• Орон нутгаас 31,9 тэрбум төгрөгийн худалдан авалт хийжээ

        Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь сүүлийн дөрвөн жилийн хугацаанд Орхон аймгийн үйлдвэрлэгч компаниудтай 31,9 тэрбум төгрөгийн худалдан авалт хийжээ. Баяжмалын шуудай, ган бөөрөнцөг, ажлын хувцас, түүхий резин, лед гэрэл, электродын үйлдвэрүүдийн бүтээгдэхүүн дийлэнх хувийг эзэлж байна. 2016 онд 5,1 тэрбум, 2017 онд 7,7 тэрбум, 2018 онд 12 тэрбум төгрөгийн нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүнийг орон нутгийн үйлдвэрлэгчдээс худалдан авчээ. Орхон аймгийн аж ахуйн нэгжүүдтэй 2018 онд 42,5 тэрбум төгрөгийн 244 гэрээ байгуулсан нь өмнөх онтой харьцуулахад 2,2 дахин нэмэгдсэн байна.   У.Цэрэнбат Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Геологийн нөөцийг 60 гаруй жил ашиглана

         Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь анх Монгол, Чехословакийн геологчдын хайгуулын ажлын үр дүнгээс эхлэн өнөөг хүртэл уурхайн ашиглалтын насжилтыг нэмэгдүүлэхээр геологи хайгуулын ажлыг дэлхийн жишигт нийцүүлэн өнөөг  хүртэл гүйцэтгэж байна. Ордын нөөц өсгөх хайгуул, судалгааны ажлыг олон жил үе шаттайгаар хэрэгжүүлж ирсэн. 2017, 2018 онд геологи хайгуулын ажлын үр дүнг нэмэгдүүлснээр хүдрийн баялгийг өсгөж,  ашиглалтын нөөцийг 40 жил, геологийн нөөцийг  60 гаруй жил ашиглах боломжтой боллоо. У.Цэрэн Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Улсын төсвийн орлого нэмэгджээ

        Эрдэнэтийн уурхайчид улсын төсвийн тал хувийг бүрдүүлж, эх орны эдийн засгийн хүнд үед улсаа нуруундаа үүрч явсан түүхтэй. Өнгөрсөн 40 жилийн хугацаанд 854,8 сая тонн хүдэр боловсруулжээ. Сүүлийн гурван жилийн тайлан мэдээнээс харахад улсын болон орон нутгийн төсөвт уурхайчдын төлсөн татварын дүн өссөн байна. Тухайлбал 2016 онд 183,7 тэрбум, 2017 онд 578,6 тэрбум, 2018 онд 654,8 тэрбум төгрөгийн орлого төсөвт төвлөрүүлжээ. Харин үйлдвэрлэлийн түүхэнд зэсийн металл авалт энэ онуудад хамгийн өндөр хувьд хүрсэн байна. У.Цэрэнбат Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Нийгмийн хариуцлагын зардлыг нэмэгдүүлэв

         Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь уул уурхайн хүнд үйлдвэрийн хувьд ажилтнууддаа 24 нэр төрлийн хөнгөлөлт, дэмжлэг, буцалтгүй тусламж үзүүлж, нийгмийн хамгааллын бодлогыг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Ажилчдын цалинг 2017 онд 10%-аар, ажлын үр дүнгийн урамшууллыг 20 %-аар, 2018 онд цалинг дахин 15% хүртэл нэмэгдүүллээ. Үүний хүрээнд сүүлийн гурван жилд 129,2 тэрбум төгрөг зарцуулжээ. Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд компани 2017 онд 60,5 тэрбум төгрөг зарцуулсан бол 2018 онд 24,4 тэрбумаар нэмэгдүүлж 84,9 тэрбум төгрөгт  хүргэсэн байна. У.Цэрэнбат Фото: Б.Баттөгс Дэлгэрэнгүй...
  • Хуульчид 32,8 тэрбум төгрөгийн ашигтай шийдвэр гаргуулжээ

         Эрдэнэт үйлдвэрийн Хууль, эрх зүйн газрын хуульчид өнгөрсөн онд олон улсын арбитрын гурав, дотоодын арбитрын нэг, иргэний 54, захиргааны дөрөв, эрүүгийн 16, зөрчлийн хоёр гээд нийт 80 хэрэгт компанийн эрх ашгийг төлөөлөн ажиллажээ. Тэд иргэний 54 хэрэгт ажилласнаас 38 хэргийг шүүхээр эцэслэн шийдвэрлүүлж, компанид 30,3 тэрбум төгрөгийн ашигтай шийдвэр гаргуулсан байна. Мөн эрүүгийн 16, зөрчлийн 2 хэрэгт  ажилласнаас 12 хэрэг эцэслэн шийдвэрлэгдэж, 4,1 сая төгрөгийн хохирлыг барагдууллаа. Түүнээс гадна захиргааны дөрвөн хэргийн хоёр нь шүүхээр эцэслэн шийдвэрлэгдэж, нийт 2,5 тэрбум төгрөгийг компанид ашигтайгаар шийдвэрлүүлсэн амжилттай ажиллав. Тус газар 2018 онд 16 компани, дөрвөн иргэнээс нийт таван сая ам.доллар, 900 орчим сая  төгрөгийн авлага барагдуулсан байна.      Харуул хамгаалалтыг сайжруулах, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр “Үйлдвэрийн бүс, объектод хүн, тээврийн хэрэгсэл нэвтрүүлэх журам”-ыг шинэчлэн боловсруулан батлуулж, компанийн бүх ажилтнуудад цахим үнэмлэх олгох ажлыг ХМТАЦ-тай хамтран зохион байгуулсан. Журмыг хэрэгжүүлэх зорилгоор “Зочин” үнэмлэхийг хэвлүүлж, Үйлчилгээ, аж ахуйн алба, Гэрээт цагдаагийн хэлтэст хүлээлгэн өгсөн ба гэрээт байгууллагуудын ажилтнуудыг цахим үнэмлэхээр хангах ажлыг зохион байгуулав. Мөн “Компанийн аюулгүй байдал” сарын аяныг зохион байгуулж, Гэрээт цагдаагийн хэлтэс, Дотоодын цэргийн 816 дугаар салбарын харуул, хамгаалалтын бүх  цэгүүдээр хамгаалалтыг сайжруулах олон ажил санаачлан хэрэгжүүлсэн нь үр дүнгээ өгч байна. Энэ онд хэрэгжүүлэх үйлдвэрийн ажилчдын автобусны шалган нэвтрүүлэх систем, харуул хамгаалалтын нэгдсэн систем, камерын хяналтын нэгдсэн төв байгуулах ажлын бэлтгэл хангагдаж байна. Дэлгэрэнгүй...
  • Сэрэмжлүүлэг

         Сүүлийн үед Орхон аймгийн цагдаагийн газарт Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-д бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах, гэрээ байгуулахад зуучлах, мөн ажилд оруулж өгөх нэрийдлээр мөнгө өгсөн авсан залилангийн гэмт хэргийн тухай  гомдол удаа дараа ирсэн байна.      Иймд Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн зүгээс иргэдэд дараахь мэдээллийг хүргэж байна. Эрдэнэт үйлдвэр ХХК нь бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах, иргэнийг ажилд авах журмууддаа нэмэлт өөрчлөлт оруулснаар худалдан авалтын  болон хүний нөөцийн бодлогоо 2016 оноос хойш олон нийтэд нээлттэй, ил тод болгосон.  Тухайлбал Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн Хангамжийн хэлтэс нь үйлдвэрт хэрэгцээтэй бараа материал, тоног төхөөрөмжийн худалдан авалт хийхдээ “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай”  Монгол Улсын хууль, түүнчлэн компанийн “Бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах ерөнхий журам”-ын дагуу нээлттэй тендер шалгаруулалтын урилгыг компанийн албан ёсны www.erdenetmc.mn цахим хуудасны Худалдан авалт хэсэг дэх Тендерийн урилга дэд буланд байршуулан, олон нийтэд мэдээллийг цаг тухай бүрд ил тод хүргэн ажиллаж байна.      Мөн хүний нөөцийн бодлогын ил тод байдлыг хангах, хангуулах ажлын хүрээнд компанийн албан ёсны www.erdenetmc.mn цахим хуудсаар дамжуулан нээлттэй ажлын байрны зарыг олон нийтэд тогтмол хүргэж байна. Энэ нь тухайн ажлын байрны талаар сонирхсон иргэнд мэдээллийг ил тод хүргэх зорилготой бөгөөд хувь хүний хүсэлт, бичиг баримт, анкетыг цахимаар хүлээн авахгүй байхаар журамлагдсан болно. Иймээс Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-иас зарлаж буй нээлттэй ажлын байрны мэдээллийг www.erdenetmc.mn цахим хуудасны Хүний нөөц хэсэг дэх Нээлттэй ажлын байр дэд булангаас авч, холбогдох хаягаар лавлаж тодруулах шаардлагатай юм. Түүнчлэн компанийн дотоод журмын дагуу ажилд орох өргөдөл, хүсэлтээ өөрийн биеэр ирүүлж, мэдээлэл авч байхыг хүсье.        Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-тай холбоотой дээрхи мэдээллүүд иргэн та бүхний өмнө ил тод, нээлттэй байдаг бөгөөд залилан мэхлэх гэмт хэргийн золиос болохгүй байхыг сэрэмжлүүлж байна.   ЭРДЭНЭТ ҮЙЛДВЭР ХХК-ИЙН ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН ГАЗАР, ОЛОН НИЙТТЭЙ ХАРИЛЦАХ АЛБА Дэлгэрэнгүй...
  • “Эрүүл мэнд” хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг сайжруулна

