинаас хэвлэгдэж байгаа мэдээлэл үнэн зөв байх эсэхэд ажилтан хүн өөрөө хяналт тавих ёстой.  Хэрэв  тухайн тодорхойлолт дээрх  ажилласан жилийн хугацаа буруу байвал хүний нөөцийн мэргэжилтэндээ хандаж, мэдээллээ шинэчлэх, зөв болгох үүрэг, хяналтыг ажилтан хүн өөрөө хүлээнэ.
     -Туршилтын ажил ямар хугацаанд үргэлжлэх вэ?
     Терминал машин турших ажил 3 дугаар сарын 20-ноос 6 дугаар сарын 20-ны хооронд үргэлжилнэ. Т1 машины туршилтын ажил дээр Захиргаа, хүний нөөцийн хэлтэс болон Холбоо мэдээлэл, технологи автоматжуулалтын цехийн мэргэжилтнүүд, мөн захиргааны байрны хүлээн авах ажилтнууд хяналт тавьж, зааварчилгаа өгч байгаа.  Т1 машиныг ажиллуулснаар хүний нөөцийн үйл ажиллагаатай холбоотой санал санаачилгыг хүлээн авах, ажилтан ажил олгогчийн эргэх холбоог бэхжүүлэх гээд олон давуу тал бий болно. Нэмж тодруулбал, өнгөрсөн даваа гаригаас эхлэн ажлын газрын тодорхойлолтоос гадна цалингийн тодорхойлолт хэвлэж өгөх ажлыг туршиж байна. Ингэснээр уг программ хангамжийн бүртгэлээс тайлан авах боломжтой болсон. Тухайлбал, ямар банк, байгууллагуудад ажилтнууд хамгийн олон тодорхойлолт авч байна, аль цехийн ажилтнууд илүү хандаж байна гэсэн судалгаа гаргаж болох юм. Цаашид зөвхөн тодорхойлолт олгох биш ажилтны цахим үнэмлэх захиалж авах гээд олон үйлчилгээгээр өргөжүүлэх санал яригдаж байна.  Бидний энэ туршилт ямар нэг хүндрэл бэрхшээлгүй, амжилттай болбол дараагийн терминал машинуудыг угсарч, үйлдвэрийн бүс дэх цехүүд дээр байрлуулах зорилго бий. Ийм машинууд нэмэгдсэнээр ажилтнуудын цагийг хэмнэх, захиргаа хүний нөөцийн хэлтэс дээр үүсдэг ачаалал, чирэгдлийг багасгах олон талын ач холбогдолтой гэдгийг дахин хэлье. Бид энэ ажлын үр дүнгийн талаар ажилтнуудаас санал, сэтгэгдлийг нь сонсохоор төлөвлөж байна.    
    

     Энэ сарын 18-нд Эрдэнэт хотод болсон Орон нутгийн сэтгүүлчдийн форум дээр Эрдэнэт үйлдвэрийн эдийн засгийн хэлтсийн орлогч дарга Д.Галбаатар “Эрдэнэт үйлдвэрийн эдийн засгийн өнөөгийн байдал болон Монгол Улсын эдийн засагт гүйцэтгэх үүрэг” гэсэн илтгэл тавьсан юм. Түүний илтгэлийн хэсгээс уншигч танд тоймлон хүргэж байна.  