         Эрдэнэт үйлдвэр ХХК ажиллагсдынхаа нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх бодлогын хүрээнд "Эрүүл мэнд" цогц хөтөлбөр боловсруулан, тав таван жилээр хэрэгжүүлэн үр дүнг нь дүгнэдэг. Уг хөтөлбөрийн үйл ажиллагааг хариуцаж ажилладаг  ХАБЭАБОХХ болон Эрдэнэт сувиллалын цогцолборын удирдлага, холбогдох эмч мэргэжилтнүүд өнөөдөр зөвлөлдөж,  2019 оны ажлын төлөвлөгөөгөө хэлэлцлээ.      “Эрүүл мэнд” цогц хөтөлбөрийг илүү үр дүнтэй хэрэгжүүлэхийн тулд эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэг, эмчийн хяналтын зохион байгуулалтыг оновчтой, зөв төлөвлөх талаар хөндөв. Тухайлбал, Мэргэжлээс шалтгаалах өвчний улмаас хувь тогтоолгосон ажилтнуудын бүртгэл, тэдэнд тавих эрүүл мэндийн хяналт, Улаанбаатар хотод онош тодруулахаар явж буй ажилтнуудын үзлэгийн хуваарь, хөдөлмөрийн хүнд нөхцөлд буюу химийн хорт болон цацраг бодистой харьцдаг ажилтнуудын эрүүл мэндийн үзлэг төлөвлөлтийг практик судалгаа, ажилтнуудын санал дээр үндэслэн боловсруулахыг чухалчиллаа.      Мөн эрүүл хүнсээр дамжуулан уурхайчдыг эрүүлжүүлэх алхам хийх нь хамгийн зөв хэлбэр гэж зөвлөгөөний үеэр онцолсон. Эрдэнэт сувиллын цогцолборын дэргэд ажиллаж буй халдвар судлаач, хоол  зүйч, технологичоос бүрдсэн Хүнсний эрүүл  ахуйн хяналтын баг, ХАБЭАБОХХ-ийн Хүнсний эрүүл ахуйч эмч шинээр ажиллах болсон  зэрэг нь дээрх бодлогыг бодитоор хэрэгжүүлэх хөшүүрэг юм.  Ингэснээр ажиллагсдын халуун хоол болон хүнсний эрүүл ахуйн хяналт, шалгалт дээшилж,  эрүүл аюулгүй ажиллах боломж нэмэгдэнэ. “Ажиллагсдын эрүүл мэндийг хамгаалах, эрүүл ахуйн нөхцөл сайжруулах ажлыг  үр дүнтэй, оновчтой зохион байгуулахад энэхүү зөвлөгөөний зорилго чиглэсэн” гэж ХАБЭАБОХХ-ийн Эрүүл ахуйн албаны дарга О.Алтансүх ярилаа.   Дэлгэрэнгүй...
  • Автомат машинаас шаардлагатай бүх тодорхойлолтоо авна

         Эрдэнэт үйлдвэрийн мэдээллийн санг найдвартай баталгаажуулах, ажиллагсдад шаардлагатай баримт бичгийг шуурхай олгох, шат дамжлагыг багасган цаг хэмнэх зорилгоор тодорхойлолт олгох машиныг компанийн хэмжээнд ашиглаж эхэлсэн нь ажилтнуудын талархлыг хүлээж буй оновчтой технологийн нэг болжээ. Анхны машиныг Ерөнхий захиргааны 2 дугаар байранд нэвтрүүлж байсан бол  Ерөнхий захиргааны 1 дүгээр байр болон Засвар механикийн заводад шинээр хоёр машиныг нэмж суурилуулсан байна.  Уг ажлыг Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн Ерөнхий захирлын 28 тоот тушаалын дагуу Захиргаа хүний нөөцийн хэлтэс, Холбоо мэдээлэл, технологи автоматжуулалтын цех хамтран зохион байгуулж, гүйцэтгэсэн юм.      Тодорхойлолт авах машин нэвтэрснээр ажилтнууд цалин болон ажлын тодорхойлолт, ХАБ-ын хувийн хамгаалах хэрэгслийн мэдээллийг нэг дороос авах боломжтой боллоо. Түүнчлэн энэхүү боломжийг  илүү өргөн болгох үүднээс  Холбоо мэдээлэл, технологи автоматжуулалтын цехийн мэргэжилтнүүд үйлдвэрийн ажиллагсдын хөдөлмөр, зохион байгуулалтын нэмэлт системийг боловсруулж байна. Уг программыг Монгол Улсын хэмжээнд ашиглаж буй  мэдээллийн нэгдсэн “Хур” системтэй холбосноор бусад олон төрлийн бичиг баримтыг автомат машинаас авах боломжтой болох юм. Тодруулбал,  өндөр насны тэтгэвэрт гарахад маш олон тодорхойлолт бичиг бүрдүүлж, 2 сар хүртэл хугацааг зарцуулдаг байсан бол  дээрх программыг ашиглаж эхэлснээр  ердөө 2-3 минутын хугацаанд шаардлагатай бүх бичиг баримтаа татаж авах юм байна.  Шинэ программыг  оны эхний хагас жилд нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна.   М.Балжинням Дэлгэрэнгүй...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8

     Ерөнхий захирлын А/191 тоот тушаалаар Ган бөмбөлгийн цехийн дарга А.Отгончулуун, инженер технологич Б.Анх-Эрдэнэ, зуухны ашиглалтын инженер Н.Бэх-Очир, хийн зуухны машинч Б.Бат-Эрдэнэ нар 4-р сарын 1-10-нд  БНХАУ-ын Шандунь муж, Харбин хотод туршлага судлаад иржээ. Томилолтын үр дүн болон тус цехийн ажил үйлсийн талаар цехийн дарга А.Отгончулуунтай ярилцлаа.

   -Та бүхний албан томилолтын зорилго юу байсан бэ?
   -Бид  манайхтай ижил төстэй нүүрс хийжүүлэх үйлдвэрүүдийн тоног төхөөрөмжтэй танилцах, манай цехэд  үүссэн  хүндрэлүүдийг арилгах  арга замыг хайх, Харбин хотын үйлдвэрийн  ашиглаж буй нүүрс, түүнд тавигддаг  технологийн шаардлага, байгаль цаг уурын онцлог зэргийг судлаад ирлээ.

   -Томилолтын зорилгоо хэрхэн биелүүлэв?
   -Бидний зорилго амжилттай биелсэн. Шандунь мужийн нүүрс хийжүүлэх зуух үйлдвэрлэгч Ван-фенг компани биднийг их сайхан хүлээж авсан.  Ашиглалтаас хойш  цехэд гарсан бүх хүндрэлийг  үйлдвэрлэгч талд  бид баримт, зургаар гаргаж танилцууллаа.  Тэд бидний алдаа оноог хэлж, ашиглалтын явцад үүссэн  хүндрэлтэй холбоотой   албан ёсны зөвлөмж гаргаж өгөхөө амласан.  Бид энэ зуухыг ашиглаад жил гаруй болж байна. Тоног төхөөрөмж элэгдэж байна. Үүнтэй холбоотой  үйлдвэрлэгч тал  тоног төхөөрөмж захиалах аргачлалыг зааж, сэлбэг хэрэгслийн жагсаалт гаргаж өгье гэсэн.  Мөн  манайхтай цаг уурын хувьд ижил төстэй,  ижил төрлийн  зуух ашиглаж байгаа Харбин хотын үйлдвэртэй  танилцлаа. Өвлийн улиралд -20 хэм орчим байдаг. Тэнд ч бас   хүндрэл гардаг ч зохих журмын дагуу арилгаж жигдрүүлдэг юм байна.

   -Танай цехэд өнгөрсөн 1-р сард технологийн процесс алдагдаж нилээдгүй хүндрэл гарсан тухай ярьж байсан. Үүний шалтгааныг олж чадав уу?
   -Үүний шалтгааныг олсон. Өөрөөр хэлбэл бидний ажилд ямар алдаа дутагдал байна, юуг анхаарах, үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлбэл зохих зүйлийн талаар ч сайн мэдэж авлаа. Бид технологт хэрэглэж буй нүүрсний чанар болон бүхэллэгт голлон анхаарах ёстой юм байна. Манай дээр хийгдэх ажил их  байна. ДЦС-аас уур татах шаардлагатай байна. Уур үйлдвэрлэлт манай дээр чамлалттай явж байна. Ерөнхий технологийн схем дээр уурын битүүмжийг зөв зохистой ашиглаагүйгээс тодорхой хүндрэл үүсч байсныг  туршлага судлах явцдаа мэдсэн.Үйлдвэрлэл дээр өдөр тутам технологийг гардан явуулдаг  хүмүүс энэ удаагийн томилолтод хамрагдсан болохоор их үр дүнтэй байсан.
  
   -Нүүрс хийжүүлэх  технологт нүүрсний чанар, бүхэллэг  хамгийн чухал гэлээ.  Тэгвэл Хятадад ямар нүүрс хэрэглэдэг вэ?

   -Хятадад 6500 кДж/м3-аас дээш илчлэгтэй нүүрс ашигладаг. Тэгэхэд манайх 5400-6200 орчим л байгаа. Манайх өндөр илчлэгтэй нүүрс ашиглаж үзсэн. Хөвсгөлөөс 6400, 6800, 6900 кДж/м3 нүүрс авч хэрэглэхэд  технологийн процесс өсөөд л явсан. Үйлдвэрлэж буй хийн чанар сайжирч, үйлдвэрлэлийн гарц нэмэгдсэн. Гэлээ ч илчлэг ихтэй нүүрсний үнэ өндөр гэдэг шалтгаанаар больсон. Илчлэг ихтэй  нүүрс  илчлэг ихтэй хий үйлдвэрлэдэг.   Илчлэг ихтэй хий богино хугацаанд бэлдцийг улайсгаснаар үйлдвэрлэлийн гарц ихэснэ.  Ер нь  хийн илчлэг, нүүрсний илчлэгээс шууд хамааралтайг бид ажлын туршлагаасаа мэдсэн. Ижил төстэй үйлдвэрээр явахдаа ч  үүнийгээ баталсан. Мөн нүүрсний бүхэллэгийг хэрхэн зохицуулснаар галын түвшинг жигдрүүлж, хийн гарцыг  сайжруулах талаар мэдлэгтэй боллоо. Бид  30-90 мм-ийн бүхэллэгтэй нүүрсийг холиод л  зуух руу хийдэг. Хятадад нүүрсээ шигшээд 30-40, 50-60, 60-70, 80-90 мм гэсэн  4 төрлөөр үелж хийж байна. Энэ нь их оновчтой юм.  1200 хэмийн шаталтаас үүсч буй энэ үелсэн нүүрс маш сайн хий үйлдвэрлэж байна. Бид хольсноос галын түвшин жигд барьж чадахгүй байж. Тэгэхлээр  галын түвшинг жигд барих, хийн гарцыг сайжруулах гол нөхцөл нь энэ байсныг бид олж мэдлээ. Манай үйлдвэрлэлд  энэ мэтчилэн олон хүчин зүйлс нөлөөлдөг. Нүүрсийг зууханд шатаах, хий үйлдвэрлэх технологи маш нарийн, мэдрэмтгий юм байна. Бид энэ технологийн тухайд жил гаруйн  л ажлын туршлагатай болохоор сурч мэдэх зүйл их байна.

   -Танай цехийн гол зорилтын нэг нь чанартай ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэх явдал байх. Энэ чиглэлээр туршлага судлав уу?
  -Тиймээ. Манай цех 2017 онд ган бөөрөнцгийн чанарыг сайжруулах зорилт дэвшүүлсэн. Бид ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэж байгаа Хятадын зарим компаниас туршлага судаллаа. Тэдний ган бөөрөнцгийн чанар, хатуулаг, бэлдцийн химийн найрлагатай  газар дээр нь танилцлаа.

   -Танай цех шинэ технологи нэвтрүүлээд удаагүй байгаа. Үүнд бэлтгэгдсэн боловсон хүчин хэр байна вэ?
   -Ган бөөрөнцгийн үйлдвэр 1996 онд байгуулагдсан.  2007 онд Эрдэнэт үйлдвэрийн нэг цех болсон түүхтэй. Урьд нь дизелийн түлш ашиглаж бэлдцээ халаадаг байсан. 2015 оны 11-р сараас бид дизелийн түлшнээсээ татгалзаад, нүүрснээс хий гаргаж, хийгээрээ бэлдцээ халаах шинэ технологи  нэвтрүүлсэн. Энэ технологи дээр ажиллах бэлтгэгдсэн боловсон хүчин дулимаг. Бид өнөөдөр практик ажил дээр л  туршлагажиж байна. Бидэнд  сурах, мэдэх зүйл их байна. Тиймээс бид ажилчдаа сургаж дадлагажуулах чиглэлд гол анхаарлаа хандуулдаг. Манай ИТА-ууд ажилчиддаа улиралд нэг удаа сургалт явуулдаг. Манайх нийт 63 ажиллагчтай.

   -Ган бөөрөнцгийн чанарыг сайжруулахад чиглэсэн ямар ажил хийж байна вэ?
   -Ган бөөрөнцгийн чанар нь хатуулаг, дотоод бүтэц, түүнийг бүрдүүлж байгаа химийн найрлага, ган бөөрөнцгийг үйлдвэрлэх технологи гээд олон зүйлээс хамаардаг. Хамгийн гол нь ган бөөрөнцгийн хатуулаг эзэлхүүний хувьд жигд тархалттай буюу гадаргуун гүний хатуулаг жигд байх нь чухал. Манай үйлдвэрийн хүдрийн онцлог, шинж чанараас хамаарч ган бөөрөнцөгт тавигдах хатуулгийн зөвшөөрөгдөх хэмжээ байдаг. Бид дээрх шаардлагад бүтээгдэхүүнээ ойртуулах зорилт тавин ажиллаж байна. Ингэснээр ган бөөрөнцгийн элэгдэл жигд байх болно. Хатаалтын барабаныг ашиглан тодорхой температурт ган бөөрөнцгийг хатаадаг. Бид хатаалт хийсэн технологийн усаа хөргөх, эргүүлэн ашиглах, мөн хатаалтыг давсны уусмалаар хийх ажлыг эхлүүлээд явж байна. Хатаалтыг давсны уусмалаар хийх нь энгийн усаар хийснээс хатаах процесс 2 дахин хурдан явагддаг. Дээрх ажлыг хэрэгжүүлснээр технологийн усыг хэмнээд зогсохгүй бүтээгдэхүүний чанарыг сайжруулж хатуулгийн зөрүүг ойртуулах юм.

   -Цаашид энэ бүтээгдэхүүнийхээ чанарыг сайжруулахаар өөр ямар ажил  төлөвлөж байгаа вэ?
   -Цаашид хийхээр төлөвлөсөн томоохон ажлын нэг нь давсны уусмалд хатаасан бүтээгдэхүүндээ зориулан амраах зуух барина. Амраах зуух барьснаар бүтээгдэхүүнд хатаалтаас үүссэн дотоод хүчдэлийг арилгах, хатуулгийг эзэлхүүний хувьд жигд тархалттай байлгах гээд олон шинж чанар нь сайжирч, тээрэм дотор ган бөөрөнцөг нь хэлбэрээ алдахгүй жигд элэгдэх юм. Ингэснээр  тээрэмд орж буй  12-14 мм-ийн бүхэллэгтэй  хүдрийг ган бөөрөнцөг 0,074 мм бүхэллэгтэй болтол нь  нунтаглан,  уг  хүдэр  хам баяжуулалтын процесст орж, эцсийн бүтээгдэхүүн  авах нөхцөл бүрдэж байгаа юм. Бид бүтээгдэхүүний чанарыг сайжруулах дулааны боловсруулалтын дээрх цогц арга хэмжээг авч хэрэгжүүлснээр ган бөөрөнцгийн хувийн зарцуулалтыг хамгийн багадаа 3 хувиар багасган урьдчилсан тооцоотойгоор жилд 1,4 тэрбум төгрөг, эргэлтийн уснаасаа 500-600 сая төгрөгийн хэмнэлт гаргах зорилт тавин ажиллаж байна.
  
   -Нүүрсний хийгээр бэлдэц халаах технологийн эдийн засгийн үр ашгийг  нь өмнөх технологитой харьцуулбал?
   -Хэдийгээр дэлхийн зах зээлд зэсийн ханш тааруу, үйлдвэрийн  эдийн засгийн байдал сайнгүй байсан ч хэмнэлтийн бодлогын хүрээнд авч хэрэгжүүлсэн  зоримог шийдвэр нь бодитой үр дүнгээ өгч байна. 18,0 тонн ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэхэд дизель түлшний технологиор  3 тэрбум орчим  төгрөг зарцуулж байсан бол  нүүрсний хийн технологиор   800 сая төгрөгийн зардал гарах жишээтэй. Энэ технологийг нэвтрүүлэхэд гаргасан зардлаа жил хагасын дотор нөхөх боломжтой.  65 хувийг нь 2016 оны 12-р сарын 31-нд  нөхсөн. Уг нь тооцоогоор жилийн дотор зардлаа нөхнө гэсэн юм.  Төмөрлөгийн  болон  машин механизмын үйлдвэрлэлийн техник технологи 2-4 жилд жигдэрч биеллээ олдог. Аль ч үйлдвэрт хүндрэл бэрхшээл тулгардаг. Бид боломжит хамгийн богино хугацаанд техник технологийн ажиллагааг зүгшрүүлж гартаа оруулахаар мэрийж байна.
  
   -Одоогоор хэдэн төрлийн ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэж байна вэ?
   -40, 80, 100 мм-ийн голчтой 3 төрлийн ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэж байна. Манай дээр технологийн шаардлагаар  60 мм-ийн голчтой ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэх боломжтой.
  
   -Энэ нь Баяжуулах фабрикийн хэрэгцээний хэдэн хувийг эзэлж байна вэ?

   -Баяжуулах фабрик  40, 80,100,120, 125 мм-ийн голчтой ган бөөрөнцөг ашигладаг. Үндсэндээ өнөөдөр  30,9 сая тонн хүдрийг нунтаглах ган бөөрөнцгийн  хэрэгцээний 85 хувийг манайх дангаараа хангаж байна.
  
   -Үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөөний биелэлт хэр байна вэ?
   -Бид 2017 онд Баяжуулах фабрикт 24647 тонн ган бөөрөнцөг нийлүүлэх төлөвлөгөөтэй. 2016 онд 18400 тонн ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэсэн. Төлөвлөгөөний гүйцэтгэл төлөвлөгөөний дагуу явагдаж байна. 1-р улиралд 40 мм-ийн ган бөөрөнцөг 34 хувь, 80-ийнх 31 хувь, 100-ийн ган бөөрөнцөг  26 хувийн тус тус  гүйцэтгэлтэй байна.
  
   -Танай цех  бүтээгдэхүүнээ Баяжуулах фабрикт нийлүүлдэг. Тиймээс фабриктай хэрхэн хамтран ажилладаг вэ?

   -Бидний гол түнш, захиалагч бол Баяжуулах фабрик. Бид фабрикийнхаа   ИТА-тай нягт хамтран ажилладаг.  Тэд бидний ажлыг хөнгөвчлөх, өдөр тутам  үүсч буй асуудлыг шийдвэрлэхэд дөхөм болдог. Сая л гэхэд бидний томилолтын зардлыг  Баяжуулах фабрик гаргасан.  Тухайн үеийн фабрикийн дарга Д.Эрдэнэцогт захирал:  “Санхүү хэдий хүнд байгаа ч  манай  бүтээгдэхүүний чанар танай цехтэй шууд холбоотой учир томилолтын зардлыг манайх даая” гэсэнд  бид их баярласан.  Би ч Баяжуулах фабрикийн “угшилтай” хүн. Тиймээс фабрикийн хамт олонтойгоо харилцахад  ойр, ойлголцоход амар байдаг.  Баяжуулах фабрикийнхандаа ажлын амжилт хүсье.


                                                  Я.ЭНХТУЯА

     “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Гал унтраах 58-р ангийн сургалт, сурталчилгаа, урьдчилан сэргийлэх асуудал хариуцсан мэргэжилтэн, Онцгой байдлын дэслэгч Хундагын Цэрэндашаас ярилцлага авах санаатай утас цохилоо. Тэгсэн шалгалтаар явж байна, дараа нь хичээл заана, орой нэг цэнгүүн хөтөлнө, ер нь завгүй дээ гэв. Ямар гээчийн сүрхий нөхрийг “амлаад авав” гэж бодох зуур бүр хорхойсоод явчихлаа. Эргүүлдэж байж нэг юм уулзсан нь энэ.    