     Д.ГАЛБААТАР: -“Эрдэнэт” үйлдвэрийн улсад оруулсан их хувь нэмрийг үнэлээд Монголын төр засаг тус үйлдвэрийг “Зууны манлай бүтээн байгуулалт” хэмээн өргөмжилж тэртээх он жилүүдэд тогтоол шийдвэрээ гаргасан. ОХУ маш том зорилго өвөрлөн Эрдэнэт хот, “Эрдэнэт” үйлдвэрийг бүтээн байгуулахдаа “Нутаг дэвсгэр, аж үйлдвэрийн нэгдэл” хэмээн нэрлэж байсан. Орчин цагийн хэллэгээр бол Эрдэнэт үйлдвэр “Нийгмийн хариуцлагатай уул уурхайн кластар” юм. Учир нь тус үйлдвэрийн бүрэлдэхүүнд улс ардын аж ахуйн 20-иод нэгж ажилладаг учраас “кластар” гэдэг үгээр тодотгож байна.
     1972 оны 7-р сарын 12-нд ЗХУ-ын мэргэжилтнүүд ирж Монголд Эрдэнэтийн овоог ашигласан үйлдвэр барих хэрэгтэй гэсэн үндэслэлийг гаргаснаас хойш “Эрдэнэт” үйлдвэрийг барих шийдвэрт хүрч 1973 онд анхны гэрээг байгуулсан. Энэ гэрээг байгуулахдаа 1974 оны үнэ ханшаар тооцож үзэхэд энэ том үйлдвэр, нийгмийн барилга байгууламжийг 589 сая рублээр байгуулна гэж анхны эдийн засгийн тооцоог гаргасан. “Эрдэнэт” үйлдвэрийг барих 589 сая рублээс 6 сая рубль хэмнэж энэ үйлдвэрийг байгуулсан түүхтэй. Яг “Эрдэнэт” үйлдвэрт гаргасан нийт хөрөнгө гэвэл 425 сая рубль буюу тэр үеийн ханшаар 1,8 орчим тэрбум төгрөгөөр энэ том “айл” бүтээн босгогдсон. “Эрдэнэт” үйлдвэрийг яагаад нутаг дэвсгэрийн том комплекс гэж үздэг вэ гэвэл, тус үйлдвэрийн бүрэлдэхүүнд Галуут нуураас Эрдэнэт хот хүртэлх 407 км цахилгаан дамжуулах шугам нийт төсөвт өртөгт орсон байдаг. Мөн Дархан-Эрдэнэтийн 180 км авто зам, Салхит-Эрдэнэтийн 168 км төмөр зам тавигдсан. Үүний зэрэгцээ Хивсний үйлдвэр, Эрдэнэтийн сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг зэрэг нийгмийн байгууламжууд, түүнийг тойрсон нэг, хоёр, гуравдугаар бичил хорооллын орон сууцны байрууд баригдсан. Ингэж алсыг харж “ах” нар бидэнд техник, хүнээрээ тусалж энэ үйлдвэрийг Орос улсын хөрөнгөөр барьсан.
     Өмнөх нийгмийн үед Монгол улс хамгийн их зээлийг ОХУ-аас авч байсан./11,7 тэрбум шилжих рубль/ “Эрдэнэт” үйлдвэрийг босгосон хөрөнгө бол дээрх зээлийн 5 хувь нь юм. Ингээд бодохоор Монголын төрийг 44 жил удирдсан Ю.Цэдэнбал, түүний засаг төр хэр зэрэг том бүтээн байгуулалтууд хийж байсан нь эндээс харагдана.
     2017 оны эдийн засгийн гүйцэтгэлээр “Эрдэнэт” үйлдвэр манай улсын нийгэмд оруулж буй хувь нэмэр, гол гол үзүүлэлтийн талаар одоо ярья. Монгол улсын төсөвт 9,2 хувийг нь “Эрдэнэт” үйлдвэр эзэлж байна. Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд 7,5 хувь, аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүнд 14,9 хувь,  нийт экспортын 12,5 хувийг эзэлж байна.
     “Эрдэнэт” үйлдвэрийг стратегийн үйлдвэр гэж үздэг. “Ашигт малтмалын тухай” өмнөх хуульд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 5-аас дээш хувийг үйлдвэрлэдэг бол стратегийн орд хэмээн нэрлэнэ гэсэн үзүүлэлт байсан. Энэ бол дэлхийн дагадаг жишиг юм. Тэр жишиг Монголын хуулинд байсан боловч одоо түүнийг хуулийн заалтаас авсан учраас ямар үйлдвэрийг стратегийн, ямарыг нь стратегийн бус гэх талаар баримжаагүй болоод байна.
     2018 онд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 40 жилийн ой тохиож байна. “Эрдэнэт” үйлдвэр өнгөрсөн 40 жилд 16,7 сая тонн зэсийн баяжмал үйлдвэрлэсэн байна. Зэсийн баяжмал дахь зэс 4,6 сая тонн байна. Өнөөдрийн байдлаар “Эрдэнэт” үйлдвэрийн нэг тонн хүдэрт 4,8 кг зэс агуулагддаг. Нийт хүдэр олборлолт 823,3 сая тонн. Эдгээр агуулгаар цэвэр зэсийн хэмжээ тодорхой харагддаг. Өнөөдөр “Эрдэнэт” үйлдвэр 23 хувийн агуулгатай зэсийн баяжмал үйлдвэрлэж байна. Энэ баяжмал дахь цэвэр зэсийг үнэ хүргэж худалддаг учраас манай үйлдвэр экспортод зэс гаргаж орлого олдог гэсэн үг. Тус үйлдвэрийн ил уурхайн гүн доошлох тусам хүдрийн агуулга буурч байгаа. “Эрдэнэт” үйлдвэрийг анх байгуулахад төслийн хүчин чадлыг жилд 16 сая тонн хүдэр боловсруулна гэж тооцсон. Тэр үед хүдэр дэх зэсийн агуулга 1-0,8 хувьтай байсан. Өөрөөр хэлбэл, 1000 кг тутамд 8-10 кг зэс байна гэж тооцсон. Өнөөдөр “Эрдэнэт” үйлдвэрийн жилийн хүдэр олборлолтын хэмжээ 31-32 сая тонн болж байна. Гэтэл хүдэр дэх зэсийн агуулга 0,48 хувь болоод буучихсан. Тиймээс өмнө хэлсэн үнэ цэнэ хүрдэг экспортын бүтээгдэхүүнийг 125 мянган тонн цэвэр зэсээс буулгахгүйн тулд илүү үйлдвэрлэл явуулж, илүү зардал гаргаж байна.
     Санхүү, эдийн засгийн хувьд “Эрдэнэт” үйлдвэр улс болон орон нутгийн төсөвт 5,4 их хаяд төгрөг төлсөн байна. Энэ хугацаанд цэвэр ашиг 2,2 их наяд төгрөг болсон. Үйлдвэрийн анхны хөрөнгө оруулалт 1,8 тэрбум төгрөг гэж би дээр хэлсэн. Тэгвэл энэ тооцоогоор цэвэр ашгийг мянга дахин олсон байна.
     “Эрдэнэт” үйлдвэр зах зээлийн нөхцөлд эдийн засгийн болон бусад хямралыг даван туулсан. Монгол улс 1990 оноос зах зээлийн нийгэмд шилжсэн. Шилжилтийн нийгэм эдийн засгийн үед “Эрдэнэт” үйлдвэр улсын нийт төсвийн орлогын 40-50 хувийг дангаараа  бүрдүүлдэг байсан. Өөрөөр хэлбэл, зах зээлд хамгийн анх шилжсэн үйлдвэр бол “Эрдэнэт”. 1993 онд бид зах зээлийн мэргэжилтнүүдийг бэлтгэхийн тулд АНУ-д 3, Японд 7, Англид 30 хүнийг сургасан. Эдгээр хүмүүс “Эрдэнэт” үйлдвэрийг жилийн дотор зах зээлд шилжүүлж чадсан.Тэр үед  Монгол улсад нэг, хоёр сая доллар орж ирэхэд Сангийн яам төв банкинд цуглуулдаг байлаа. Тийм хэцүү үед “Эрдэнэт” үйлдвэр жилийн дотор зах зээлд шилжсэн. Зах зээлийн шилжилт үргэлжилсэн сүүлийн 28 жилд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн түүхэнд 3 удаагийн хямрал тохиолдсон. 1998-1999 оны хямрал гэвэл, зэсийн үнэ дэлхийн зах зээл дээр 2276 доллараас 1572 доллар/тонн болтол 30 хувиар унасан. Гэхдээ энэ хямралын үргэлжлэх хугацаа богино байсан. Ердөө нэг жил үргэлжилсэн. Бидний үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний өртгөөс үнэ давж унаагүй. 2008-2009 онд дэлхийн эдийн засгийн хямралтай уялдан үнэт металлын зах зээл дээр мөн хямрал үүссэн. Энэ хямралын үед зэсийн үнэ 6955 доллараас 5149 доллар/тонн болж 26 хувиар буурсан. Энэ үед зэсийн үнэ мөн бидний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардлаас хэтэрч унаагүй.  Харамсалтай нь 2011 оноос хойш үргэлжилсэн эдийн засгийн хямрал бол үнэхээр бодитой байсан. 2011 онд зэсийн үнэ жилийн дунджаар 8821 доллар байсан. Зарим үед 9000-10000 доллар/тонн хүрч байсан. Түүнээс хойш зэсийн үнэ дэлхийн зах зээл дээр 6 жил тасралтгүй унасан. Ингэхдээ бүр бидний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн өртгөөс доош орж унасан. Дэлхийн зах зээл дээр зэсийн үнэ 2015 онд 4863 доллар/тонн болсон байв. Гэтэл энэ үед манай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн өртөг, зардал 5000 доллараас илүү байлаа. Алдагдалд орохоор байсан. Энэ үед үйлдвэрийн менежментийн баг “Хямралын эсрэг авах арга хэмжээ, хэмнэлтийн бодлого” хэрэгжүүлж  бүтээгдэхүүний өртгийг 2015 онд 4820, 2016 онд 4000 долларт хүргэж энэ урт хугацаанд үргэлжилсэн хямралыг Эрдэнэтийн уурхайчид амжилттай давсан юм. Улсын төсөвт өгдөг мөнгө, ажилчдад олгодог цалин, нийгэмд үзүүлдэг халамжаа тэр үед хэвийн байлгаж чадсан гавьяатай.


     Өнөөдөр “Эрдэнэт” үйлдвэр дэлхийн жишиг үйлдвэр болсон. Нэгэнт дэлхийн жишиг үйлдвэр мөн юм бол дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийг байнга судлах ёстой. Дэлхий дээр зэсийн эрэлт, нийлүүлэлт хэр зэрэг байх тухай одоо өгүүлье. Зэсийн үйлдвэрлэл 2016-2019 онд өсөх хандлагатай байна. Өнөөдөр дэлхийн хэмжээнд 22-23 сая тонн цэвэр зэс үйлдвэрлэж байна. Энэ нь баяжмал дахь цэвэр зэсийн үзүүлэлт юм. Үйлдвэрлэлийн өсөлт 2017 онд 0,2 хувиар буурсан. Үйлдвэрлэл буусан хэмжээгээр үнэ өсдөг. Зэсийн хэрэглээ цаашид өсөхөөр байна. Зэсийн хэрэглээний гол өсөлт нь Хятадын эдийн засагтай маш их холбоотой байдаг. Дэлхий дээр үйлдвэрлэж байгаа 22-23 сая тонн зэсийн 48 хувийг Хятад улс эзэлдэг. Өөрөөр хэлбэл Хятад улс зэсийн үйлдвэрлэл түлхүү эрхэлдэг гэсэн үг.
     “Эрдэнэт” үйлдвэр 2017 оны байдлаар улсын төсөвт 496 тэрбум, Орхон аймгийн төсөвт 68,3 тэрбум, Булган аймгийн төсөвт 14,3 тэрбум төгрөг тус тус оруулсан байна. Энэ нь Булган аймгийн төсвийн 20 гаруй хувь, Орхон аймгийн төсвийн 85-90 хувийг бүрдүүлж байна гэсэн үг.