    - Таны ажил дуусав уу?
    - Ажлаа зохицуулаад ирлээ. Хичээл зааж байхад л залгаад байх юм. Цехүүдийн ажиллагчдад галын аюулаас урьдчилан сэргийлэх сургалт явуулдаг юм. Би өнгөрсөн жил давхардсан тоогоор 76 цехийн 3400 ажилтан, албан хаагчид энэ талын мэдлэг, мэдээлэл олгосон байна лээ.
    - Өмнө нь гал команд гэж байхад зөвхөн гал унтраах чиглэлээр ажилладаг байсан. Одоо Онцгой байдлын байгууллага болсноор та бүхний ажил үүрэг нэмэгдсэн үү?   
    - Тэгэлгүй яахав. Манайхан гамшиг ослоос урьдчилан сэргийлэх, аврах, хор уршгийг арилгах, хойшлуулшгүй сэргээн босгох гэсэн үндсэн чиг үүргийн хүрээнд ажил үүргээ гүйцэтгэдэг. Галын аюулаас гадна үер ус, зуд турхан, малын гоц халдварт өвчин, за тэгээд манай муур тагтнаас унах гээд байна гэхэд хүртэл очих жишээний. Тангараг өргөсөн юм чинь аль л хэрэгтэй газар нь хүрч очно ш дээ.
    - Сэтгэлд үлдсэн хамгийн том ажил...?
    - Нилээн дээхэн үед дээ. Эрдэнэт үйлдвэрийн Хаягдлын аж ахуйн 1200-ын труба бөглөрч аваарын байдалд орсон байсныг цэвэрлэх ажилд би таван залууг ахалж гарсан юм.Хиймэл нуурын 10, 20 м-ийн газар дор, агаарын дутагдалтай, амь нас эрсдэх аюултай хүнд нөхцөлд дагтаршсан лаг шавар цэвэрлэх ажил гүйцэтгэсэн.  
    - Труба дотор орж цэвэрлэсэн гэсэн үг үү?
    - Тийм. Өөрөөр хэлбэл 1 м20-ын трубаны метр нь лаг шавраар дүүрчихсэн 20 см-ын зайгаар “галуун цуваагаар” ар араасаа мөлхөж эхний хүн лаг шавраас хүрздээд хойш шидэхэд дараагийн хүн миний шидсэнийг хойш нь шиднэ. Ийм байдлаар би урагшаа 5 алхаад буцаад нэгийгээ лаг шавар дээгүүр олсоор татаж гаргана. Өөрөө зүтгээд гарах нөхцөл байхгүй. Өдөрт 10 м газар л цэвэрлэнэ. Тэндээс гарч ирэхэд энэ Цэрэндаш гэж танихын аргагүй. Тэр нь зүгээр ч нэг шавар биш. Зэс молибден ялгасан хортой, хоргүй, хүн усанд орсон бохир гэсэн үг.
    - Хэр хэмжээний урт хоолой цэвэрлэсэн бэ?  
    - 1860 метр трубаг бид 2 сар шахам цэвэрлэсэн. Араасаа агааржуулалтын систем тавиулж байгаад ажиллана. Байгаль орчныхон хэмжилт хийгээд агаарын хэт дутмагшилтэй, оруулахгүй гэж хориглож байсан шүү дээ.
    - Ийм дүгнэлт сонсоод ажиллахад сэтгэл зүйн хувьд ямар байсан бэ?
    - Галзуу барын аманд гараа хийхээс буцахгүй залуу халуун нас болохоор гал гарвал орчих гээд л, гамшиг тохиолдвол явчих гэсэн эрмүүн сэтгэлтэй явлаа. Онцгой байдлынхаа ажлаар их бахархдаг. Эх орныхоо төлөө зүтгэх цэрэг миний үүрэг гээд бодчихсон. Хэдий аюулгүй ажиллагаагаа хангаад олсоор холбоод орж байгаа ч гэнэт хоолой цоороод ус ороод ирвэл аврах аргагүй шүү дээ. Одоо бодоход аймшигтай санагддаг. Труба дотор өглөө 10 цагт ороод 13 цагийн үед гарч ирдэг байсан.  
    - Тэр хүнд хэцүү ажлын дараа та нарыг ямар гавьяа шагнал хүлээж байв даа?    
    - Нэг хүнийг 600-800 мянган төгрөгөөр урамшуулсан санагдаж байна. 2004 оны 800 мянга гэдэг чамлахаар мөнгө байгаагүй ээ. Одоогийн энэ ХАБЭАБОХХ-ийн Д.Цагаан-Эрдэнэ дарга тэр үед бас ХАБ-ын чиглэлээр ажилладаг байсан.
Биднийг труба руу ороход үдээд гарахад угтдаг байж билээ. Цэвэрлэгээ дуусаад компанид хүлээлгэж өгөхөд Орос талын хамгийн том дарга Соколов гэж хүн өөрөө биднийг дагуулан 1200-ын трубан дотор тонгойн явж шалгаад баяр хүргэж байсан нь санаанаас гардаггүй. Ер нь тэгээд Говилын банз хатаалгын цехийн их хэмжээний гал, Баяжуулах үйлдвэрийн дунд бутлуурын тээрэм дотор хоёр хүн орсныг аврах ажиллагаа гээд сэтгэлээс гардаггүй олон ажил бий. Манайхан нэгийг нь амьдаар нь аварч чадсан. Нөгөөхийг нь олж гаргасан. Тээрэм дор дарагдаж амь эрсэдсэн хүнийг олж гаргана гэдэг нарийн ажиллагаа. Өөрөө нунтаглах хэсгийн хажуугийн худаг руу хүн орж осолдсоныг гаргасан, Дулааны цахилгаан станцын цаад талд зогсож байсан тракторын араас согтууруулах ундаа хэрэглэсэн 2 залуу машинтайгаа мөргөснөөс чихэгдэж амь насаа алдсаныг машинд нь задаргаа хийж гаргасан гээд яриад байвал олон гамшиг осол дээр очиж байлаа.
    - Дараа нь өөрийгөө хэрхэн ариулдаг вэ?  
    - Зарим хүмүүс буяны ажилд яваад ирэхэд хүртэл цэрвэдэг шүү дээ. Бид бол төрийн сүлдэндээ залбираад явчихад л болно.
    - Ингэхэд цэргийн хүн болсон дурсамжаа хуваалцаач?
    - Би чинь Увс аймгийн Давст сумын Ю.Цэдэнбал даргын нутгийнх. Хоёр ахыгаа түшиж 1996 онд Эрдэнэтэд ирсэн юм. Нийгмийн шилжилтийн үе үргэлжилж улсын эдийн засаг, боловсролын салбар уналтанд орсон цаг. Боловсролгүй, таг хөдөөний “амьтан” барилга дээр ажилладаг байлаа. Бас болоогүй ээ, эхнэртэй, том хүүхэд маань төрөх гэж байсан юм.
Тэгсэн манай хүний эгчийн найз “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Гал унтраах ангийн дарга, хурандаа С.Мөнхбат гэж хүн “Манайх хүн авч байгаа очиж шалгалт өгөөрэй” гэдэг юм.
    - Өөрийн тань ямар нэгэн сайн талыг мэдэрсэн болохоор л урьж дээ?
   - Тэр үед манай хадам аавын бие тааруу, би асардаг байсан. Хажуугаар нь ажил л олдвол голохгүй хийнэ. 1500 төгрөгөөр нүх ухна, талх боовны цехэд гурил зуурна, барилга дээр ажиллана. Сүүлд С.Мөнхбат даргын ярианаас ажихад хөдөөнийхөөрөө “эвдрээгүй” сайн залуу байна гэж их үнэлж тоосон шиг байгаа юм. Тэгээд л анх Гал унтраах ангид жолоочоор ажилд орсон доо.   
    - Форм анх өмсөхөд ямар сэтгэгдэл төрдөг юм байна?
    - Тэр их гоё дурсамж. Би чинь тэр үед урт үстэй, тэрийгээ гэлийтэл хойш нь боогоод резиндчихсэн. Тэгсэн хэрнээ дээл хөөргөөд бүсэлчихсэн үнэн сонин төрхтэй нөхөр явлаа ш дээ. Багаасаа урлаг соёл сонирхсон ухаантай болохоор бас хэлбэр хөөгөөд үсээ ургуулчихсан. Тэгээд дагалдах ажилтны тушаал гарч дүрэмт хувцас өмсөх болоход үсээ засуулна биз дээ. Маргааш нь ажлынхаа гадаа зогсож байхад ах нар танихгүй “Үстэй дээлтэй, үсээ резиндчихсэн нөхөр яваад байсан аль салаа руу орсон бэ” гээд хажуу дахь хүнээс маань асуугаад “элгийг нь авсан”.
    - Тэр цагаас хойш дэд ахлагчаас дэслэгч болтлоо явж дээ.    
    - Гал сөнөөгч, бага дарга, салаан захирагчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан. “Маргад” дээд сургуульд гамшгийн менежмент, байгаль экологийн чиглэлээр сурч дээд боловсрол эзэмшлээ. Соёлын арга зүйчээр ажиллаж байхад өөрийгөө боловсруулах, нээх тал дээр “Эрдэнэт” үйлдвэр намайг  хөгжүүлсэн.
    - Цаг зав гаргасанд баярлалаа.

Ярилцсан М.ОДГЭРЭЛ

     Эгэл бидний хэллэгээр цэргийн баяр амралтын өдөр тохиолоо. Ажлын хамт олон, айл өрх бүр эрчүүдээ баярлуулж, Зэвсэгт хүчний энэхүү баярыг Монголчууд өргөн тэмдэглэх болсоор уджээ. Энэ цаг үед“Эрдэнэт” үйлдвэрийнхээ энх цагийн мөрдэстэй “баатрууд”-ынхаа төлөөллийг ярилцлагынхаа хойморт урьсан юм.