     “Эрдэнэт” үйлдвэрийн хамгийн өндөр төлбөр бол “Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр” юм. Үндсэн хуулинд ашигт малтмалыг “ард түмний мэдэлд, төрийн хамгаалалтанд байна” гэж заасан. Тиймээс дээрх үгнүүдийн учир утгыг сайн ухаж ойлгох хэрэгтэй. “Мэдэлд” гэхээр зэрэг эзэн л юмаа мэднээ дээ. Тэгэхээр ашигт малтмалын эзэн нь ард түмэн байх нь. Харин төр түүнийг хамгаалах үүрэгтэй. Ард түмэн мэдэх, төр хамгаалах, хувьцаа эзэмшигчид ашиг олох, ажилчид сайн үйлдвэрлэл явуулж цалин өндөр авах сонирхолтой, орон нутаг татвараа ахиу авах  бодлоготой. Харамсалтай нь энэ бүх сонирхлыг хуулиар зохицуулсан хэм хэмжээ байдаг боловч хэрэгждэггүй. Ашигт малтмалын тухай хуулинд орон нутагт үлдээх татварын хэмжээ нь ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 10 хувийг суманд, 20 хувийг аймагт үлдээх тухай заалт бий. Хуулийн энэ заалт огт хэрэгждэггүй. Хэрэгжүүлэхгүй юм бол ийм хууль гаргаад яах юм бэ. Ашигт малтмалын тухай хуулинд ордын 10 хувийг нийтэд хувьчлах тухай заалт бий. Харамсалтай нь энэ бас л хэрэгжээгүй. Тавантолгой компанийн 10 хувийг 1076 хувьцаагаар хүн бүхэнд өгсөн. Гэтэл энэ нь одоо хүртэл эдийн засгийн эргэлтэнд ороогүй. Үйлдвэрийн тухайд нийт цэвэр ашгийн 30 хувь нь үйлдвэрт үлдээд, 70 хувь нь хувьцаа эзэмшигчдэд очих ёстой. Үйлдвэрт үлдсэн 30 хувийг хөрөнгө оруулалтанд зарцуулдаг. Хөрөнгө оруулалт нь эргээд хувьцаа эзэмшигчдийн өмч болдог. Ийм хуулийн заалтуудтай мөртлөө тэдгээрийг зөв хэрэгжүүлж чадахгүй байгаа учраас Монгол улс зах зээлийн өрсөлдөөнд хөлөө олоогүй байна. Үүнийг сэтгүүлчид зөв тайлбарлан ойлгуулж чадахгүй байна. Ашиг сонирхлын тухай хууль ч гарлаа. Ийм чухал хуулиуд батлагдсан боловч хэрэгжүүлдэггүй. Тиймээс сэтгүүлчид өнөөдөр нэгдэж байгаа нь маш чухал. Хууль хэрэгжихгүй, төр бодлогоо хэрэгжүүлж чадахгүй байгаа зүйлийг залдаг, засдаг хүмүүс нь сэтгүүлчид. Тэр утгаар нь сэтгүүл зүйн байгууллагыг дөрөв дэх засаглал гэж ард түмэн нэрлэсэн. Өнөөдөр дөрөв дэх засаглал сэрж, дуу хоолойгоо нэгтгэж байгаад би маш их талархаж байна. Та бүхний ажилд амжилт хүсье гэв.