      Цалин багатай ч цаг наргүй ажилладаг цагдаа нарыг би ихэд хүндэлдэг юм. Нэгэн цагт эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйд дурлаж бүр “өвчилж” цагдаа нартай ажлын шаардлагаар ойр дотно нөхөрлөж явсны хувьд тэдний сайн нэргүй сайхан мэргэжлийн зовлон, жаргалыг хэнээс ч илүү мэднэ. Тийм ч учраас хэн хүний амнаас зоргоороо гарах “Энэ муу цагдаа нар...” гэх үгэнд яснаасаа дургүй.
      Булган аймгийн уугуул Хар халбагат овгийн Пүрэвсүрэнгийн Оюунчимэг Монгол улсын төлөө зүтгэхээр тангараг өргөсөн хэдэн зуун мянган цагдаа нарын нэгэн төлөөлөл. Харин тэр нийгмийн хэв журмыг сахиулах хүнд үүргийг эрчүүдтэй мөр зэрэгцэн эн тэнцүү гүйцэтгэж яваа бүсгүй гэдгээр ялгарна. П.Оюунчимэг найман хүүхэдтэй айлын ганц охин учраас багаасаа эршүүдхэн өссөн.
      Прокурор аавынхаа хүслийг гүйцээн хуульч болохыг битүүхэн мөрөөддөг хүүхэд байжээ. Гэсэн ч олон ахтай охин хүүхдийн жишгээр ихэнхдээ эрэгтэй хувцас өмсөн хөвгүүдтэй нийлж гудамжны үзүүр, сагсны талбайд вандан сахиж өнждөг байсны гороор их сургуулийн улаан шугам доогуур “хамраараа тасдуулж”. Магадгүй аав, ээж нь ганц охиндоо үг хэлж чадахгүй танхи өсгөсөн хэрэг биз. Тиймдээ ч 19 настай айлын эхнэр болж, сайхан амьдрал төсөөлөн улсын нийслэл Улаанбаатарыг зорьсон гэдэг.
      Хүний газар бэр болон очих хэцүү юм билээ гэж ярихад нүдэнд нь гуниг хурахыг мэдэрсэн юм.
      Нэгэн насны хань минь хэмээн итгэж дагасан хүн нь бор дарсанд хөлчүүрхэн дурлах болоход архигүй орчинд өсч хүмүүжсэн хэрсүү охин том зүрх зориг гарган нэг л өдөр нялх хүүхдүүдээ дагуулан тэр айлын хаалгыг гаднаас нь хаажээ. Зөв шийдвэр байсан гэдэгт тэр одоо ч итгэлтэй байдаг.
      Аавынхаа чин хүслийг гүйцээх хүсэл түүний сэтгэлийн үзүүрт хадгалагдсаар... Жил бүр МУИС-д элсэх шалгалт уйгагүй өгсөөр л. 1991 онд хөдөлмөр эрхлэх зарын дагуу явсаар Цагдаагийн Ерөнхий газарт цай зөөгчөөр ажилд орсон нь санамсаргүй тохиолдол бус бурхнаас илгээсэн хувь тавилан байсан гэлтэй.
      Тэнд хоёр жил гаран цай зөөж байх үед боловсон хүчин нь дуудаж “Чи Цагдаагийн дээд сургуульд шалгалт өгвөл яасан юм бэ?” гэж асуусан нь ёстой л загатнасан газар маажих шиг санагджээ. Байнгын бэлтгэлтэй түүнд бодох ч хэрэг байсангүй. Нийгэм, орос хэл, математикийн хичээлээр шалгалт өгч өндөр оноогоор тэнцэхэд нь цай зөөгчөөс ийм хэмжээний мэдлэг оюун гарна чинээ төсөөлөөгүй журмын нөхөд нь ихэд гайхан бахархаж байсан гэдэг.
      П.Оюунчимэг 1994-1998 онд Цагдаагийн дээд сургуульд сурч байхдаа ЦЕГ-т цай зөөгчөөр ажилласаар байсан нь тууштай зангийнх нь илрэл байлаа. Мэргэжлийн сургуулиа дүүргэсэн залуухан офицер бүсгүй Булган аймгийн Цагдаагийн хэлтэст Хүүхдийн байцаагчаар томилогдон ирж байсан нь саяхан мэт.
      Дараа нь Сэлэнгэ аймгийн Хөтөлийн Цагдаагийн хэлтэст ажиллаж, 2012 оноос “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Гэрээт цагдаагийн хэлтэст үүрэг гүйцэтгэх болжээ. Өмнө нь гудамж талбайд, гэр орондоо агсан согтуу тавьсан хүнд “гарууд”-тай ана мана үзэлцэж явсан хэв журмын цагдаа Эрдэнэт үйлдвэрийн ажил буцалсан хамт олон дунд орох өвөрмөц мэдрэмж байсныг дурссан.
      Ахлах дэслэгч цолтой гялалзаж явсан бүсгүй өнөөдөр ахлах ахлагч болж цол буурсан нь учиртай. Олон эрчүүдийн дунд хараа булаан ажиллах залуухан бүсгүй явахад хурандаа цолтой дарга нь “оролдох”-ыг завдаж. Санаснаар болоогүйд эгдүүрхсэн мань хурандаа “Наад мөрөн дээрх таван хошууг чинь зураас болгоно доо” гэж өсрөхсөн нь энэ. Гэрээт цагдаагийн хэлтэст ирж ажилласнаас хойш цолоо сэргээх боломж хэд хэдэн удаа гарсан ч залууст тээг болохыг хүсээгүй гэдэг. Ер нь цол, шагнал хоёрт шунаж яваагүй нь ярианаас нь илт.
      П.Оюунчимэг гурван сайхан хүүтэй. Хүмүүс эрэгтэй хүүхдүүд өсгөх “чанга” шүү гэж хэлдэг байсан ч түүнд хэцүү байгаагүй аж. Хөвгүүд нь бүгд их, дээд сургууль төгссөн нь ээжийнх нь гавьяа. Үнэнч шударга, зарчимч цагдаагийн хүмүүжлээр өсч хүний зэрэгт хүрсэн хүүхдүүд нь өнөөдөр Эрдэнэтчүүдийн идэх дуртай “Өглөө” талхыг үйлдвэрлэж байна.
      Компанийн захирал хүү нь талхаа өөрөө зуурдаг гэнэ. 2011 онд бизнесээ эхлүүлээд удаагүй байхдаа том хүү нь шантарч “Ээжээ больё” гэж хэлж байсан ч бартаатай замаас эргээгүй тууштай хүнийг амжилт дагадаг юм хэмээн сургамжилсан нь жижиг цехийн үйл ажиллагааг компанийн зэрэгт хүртэл хөгжих хүчийг өгчээ.
     П.Оюунчимэг хөвгүүдээ цагдаа болгохыг хичээдэг бас ятгадаг ч байж. Тэгсэн нэг өдөр хүү нь “Үүрийн гэгээнээс үдшийн бүрий хүртэл өөрийн эрх дураар бус тушаалаар ажилладаг таны амьдралыг давтахыг хүсэхгүй байна. Таныг гэрээс яараад гарахад хаана ямар хэрэг гарав, хүн үхчихээгүй байгаа, ээж маань яах бол гэсэн айдастай үлддэг. Ийм шаналан дахиж хэрэггүй” гэж хэлэхэд нь цочих шиг болж хүүгээ том болсныг сая мэдэрсэн гэдэг.
      П.Оюунчимэг нэг өдөр замын цагдаа, нөгөө өдөр хэв журмын цагдаа болно, хааяа офицерын үүрэг ч гүйцэтгэнэ. Би түүнийг “Есөн-Эрдэнэ” захын уулзвар дээр замын хөдөлгөөн зохицуулж зогсоход нь анх харсан юм. Цагдаа хувцастай эмэгтэй тун содон, гоё харагдсан болохоор хурдаа сааруулж ажиглатал өөдөөс “Хурдан яваад замаа чөлөөлөөч” гэж ширүүлэхдэг байгаа.  
      Цагдаагийн мэргэжил хамгийн сайхан гэж нүдээ анин байж чин сэтгэлээсээ ярих энэ эмэгтэй хайртай аавыгаа бурхны оронд морилохоос өмнө хүслийг нь биелүүлж амраасан ачтан. Тэрээр дүрэмт хувцсаа өмсөхөөр хийморь сэргэж, ер бусын зориг ордог гэж ярьсан. Нээрээ л цагдаа хувцастай шөнийн 03 цагт явж байхдаа юунаас ч айдаггүй байх. Харин энгийн хувцастай явж байхдаа хүн зон маргалдаж харагдвал мэргэжлийн “өвчин” нь хөдлөөд гүйгээд очдог гэнэ билээ. Тэр үед хүмүүс энэ ч одоо юув дээ гэсэн янзтай харьцдаг байж мэдэх юм. Тэгвэл та бидний амгалан тайван байдлын энхийн манаанд цаг наргүй 20 жил зүтгэсэн мөрдэстэй цагдаа эмэгтэй байна гэж таниарай.    

Ярилцсан М.ОДГЭРЭЛ

     Саяхан Улаанбаатар хотноо хуралдсан “Эрдэс боловсруулалт” олон улсын хуралд “Эрдэнэт үйлдвэрийн усны дахин ашиглалт” сэдэвт илтгэл тавьж шилдэг оролцогчоор шалгарсан  Лаборатори, судалгааны төвийн орлогч дарга Х.Оюунтунгалагтай ярилцлаа.
      -Энэ удаагийн хурлын онцлогийн талаар ярина уу?
      -2 жил тутам зохиогддог “Эрдэс боловсруулалт” олон  улсын хурлын энэ жилийн онцлог нь уул уурхайн компанийн шинжээч, судлаач, Герман Монголын хамтарсан Технологийн сургуулийн багш нар зэрэг гадаадын мэргэжилтнүүд,  Япон улсад  суралцаж буй монгол оюутнууд оролцож  бүх илтгэл англи хэл дээр тавигдсан.
     -Та Эрдэнэт үйлдвэрийн усны дахин ашиглалт сэдвээр илтгэсэн. Илтгэлийн агуулгын талаар ярина уу?
      -Баяжуулах үйлдвэрийн Үйлдвэр техникийн товчооны дарга Б.Намуунгэрэлтэй хамтран Лаборатори судалгааны төвийн  судлаач инженерүүдийн олон жилийн туршилтын үр дүн, материалуудыг үндэслэн энэ илтгэлийг бичсэн. Илтгэлээрээ Эрдэнэт үйлдвэрийн дахин ашиглаж байгаа технологийн буюу эргэлтийн ус тооны болоод чанарын хувьд өнөөдөр ямар  байгаа, үүнийг сайжруулах  боломж  зэрэг  асуудлыг хөндсөн.
     -Манай үйлдвэрт  усны дахин ашиглалт ямар байдалтай байна вэ?
      -Ерөнхийдөө үйлдвэрийн хүчин чадал, боловсруулж буй хүдрийн хэмжээ нэмэгдэж байгаатай холбоотойгоор хэрэглэж буй усны хэмжээ ихсэж байна. Энэ хэрэгцээг  цэвэр усаар бүрэн нөхөхөөс илүүтэй дотоод нөөц бололцоог  ашиглан хоёрдогч эх үүсвэрийг нээж олох зорилго тавин  ажиллаж байна. Энэ хүрээнд цэвэрлэх байгууламжийн цэвэрлэсэн усыг технологитоо буцааж ашиглах, цэвэрлэгээний чанар ямар байхад ямар харьцаагаар хольж ашиглаж болох вэ гэх зэргээр байнга туршилт хийдэг. Дараагийн эх үүсвэр болох  Ил уурхайгаас шүүрч буй шүүрлийн ус, хур борооны улиралд исэлдсэн хүдрийн агуулгаас хур тундасаар угаагдан гардаг  хүчиллэг усыг дахин ашиглах талаар туршилтууд хийж байгаа. Аль болох зардал багатай, технологит харьцангуй сөрөг нөлөөлөхгүй байх горимыг барин, ойроос усны балансыг сайжруулах арга замуудыг хайж байгаа.
     -Манай үйлдвэр усыг дахин ашиглах тал дээр бусдад туршлага болохуйц үйлдвэр гэгддэг.  Энэ асуудал уул уурхайн шинэхэн үйлдвэрүүдийн анхаарлыг татсан байх?
      -Энэ талаар Оутотек, Оюутолгой компанийн монгол инженерүүд их асуусан. Монгол улсын хэмжээнд Эрдэнэт үйлдвэр харьцангуй  ууган үйлдвэр. Технологи болоод ажиллаж ирсэн замналын хувьд  уул уурхайн бусад компаниуд санаа авах,  туршлага болох  бодит байдал тулгарч байгаа. Бид үйлдвэрийн усны дахин ашиглалтыг нэмэгдүүлэхээс гадна чанарыг нь сайжруулах тал дээр хэд хэдэн ажил хийж байгаа. Тухайлбал, технологит хэрэглэж буй усны дотоод стандартыг бий болгохоор  ажлын хэсэг байгуулагдан ажиллаж байна. Мөн Хаягдлын аж ахуйн усны баланс тооцох, ашиглалтыг нэмэгдүүлэх чиглэлээр  хэд хэдэн ажлын хэсэг байгуулагдан  мэргэжилтнүүд ажиллаж байна.
     -Энэ ажлын  үр дүн ямар байна вэ?
      -Одоохондоо  бодитойгоор сайжрууллаа гэж тоо баримт хэлэх боломжгүй байна. Ямар ч гэсэн төлөвлөгөөний дагуу явж байна.  Хүндрэл үүссэний дараа яах вэ гэх биш,  үйлдвэрийн тогтвортой ажиллагааг хангахын тулд Хаягдлын аж ахуйн нуурын усны чанар,  найрлагыг  хэвийн байлгахын тулд урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах, тогтвортой байлгахын тулд усны менежментийн чиглэлээр ажиллаж байгаа.
     -Усны менежментийн  чиглэлээр манай үйлдвэр гадаадын байгууллагатай хамтран ажилладаг уу?
      -Эрчим хүчний цех ийм хэмжээний ус авчирлаа, хотын хэрэгцээнд ийм хэмжээтэйг нийлүүллээ,  Хаягдлын аж ахуй руу  булингатай хамт ийм хэмжээний ус хаяж, төдийг буцааж авч ашиглаж байгаа гэх зэргээр усны хэмжээг байнга хянаж байдаг. Тэгвэл  усны чанарын хувьд сүүлийн үед яригдаж байгаа харьцангуй залуу салбар. Энэ тал дээр тоон үзүүлэлтээ  эмхэтгэж харах, ерөнхий дүр зураг гаргах, бидэнд хичнээн төрлийн найрлагатай, ямар ус байгааг судлах ажлыг дотооддоо хийж эхэллээ. Саяын хурал дээр Оутотек компанийн усны дахин ашиглалт, хаягдлын аж ахуйн хэсгийн дарга бидний илтгэлийг сонирхож, энэ тал дээр бидэнтэй хамтарч ажиллая, судалгааны ажлаа хамтран хийе гэсэн санал тавьсан. АНУ-ын Өмнөд Дакотагийн Уул уурхайн сургууль усны тоо хэмжээ буюу Хаягдлын аж ахуйн усны балансыг орчин үеийн түвшинд  тодорхойлох чиглэлээр манайхтай хамтран ажилладаг. Өмнө нь Эрдэнэт үйлдвэрт ажиллаж байсан, Монгол алт компаниас гавьяаны амралтандаа гарсан Даваасамбуу гуай, Мене-рал процессинг компанийн Батбаяр нарын  хүмүүс манай үйлдвэрийн усны асуудлаар санаа зовж  явдаг тухайгаа ярьж, энэ асуудлыг зайлшгүй хөндөж тавих ёстой. Дараагийн удаа Монголын уул уурхайн компаниуд хамтран усны асуудлаар хурал зохион байгуулъя. Үүн дээр бид өөрсдийн түвшинг харах, тулгарч буй бэрхшээлийг шийдэх гарцыг олох боломж гарах юм. Энэ тал дээр та бүхэн анхаарлаа хандуулаач гэж бидэнд хүсэлт, захиас, даалгавар өгсөн.
     -Үйлдвэрийн усны судалгаа хийх  явцад тулгардаг  бэрхшээл байдаг уу?
      -Үйлдвэрийн усны балансыг тооцоход хэрэглэж буй багаж, тоног төхөөрөмж хоцрогдонгуй байдаг. Жишээ нь, Геологи маркшейдрийн хэлтсийн ашиглаж буй хэмжилтийн багаж Эрдэнэт гол, Вокзалын гүүрийн орчим  зэрэг сульфит ихтэй усанд  ажиллахгүй байх зэрэг төвөгтэй асуудал гардаг. Усны судалгаанд ашигладаг орчин үеийн, өндөр мэдрэмжтэй, үр дүнг сайн цуглуулж гаргах чадалтай тоног төхөөрөмж шаардлагатай байгаа. Үйлдвэрийн зүгээс усны судалгаан дээр анхаарал хандуулдаг. Усан дахь органик нэгдлүүдийг тодорхойлдог Австрали улсад үйлдвэрлэсэн хийн хроматографын багаж авахаар бид нилээн судалгаа хийж, санал  боловсруулж өгсөн.  Баяжуулах үйлдвэрийн зүгээс биднийг дэмжин энэ багажийг авахаар болж байгаа. Ийм багажтай бол усны  найрлага дахь органик бодис, гадаргуугийн идэвхит бодисыг өндөр түвшинд тодорхойлох боломжтой болох юм. Бидний гаргасан санал санаачилгыг дэмжин анхаарч буй үйлдвэрийн удирдлагадаа талархаж байна.