Ж.ОЮУН

     Их, дээд сургуулиудын оюутнууд болон  инженер техникийн ажилтнуудын  дунд зохиогдсон “Монгол инженер 2018” эрдэм шинжилгээний хуралд Технологийн сургуулийн оюутнууд амжилттай оролцоод иржээ. ”Монгол инженер 2018” цогц хөтөлбөрийн хүрээнд  эрдэм шинжилгээний хурал, үзэсгэлэн, CAD/CAE/CAM, Техникийн механикийн улсын олимпиад болсон бөгөөд  Шинжлэх ухаан, технологийн их сургууль, Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургуулийн механикийн тэнхим болон механикийн чиглэлээрх их дээд сургуулиуд хамтран зохион байгуулав. Тус үйл ажиллагаанд  нийт 13 их, дээд сургуулийн 200 гаруй оюутнууд оролцлоо.
     Эрдэм шинжилгээний хурлын үеэр инженерийн зохион бүтээх үйл ажиллагааг хөгжүүлэх, инженерчлэлийн инноваци, шинэ бүтээл, оновчтой саналыг дэмжих чиглэлээр илтгэлүүд хэлэлцсэн нь оюутнуудын сонирхлыг татсан байна.  Технологийн сургуулийн багш Г.Оюунсүрэнгийн илтгэл шилдэгээр шалгарсан бол Техникийн механикийн улсын олимпиадад Уул уурхайн машин тоног төхөөрөмж мэргэжлийн 3-р курсын О.Ганбат, Б.Ганбаатар, Д.Раднаадаш, Б.Бямбадорж, төхөөрөмж мэргэжлийн 4-р курсын оюутан Э.Эрдэнэбулган нар амжилттай оролцож,  Ц.Дарханхүү, Уул уурхайн машин тоног багийн тэмцээнээс дэд байрын  өргөмжлөл мөнгөн медаль хүртэв.




 

Бүлэг Боловсрол

     Газар шороотой харьцдаг уул уурхай нь зөвхөн эрэгтэйчүүд давамгайлсан салбар гэх уламжлалт ойлголт хэдийнэ өөрчлөгджээ. Техник технологийн хөгжил, нийгэм ч үүнийг шаардаж байна. Тиймээс Монголын уул уурхайн техник, нарийн мэргэжил, удирдах түвшинд эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн зохистой харьцаа ямар байвал энэ салбарын эдийн засаг үр өгөөжтэй, хүн бүрт хүртээмжтэй байх вэ?
     Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний дийлэнхийг бүрдүүлдэг уул уурхай, эрдэс баялгийн салбарын үр өгөөж, хүртээмжийг хүйсийн ялгаваргүй тэлэх бодлого чухал. Товчхондоо хүйсийн тэгш оролцоог хангах, уурхайчин эмэгтэйчүүдийг хөгжүүлэх нь эрдэс баялгийн салбарын бодлогын нэг шинэ чиг баримжаа юм гэдгийг энэ сарын 17-ны өдөр Эрдэнэт хотноо болсон “Уурхайчин эмэгтэйчүүд-Хөгжлийн төлөө” Үндэсний чуулганы үеэр “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн онцолсон. Энэхүү чуулганд Монгол улсын уул уурхайн салбарын 15 компанийн 400 гаруй эмэгтэй оролцож, хөгжлийн төлөө дуу хоолойгоо нэгтгэлээ. “Уурхайчин эмэгтэйчүүд-Хөгжлийн төлөө” Үндэсний чуулганд УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжав, Б.Ундармаа, Н.Амарзаяа нар болон “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн, Орхон аймгийн Засаг дарга Д.Батлут нарын удирдлагууд оролцож, эрдэс баялагийн салбар дахь эмэгтэйчүүдийн оролцоо, манлайлал, санаачилгын талаар бүсгүйчүүдийн үзэл бодлыг сонсов.

     Өнөөдөр уул уурхайн салбарт эмэгтэйчүүд хүчин зүтгэх нь жилээс жилд нэмэгдэж байна. Тодруулбал, уул уурхайн компаниудын ажилчдын дунд эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь мэргэжлийн байгууллагын судалгаагаар Монголд хамгийн их буюу нийт уурхайчдын 20 гаруй хувийг эзэлдэг нь гарсан. Харин “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 6000 гаруй ажиллагсдын 32 хувийг эмэгтэйчүүд бүрдүүлдэг. Энэ нь улсын дунджаас төдийгүй дэлхийн дунджаас ч өндөр үзүүлэлт юм.  Энэ тоо “Эрдэнэт”-д эмэгтэйчүүд манлайлж, эрчүүдтэй мөр зэрэгцэн ачааны хүндийг үүрэлцэж байгааг тодотгоно. Эмэгтэй ажилчид манлайлсан компанийн бизнесийн үр ашиг өндөр байдаг нь нэгэнт нотлогджээ.
     “Эрдэнэт” үйлдвэр 40 жилийнхээ түүхэнд уурхайчдын нийгмийн цогц үйлчилгээг бий болгосон. Эмнэлэг, сувилал, сургууль, цэцэрлэг, спортын болон урлагийн мэргэжлийн байгууллагуудыг үүсгэн байгуулж хөгжүүлсэн нь эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувийг нэмэгдүүлсэн. Энэ үйлдвэрийн удирдлагууд эмэгтэйчүүдийнхээ манлайллыг дэмжиж, тэд эрчүүдийн нэгэн адил эрх эдэлдэг. Тухайлбал хүүхдээ гурван нас хүртэл асарч буй ээжид сар бүр 400 мянган төгрөгийн тэтгэмж олгодог. Харин энэхүү чуулганы төгсгөлд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захирал уг тэтгэмжийг 500 мянган төгрөг болгон нэмэгдүүлэх шийдвэрийг Эх үрсийн баяраар гаргахаа амласан нь төлөөлөгч бүсгүйчүүдийн талархлыг хүлээлээ. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн энэ мэт сайн туршлага бусад уул уурхайн компанид үгүйлэгдэж буйг чуулганы үеэр онцлов.