     Материал, техникийн хангамжийн баазын Бүтээмжийн зөвлөлөөс ажиллагсдынхаа дунд “Сайн саналын CHALLENGE-2016” сэдэвт 100 хоногийн аяныг  энэ оны 5-р сарын 17-ноос зарлажээ. Энэ хүрээнд ямар ажил өрнүүлэн хэр үр дүнд хүрч байгаа талаар  тус баазын Мэдээлэл технологи бүтээмжийн инженер Д.Мөнх-Эрдэнэтэй ярилцлаа.
     -Энэхүү аяны зорилгын талаар эхлээд ярина уу?
      -МТХБ-ын Бүтээмж инновацийн зөвлөл  нийт ажилтны дунд сайн санал гаргах явцыг идэвхжүүлэх, бүтээлч санаачлагыг нэмэгдүүлэх, Эрдэнэт үйлдвэрийн хэмжээнд сайн саналын  challenge хэрэгжүүлсэн анхны хамт олон болох, бусад цехийг CHALLENGE-д уриалан дуудах зорилготойгоор “сайн сана-лын challenge-2016”-г санаачлан хэрэгжүүлж байна. Ер нь челлинж гэдэг нь дуудлага гэх утгатай бөгөөд нөгөөтэйгүүр “ВИРУСТ МАР-КЕТИНГ” юм. Энэ нь вирусын өөрийгөө хувилж, олшруулдаг процессын адил  нийтийн сүлжээг ашиглан маркетингийн идэвхжүүлэлт хийх арга хэрэгсэл юм. Энэ аяны үр дүнд  зардал бууруулах,  эрчим хүч хэмнэх, ажлын явцын механикжуулалт, автоматжуулалтыг сайжруулах, тоног төхөөрөмжийн найдвартай ажиллагааг дээшлүүлэх, ашиглалтын хуга-цааг уртасгах, ХАБ, эрүүл ахуйг сайжруулах, үйлдвэрлэлийн ослоос урьдчилан сэргийлэх, байгаль орчныг хамгаалах ажлыг эрчимжүүлэх, ажлын байрны эрсдэлийг илрүүлэн арилгахад чиглэсэн сайн санал гарган, хэрэгжүүлэх зорилго агуулсан. Нөгөөтэйгүүр  ажиллагчдын  мэдлэг, мэргэжлийн ур чадварыг дээшлүүлэх, бүтээмжийн хөдөлгөөний тогтолцооны  механизмыг  шинэ шатанд гаргах, нэмэлт орлого олох чиглэлээр ажилтнуудыг  идэвхжүүлэх гэсэн юм.
     -Сайн саналын  челлинж эхэлснээс хойш ажиллагчид хэр их санал гаргав?
      -Ажиллагчдын идэвх илт сэргэж байна. Цехийн хэмжээнд нийт  ажилчдын 81 хувь нь санал  гаргасан. Өнөөдрийн байдлаар  /10-р  сарын 25/ Бүтээмж инновацийн үйл ажиллагааны удирдлага, зохион байгуулалтын нэгдсэн систем http://172.16.1.5/webinnovation/-д  555 санал ирүүлсэн байна. Үүнээс 345 саналыг үнэлж,  нэг сая 617 мянган  төгрөгөөр урамшуулсан.
     -Эдгээрээс сайн санал хэр их гаргасан бэ?
      -Гаргасан саналуудыг эрчим хүч, механик, технологи, ХАБЭА, 5 сайн үйлс, үйлчилгээний чанар, бусад гэсэн чиглэлээр маш сайн санал, сайн санал, энгийн санал, ач холбогдол багатай санал гэж үнэлсэн. Нийт  345 саналаас маш сайн санал 3, сайн санал 40, энгийн санал 217, ач холбогдол багатай санал 85 үнэлэгдсэн. Эдгээр саналыг чиглэлээр нь авч үзвэл 5 сайн үйлсийн санал 101, ХАБЭА-н санал 65, технологийн чиглэлийн 50, механикийн чиглэлийн 48, үйлчилгээний чанар сайжруулахад чиглэсэн 43, эрчим хүчний 8, бусад чиглэлийн 30 санал гаргасан.  
     -Гаргасан саналыг хэрэгжүүлэх чиглэлээр хэрхэн ажиллаж байна?
      -100 хоног үргэлжилсэн сайн саналын  CHALLENGE-2016” аян  саяхан өндөрлөлөө.  Удахгүй дүнгээ гаргана. Маш сайн, сайн, энгийнээр үнэлэгдсэн 260 саналыг хэрэгжүүлэхийн тулд бид бүтээмж чанарын дугуйлангийн гишүүдтэй  санал  солилцдог. Дугуйлан тус бүрээс нэг  сайн саналыг сонгон, бүтээмж чанарын 9 дугуйлангийн дунд хэлэлцүүлэг зохион байгуулж байна. Сайн саналын challenge зохион байгуулснаар ажиллагчдын идэвх  санаачилга нэмэгдэж,  багаар ажиллах чадвар дээшилж, төсөлт ажил хэрэгжүүлэх туршлага сайжирсан  зэрэг  эерэг үр дүн харагдаж байна.
     -Хэрэгжүүлэх гэж буй төсөлт ажлаасаа дурдвал?
      -Манай цехэд битүү тэвштэй машин болон вагоноос зарим нэгэн ачаа барааг авто ачигчаар буулгах үед сэрээ хүрэхгүйгээс  ачааг заавал оосорлон чирж ойртуулаад дараа нь өргөж буулгах тохиолдол нилээн гардаг.  Мөн урт труба, уголок, швелер, пруток зэрэг  материалыг авто ачигчаар зөөвөрлөхөд хүндрэлтэй, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын заавар зөрчигддөг. Хүн, техник гэмтээх эрсдэлтэй, цаг хугацаа их алддаг.  Энэ байдлыг засахын  тулд бид авто ачигчийн сэрээнд өлгөх сунадаг телескоп хэлбэрийн кранбалк хийж байна. Үүнийг ашигласнаар ажлын цаг хэмнэж, ХАБ-ын эрсдэлийг арилгах,  техник, бараа материалын эвдрэл гэмтлээс сэргийлэх боломжтой.  Бас  жижиг сайжруулалтын 257 саналаас нилээдийг хэрэгжүүлэн ажиллаж  байна.
     -Сайн санал гаргах явцад челлинжийг яагаад ашиглах болов?
      -Бид челлинжийн тухай нийгмийн сүлжээнээс  уншиж мэдсэн.  Тухайн үед манай Хэмжилт шинжилгээ багийн ахлагч А.Дэжидмаа Сайн саналын челлинжийн үйл ажиллагаа  зохион байгуулах талаар санал гаргаж бид зөвшилцөн, удирдамжаа  цехийн захиргаанд танилцуулсан. Цехийн удирдлага болон бүтээмж инновацийн зөвлөл сайшаан дэмжсэн. Эхлээд Хэмжилт шинжилгээ багийн ахлагч саналаа http://172.16.1.5/web_ innovation/ сайтад бүртгүүлсэн юм. Веб сайтад бүртгүүлсэн саналын код болон бусад мэдээллийг Сайн санал challenge-ийн дэвтэрт зааврын дагуу хөтлөн 24 цагийн дотор дараагийн ажилтанг дуудаж дэвтрийг хүлээлгэн өгөх хэлбэрээр явагдсан юм.  Мэдээж үүнийг хэрэгжүүлсний үр дүнд  ажиллагчдын  санал гаргалт  ихэснэ гэдэгт итгэлтэй байсан. Өмнө нь хувь хүмүүс санал гаргаж  хэрэгжүүлдэг, харин дугуйлангаар ажиллаж саналаа хэлэлцэх нь ховор байсан. Үүнийг бодолцон дугуйлангаар нь дүгнэх  шийдвэрт хүрч удирдамждаа тусгасан. Ер нь дугуйлангаар хэлэлцсэн санал  нь олон өнцгөөс харсан, асуудлын шийдлийг сайжруулсан,  чанарт анхаарал хандуулсан байна. Иймд  төсөлт ажлаар хэрэгжүүлэх боломж илүү байгаа нь  харагдсан.
     -Саналыг хэн хэрхэн үнэлдэг вэ?
    -Хэсгийн дарга,  мастерууд санал гаргагчийн асуудал, шийдэл, саналын давхцалыг уншиж судлан  зөвшөөрөл өгч,  үнэлгээний багийн 5 гишүүн чиглэл  бүрт нь үнэлдэг. Үнэлгээний багт БИЗ-ийн гишүүн, инженер техникийн ажилтнууд багтдаг. Бүтээмжийн үйл ажиллагааг   цехийн удирдлага маш сайн дэмждэг.
     -Танай цехэд бүтээмжийн хөдөлгөөн өрнөөд хэдэн жил болж байна?
      -2012 оноос бүтээмжийн хөдөлгөөн  өрнөж эхэлсэн. Одоогоор бүтээмж инновацийн зөвлөл, 4 баг,  бүтээмж чанарын 9 дугуйлан  үйл ажиллагаа явуулж байна. Манай хамт олон бүтээмжийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог. Хүн бүр ажлын байраа сайхан болгох, аюул эрсдэлгүй ажиллах, зардал хэмнэх  чиглэлээр  санаачилгатай ажиллаж байна.

     Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн  шинэчилсэн Хөдөлмөрийн дотоод журмыг 2016 оны 9 сарын 1-ний өдрөөс  эхлэн мөрдөх тухай Ерөнхий захирлын А/485 тоот тушаал гарлаа. Үүнтэй холбогдуулан тус компанийн Хууль, эрхзүйн газрын дарга Д.Цэрэнбадамаас шинэчлэгдсэн  журмын талаар дараах тодруулгыг авлаа.

     -Эрдэнэт үйлдвэр ХХК Хөдөлмөрийн дотоод журмыг  шинэчлэн баталж, энэ сарын 1-нээс мөрдөж эхлээд байна. Хөдөлмөрийн дотоод журам шинэчлэх шаардлага, үндэслэл нь юу байв?
     -Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн Хөдөлмөрийн дотоод журмыг Ерөнхий захирлын 2016 оны 09 сарын 01-ний өдрийн А/485 дугаар тушаалаар шинэчлэн баталж, үйл ажиллагаандаа мөрдөн ажиллаж байна. Хөдөлмөрийн дотоод журмыг хөдөлмөрийн сахилга хариуцлага буюу ажлын цаг ашиглалтыг сайжруулах, тушаалыг хуульд нийцүүлэн эрх мэдлийнхээ хүрээнд гаргах, үйлдвэрлэлийн өмчийг хамгаалж, оюуны өмчийг бүртгүүлэх, ажил, олгогч ажилтнуудын хооронд хүлээх үүрэг хариуцлагыг тодорхой болгох шаардлагатай болсон тул нэмэлт өөрчлөлт оруулж шинэчлэн баталсан.Уг журмыг шинэчлэхдээ бид холбогдох газар, цех нэгжүүдээс санал авч, боловсруулан баталсан гэдгийг хэлэх нь зүйтэй.

     -“Хөдөлмөрийн дотоод журам”-д ямар нэмэлт өөрчлөлт орсон бэ? Та энэ талаар тодруулна уу?
     - Ажлын цаг ашиглалтыг сайжруулах бодлогын хүрээнд чөлөө олгох журам өөрчлөгдсөн. Өмнөх дотоод журмаар 1 сар хүртэлх хугацааны чөлөөг цех, нэгжийн удирдлага, 1 жил хүртэлх хугацааны чөлөөг Ерөнхий захирлын тушаалаар олгодог байсан ингэж чөлөө олгох нь үйлдвэрлэлийн хэвийн үйл ажиллагаанд саад учруулж байсан гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн. Тиймээс ажилтанд  1 хоногийн чөлөөг тухайн бүтцийн нэгжийн удирдлага, 2-5 хоногийн чөлөөг бүтцийн нэгжийн даргын саналыг үндэслэн Хүний нөөцийн хэлтсийн дарга чөлөөний хуудсаар, 6 өдрөөс 1 сар хүртэл хугацаатай чөлөөг Ерөнхий захирлын тушаал гарган олгож байхаар өөрчлөлт орсон.
     - Дараагийн нэмэлт нь Нийтийн эрх ашиг буюу оюуны өмчийг хамгаалах зохицуулалт юм. Үйлдвэрлэл дээр бий болж буй оюуны өмч нь олон хүний санал, санаачилга, хөдөлмөр оролцсон бүтээл байдаг. Үүнийг ганц хүн эзэмшиж, өмчилж, үр, ашиг шимийг нь хүртээд явах буруу. Тэгэхээр энэхүү оюуны өмч,  патентын эрхийг үйлдвэрийн хамт олон нийтээрээ эзэмших ёстой. Өөрөөр хэлбэл оюуны өмч нь компанийн өмч байж, үүнийг ашиглах эрх нь компанидаа үлдэх ёстой гэсэн үүднээс энэхүү зохицуулалтыг оруулсан. Энэхүү зохицуулалтыг нэмж оруулснаар компанийн нийт ажилтнууд, хувьцаа эзэмшигчид оюуны өмчийнхөө ашиг тусыг хүртэх боломжтой болно.
     -Мөн компанийн ажилтан улс төрийн албан тушаал хашиж буй тохиолдолд ажлаас чөлөөлөгдөж, улс төрийн албан тушаалдаа үргэлжлүүлэн ажиллах зохицуулалт орсон. Ёс зүйн хувьд компанийн ажилтан, улс төрийн албан тушаалууд ялгаа заагтай учраас энэ зохицуулалтыг оруулж өгсөн.  
     -Мөн эрх мэдлийн хуваарилалтын асуудлыг тодорхой болгож, дотоод журамд тусгаж өгсөн. Компанийн бүтцийн нэгжийн удирдлага болгон Ерөнхий захирлаас эрх авсан эсэх нь тодорхойгүй, тушаал гаргаж байгаа нь Монгол Улсын Иргэний хууль, Компанийн тухай хуулиудтай нийцэхгүй байсан. Энэхүү хуулиудад компанийг удирдаж, төлөөлөх эрхтэй этгээд нь зөвхөн компанийн гүйцэтгэх захирал /ерөнхий захирал/ байдаг. Гүйцэтгэх захирлын /ерөнхий захирал/ эзгүйд Тэргүүн дэд захирал итгэмжлэлгүйгээр орлож болно. Үүнээс бусад этгээд итгэмжлэлийн үндсэн дээр компанийг төлөөлөх, компаниас гарч буй захирамжлалын баримт бичигт гарын үсэг зурах эрхтэй байдаг. Энэхүү зохицуулалтыг бид хөдөлмөрийн дотоод журамд оруулснаар хэн ямар эрхтэй байх вэ, хэн ямар баримт бичиг дээр гарын үсэг зурах вэ, энэхүү эрх, үүрэг нь ямар итгэмжлэлээр олгогдсон байх ёстой вэ гэдгийг нарийвчлан зохицуулах боломж үүсч байгаа юм. Тиймээс бид өмнө нь мөрдөж байсан суурь зохицуулалтыг эвдэхгүйгээр, ажил сайжруулах зорилгоор нэмэлт зохицуулалтыг тусгаж өгсөн гэж ойлгож болно.   

     -Эрх үүргийг дагаад хариуцлагын зохицуулалт зайлшгүй яригдана. Журамд хариуцлагын талаар ямар нэгэн өөрчлөлт орсон уу?
     -Мэдээж, тогтолцооны эрх үүргийг нарийн зааж, ялгаж  өгснөөр хэн ямар хариуцлага  хүлээх вэ гэдэг нь тодорхой болно. Өөрөөр хэлбэл,  өмнө нь ямар  нэг алдаа дутагдал гаргаад хариуцлага хүлээдэггүй, буруутай эзэн нь тогтоогддоггүй байсан бол эзэн холбогдогч нь тодорхой болно гэсэн үг.  Ер нь бид сахилга хариуцлагыг чангаруулсан зохицуулалтыг журамд оруулаагүй, зөвхөн хэн ямар эрх эдэлж, ямар үүрэг хүлээх вэ гэдгийг л тодорхой болгож өгсөн. Үүнд  л энэхүү дотоод журмын  шинэ зохицуулалтын онцлог оршиж байгаа юм.


 
М.БАЛЖИННЯМ
 
 
 

 

 

 

 

     Эрдэнэт үйлдвэрийн хамт олон бол баялаг бүтээгчид. Тэдний дунд өрөмдлөгийн ажлаар дэлхийн рекорт тогтоосон цорын ганц ажилтан нь Хүдрийн ил уурхайн өрмийн машинч Б.Батбаяр юм. Тэрбээр хийж бүтээснээ миний гэхээсээ илүү бидний ажлын амжилт хэмээн ярих. Түүнтэй уулзаж ярилцлаа.