     Төлөөлөгчид эрхээ эдэлж, үүргээ гүйцэтгэх талаар ярилцахын зэрэгцээ салбарынхаа тулгамдсан асуудлаар ч санал солилцсон. “Уурхайчин эмэгтэйчүүд-Хөгжлийн төлөө” Үндэсний чуулган уул уурхай дахь эмэгтэйчүүдийн оролцоо, манлайлал, хөгжлийн чиг хандлага, тулгамдаж буй асуудал, сайн туршлагаа хуваалцья, эрх зүйн орчин эмэгтэйчүүд гэсэн сэдвээр өрнөж, салбар хуралдаан бүрт саналаа нэгтгэв. Үндэсний чуулганд оролцогчид уурхайчин эмэгтэйчүүдийн хөгжлийн хөтөлбөрийг боловсруулж, шийдвэр гаргах түвшинд оролцоог нэмэгдүүлэх, тэдний хөгжлийг дэмжих сан байгуулж, хүүхэд гэр бүлийн хөгжил, олон нийтийн үйл ажиллагаанд эмэгтэйчүүд оролцох нөхцөл боломжийг ханган ажлын цагийн зохицуулалт хийх, уул уурхайн бүс нутаг байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээг бодитой хийж, ажлын байрны эрүүл аюулгүй орчныг бүрдүүлэхэд анхаарах зэрэг асуудлыг тусгасан зөвлөмж, уриалга гаргаж Улсын их хурал, Засгийн газарт илгээв.


У.Цэрэнбат

2018 оны 4-р сарын 14-ний өдөр Улаанбаатар хотноо ШУТИС-ийн салбар, харъяа 10 сургуулийн 100 гаруй оюутнуудын дунд зохион байгуулагдсан математикийн олимпиадад Технологийн сургуулийн Суурь шинжлэх ухааны тэнхимийн багш Б.Мөнхцэцэг, Ч.Уранчимэг, Д.Дунгаамаа нарын бэлтгэсэн Мэдээллийн технологийн ангийн оюутан Г.Билгүүн 2-р байр эзэлж мөнгөн медаль, багийн дүнгээр шагналт 5-р байранд шалгарсан байна.

Бүлэг Боловсрол

     Зууны манлай бүтээн байгуулалт Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн түүхэн 40 жилийн ойн хүрээнд зохион байгуулж буй "Уурхайчин эмэгтэйчүүд-Хөгжлийн төлөө Үндэсний чуулганы үйл ажиллагаа Эрдэнэт хотноо эхэллээ.  Тус чуулганд манай улсын уул уурхайн салбарын 400 гаруй төлөөлөгч эмэгтэйчүүд оролцож байна. Өнөөгийн монгол орны хөгжил дэвшлийн тэргүүлэх салбар болсон уул уурхайн асуудлууд, цаашдын зорилтыг хамтдаа тодорхойлж, хэлэлцэхээр УИХ-ын эмэгтэй гишүүд хүрэлцэн иржээ. Тэд чуулганы нээлтийн ажиллагаанд хэлсэн мэндчилгээндээ уурхайчин эмэгтэйчүүдийн хүнд хүчир хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар хөндөж, тэдний нмийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд өөрсдийн дуу хоолойг төр засгийн хэмжээнд хүргэж буйгаа онцлов.
     Мөн чуулганыг нээж Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн, Орхон аймгийн Засаг дарга бөгөөд Эрдэнэт хотын захирагч Д.Батлут нар уурхайчин эмэгтэйчүүддээ мэндчилгээ дэвшүүлэв. "Уурхайчин эмэгтэйчүүд-Хөгжлийн төлөө Үндэсний чуулганаар уул уурхайн салбар дахь эмэгтэйчүүдийн оролцоо, хөгжлийн чиг хандлага, эмэгтэйчүүдийн манлайлал, эрх зүйн орчин эмэгтэйчүүд зэрэг сэдвээр илтгэл хэлэлцүүлж,  сайн туршлагаа хуваалцаж солилцох юм. Уг чуулганы үйл ажиллагааг төвийн болон орон нутгийн хэвлэл мэдээллийн 60 орчим сэтгүүлчид сурвалжилж байгаа аж.

 

 

 

     Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь  2031 он хүртэлх тогтвортой хөгжлийн үндсэн чиглэлийг шинэчлэн баталсан. Тус хөгжлийн үндсэн чиглэлийн хүрээнд техникийн парк шинэчлэлийг хийх ажлыг энэ оноос эхлэн эрчимтэй хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Үүнтэй холбогдуулан автотээврийн байгууллагын шуурхай албанд дөрвөн TOYOTA Land Cruiser-76 машиныг хүлээлгэн өглөө. Тус 4 техникийг автотээврийн байгууллагын шуурхай албанд ашиглалтанд оруулснаар ил уурхайн тасралтгүй үйл ажиллагааг хангах, жолооч нарын ажлын байрны нөхцөл байдлыг сайжруулах зэрэг олон ашиг тустай юм.