    -Таны унасан газар, угаасан ус хаана вэ?
     -Хангайн нурууны салбар Хан-хөхий нуруунд төрсөн. Ерөөлөөр энэ сайхан монгол орныг олж, Ханхөхийд төрснөө их хувь заяа гэж боддог. Ханхөхий бол төрийн тахилгатай хайрхан. Ханхөхийн хөх салхиар илбүүлж өссөн эрчүүдийн нэг. Энэ нутгийн тухай нэрт эрдэмтэн Бямбын Ренчин нэгэн сонирхолтой зүйл бичиж үлдээсэн. Юу гэж үү. Та их сонирхсон байдалтай харж байна. (Инээв.)
     -Тэгэлгүй яахав. Нэрт эрдэмтний юу ярьсан нь сонин байна?
     -“Хангай   гэж   хангалуун   буюу хүслийг хангахуй хэмээх үг. Хан-хөхий гэж чухамдаа яруу найргийн уянгатай сайхан нэр. Үүнийг “Царственный синий” хэмээн орчуулахад орос хүн уулга алдан гайхан биширдэг. Анагаах хийгээд урлахуйн ухааны нууцыг газрынх нь нэрнээс мэдэж болно” хэмээн билгүүн номч бичгийн их хүн  хэлсэн.
     -Сонин л юм байна. Та цэргийн алба хаана хаасан бэ?
    -Хуучнаар НАХЯ-ны харъяа цагдан сэргийлэхийн 0230-р батальонд алба хаасан. Тухайн үед цэргийн алба хаасан хүнийг жинхэнэ эр боллоо гэж үздэг байлаа. Арми надад асар их оюуны ухаарал, бие бялдрын хүмүүжил,хатуужил олгосон. Бага дарга, “Онц сэргийлэгч” тэмдэгтэй цэргийн албаа нэр төртэй хаасан шүү.
    -Анх Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилтан болчихоод юу бодогдож байв?
    -Дэлхийн 10 том үйлдвэрийн нэг гэж “Эрдэнэт”-ийг хүмүүс ярьдаг байсан. 1982 оны хавар Эрдэнэт үйлдвэрийн Хүдрийн ил уурхайд туслах машинчаар анх ажилд орсон. Эхний өдөр ажлын даалгавраа авахад бүх зүйл орос хэл дээр явдгийг ойлгосон. Нэг ч үг ойлгоогүй. Ингээд орос хэл бага ч атугай мэдэх шаардлагатай тулгарсан. Орос хэлний курст бүртгүүлээд л Орос-Монгол хэлний толь бичиг байнга авч явдаг байлаа.
     -Ажил, хөдөлмөрөөс та яг юу олж авсан бэ?
     -Их хүч хөдөлмөр хүнийг хатуужуулж ухааруулдаг. Ээжийнхээ сүү өргөн зөөллөсөн цагаан замаар ажилдаа сэтгэл хангалуун яваад орой ажлаасаа тайван бууж гэр бүл, ач, зээ нарынхаа зүг алхан очих их аз жаргалтай санагддаг. Тэгэхээр хөдөлмөр надад ухаарал, аз жаргал бэлэглэсэн байна.
     -Хамт олныхоо талаар ямар бодолтой явдаг вэ?
      -Нүдэнд харагдахгүй, гарт бариг-дахгүй сэтгэл гэж байдаг. Манай бригадынхан гар сэтгэл нийлсэн хамт олон. Иймээс 2003-2016 он хүртлэх хугацаанд 5 удаа ажлын дээд амжилт тогтоогоод байгаа. Манай хамт олон дотор Монгол улсын тэргүүний уурхайчин гурав, үйлдвэрийн хөдөлмөрийн аварга хоёр, шилдэг ажилтан нэг ажиллаж байна.
     -Таны багш хэн бэ?
    -Анх ажилд ороод тэр үеийн АИХ-ын депутат, хотын 4 удаагийн хөдөлмөрийн аварга, үйлдвэрийн ууган хөдөлмөрийн баатар Д.Жаргалсайханы бригадад Ө.Даваа машинчийн туслахаар очиж байлаа. Ажлаа арван хуруу шиг мэддэг, шилдэг багш нарын гар дээр очсон болохоор миний ажлын хандлага зөв тогтсон гэж боддог. Цэргийн алба хааж ирээд А.Идэрсүрэн ахлагчтай бригадад хуваарилагдаж Виктор Павлович Мойсеевич багшийн шавь болж хоёр жил орчим ажилласан. Эдгээр багш нараас их зүйл сурсны хүчинд өдий хүртэл ажиллаж амжилт гаргах суурь болсон гэж ойлгодог. Одоо ч багш нартайгаа холбоотой байдаг.
     -Эрдэнэт үйлдвэрийн талаарх таны бодлыг сонсъё?
      -Хөдөлмөрийн багтаамж ихтэй энэ том үйлдвэр тасралтгүй, найдвартай олон жил ажиллах нь монгол хүн бүхэнд ашигтай. 2015-2016 онд БФ-ийн ӨНХ-ийн болон Ган бөөрөнцгийн   цехийн   өргөтгөл   хийгдлээ. “Эрдэнэт медипас” эмнэлэг, ”Эрүүл мэнд”-ийн зам гэх мэт нийгмийн чиглэлийн олон ажлыг эгэл жирийн ажилчид, удирдлагуудтайгаа хамтран бүтээлээ. Эрдэнэт үйлдвэрийн ирээдүйг  гэрэл  гэгээтэй, өөдрөг харж байна.
     -Та өрөмдлөгийн ажлаараа дэл-хийн рекорд тогтоосон. Энэ талаар ярина уу?
      -Энэ их ажлыг би ганцаараа хийсэн юм биш. Бид хийсэн гэж ярих учиртай.Өөрөөр хэлбэл бид хийсэн гэвэл үнэнд нийцнэ. Бригад ахлан ажилладаг хүний хувьд яах аргагүй амжилт нь надтай холбогддог. Манай бригад 2003-2005 онд гурван удаа ажлын  дээд амжилт тогтоосон. 2012-2015 онд 2 удаа ажлын дээд амжилт тогтоогоод байна. Энэ бол хамт олны амжилт. Ажлаа цаг хугацаанд нь хийгээд явж байхад амжилт бүтээл гардаг юм байна. 2014 онд 92000, 2015 онд 93000 уртааш метр тэсэлгээний цооног өрөмдсөн. Энэ нь рекорт амжилт байлаа. Ажлын амжилтаараа машинч Н.Чинбат үйлдвэрийн хөдөлмөрийн аварга болсон. Эндээс монгол хүний оюун ухаан, өндөр ур чадвар, техник сэтгэлгээ харагдана.
     -Та хэдэн шавьтай вэ?
     -Ер нь олон шавьтай. Миний ууган шавь Монгол улсын тэргүүний уурхайчин Д.Зоригт. Машинч Д.Энэбиш, Д.Саран нар МУ-ын тэргүүний уурхайчин болсон. Инженер Н.Мөнгөнхүлэг, туслах машинч П.Отгондаваа, Н.Батболд нарын шавь нар маань үйлдвэртээ, уурхайдаа маш сайн ажиллаж байна. Шавь Х.Отгонжаргал 18-р өрмийн бригадын даргаар дэвшин ажиллаж байгаа.
     -Өдий олон жил ажиллахдаа өвчин хуучгүй яваагийн нууц юунд байна вэ?
     -Би өөрийгөө цоо эрүүл гэж хэлэхгүй. Ер нь 30 гаруй жил үйлдвэрийн хэвийн бус нөхцөлд уурхайн өрмийн ажил хийх тийм ч амар биш. Хүнээс амьдралын зөв дадал их шаардана. Зөв хооллож, амрах, рашаан сувилалд явах, урьдчилан сэргийлэх үзлэгт жил бүр хамрагдах гэх мэт олон хүчин зүйлээс хувь хүний эрүүл мэнд хамаарах болжээ. Хань маань  эмнэлгийн мэргэжлийн хүн болохоор миний эрүүл мэндэд ихээхэн анхаарал тавьдгийн ач тус бас байгаа.
     -Таны шүтээн юу вэ?
      -Өндөр дээд өвөг дээдэс, Хан-хөхий минь. Хайрт ижий минь.
     -Авсан гавьяа шагнал юу билээ?
      -Цагдаагийн онц сэргийлэгч, Эрдэнэт үйлдвэрийн хөдөлмөрийн аварга, МУ-ын тэргүүний уурхайчин, Орхон аймгийн шилдэг 9 алдартны нэг, Эрдэнэт үйлдвэрийн шилдэг ажилтан, Алтан гадас одонтой. Нэг зүйл бүр сэтгэлээс гардаггүй. 1989 онд В.П.Мойсеевич багштайгаа “Шилдэг багш, шавь”-аар шалгарч байлаа.
     -Аливаа ажлыг шинээр хийхэд хүндрэл бэрхшээл тулгардаг. Таны хувьд саад бэрхшээлийг хэрхэн давж гардаг вэ?
      -Сэтгэл гаргавал ямар ч ажлыг хүмүүс хийнэ. Аливаа ажлыг амраас нь хүнд рүү хийх нь зүгээр байдаг.Суурийг нь зөв тавиад өгөхөөр ямар ч ажлыг хийж болно. Ер нь болохгүй бүтэхгүй ажил гэж энэ хорвоо дээр байдаг юм уу. Бүх юманд гарц бий. Эвийг нь олбол ажлыг хийх арга олдоно.
     -Төгсгөлд нь залууст хандаж юу хэлэх вэ?
      -Юун түрүүнд ахмадын үгийг  маш сайн сонсож бай. Эрдэнэт үйлдвэрийн ирээдүй та нарын гарт очиж байгаа. Тиймээс бидний үеийнхэн их ажил хийж яваа. Та бүхэн биднээс илүү ихийг хийх болно. Амжилт таныг угтаж байхад, алдаа таныг отож байдгийг санаж сонор сэргэмжтэй ажиллах ёстой. Залуус та нартаа ажлын амжилт, эрүүл энх, аз жаргал, амьдралын хамгийн сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе.

     Эрдэнэт үйлдвэрийн Дулааны цахилгаан станцыг 48 МВт-аар өргөтгөх ажил 5-р сарын 1-нээс эхэлсэн. Энэ ажлын явцын талаар төслийн зөвлөх Д.Батчулуун ийн ярилаа.

     Эрдэнэт үйлдвэрийн Дулааны цахилгаан станцын барилгын зураг төсөл Улаанбаатар хотод магадлан шинжлэлд орж, батлагдсан. Шинжилгээний ерөнхий дүгнэлт гарсан. Үүний дагуу Эрчим хүчний яамнаас Эрчим хүчний барилга байгууламжийн ажлыг үргэлжлүүлэх тусгай зөвшөөрөл авсан. ДЦС-ыг 48 МВт-аар өргөтгөх тусгай зөвшөөрлийг Эрчим хүчний зохицуулах хорооноос авсны дагуу барилга байгууламж барих ажил эхэлж байна. Одоогоор Турбин цехийн барилгын суурийн ажил, 110 кВ-ийн далд хуваарилах станцын барилгын суурь болон эргэлтийн усны насосны станцын суурийн ажил, хөргөх цамхгийн суурийн газар шорооны ажил хийгдэж байна. Түүнээс гадна барилгын суурийн арматурын ажил эхэллээ. Мөн Хятад ажилчдын түр байрлах байрны газар шорооны болон талбай тэгшлэх зарим нэг барилга байгууламж барих ажил эхэлсэн. Захиалагчийн зүгээс Хятадын 92 ажилчны монгол улсад ажиллах зөвшөөрөл, баримт бичгийг бүрдүүлж, эхний хүмүүс ирж ажил үүргээ гүйцэтгэж байна. Энэ төсөл хэрэгжихтэй холбогдуулан захиалагч тал ажлын талбайг чөлөөлөх, технологийн схемд зарим нэг өөрчлөлт оруулах, шугам хоолой буулгах, өндөр хүчдэлийн болон 220 кВ-ийн трассыг өөрчлөх зэрэг ажил хийж байна. Үйлдвэрийн бусад цехүүдийн оролцоотойгоор энэ ажил амжилттай хийгдэж дууслаа.

     Техникийн усны схемийн өөрчлөлтийг Барилга засварын цех хийсэн. Үйлдвэрийн бүх  цех энэ ажилд идэвхтэй оролцож байна.  Барилгын   холбогдолтой  зургийн 2-р хэсэг нь магадлан шинжлэлд ороод хараахан ирээгүй байна. Мөн  технологийн холбогдолтой зургууд боловсрогдож байна. Ажлын хэсэг үзэж танилцаад, шүүмж өгсний дараа магадлан шинжлэлд өгнө. Технологийн зургийн шинжилгээг Эрчим хүчний төвд хийхээр тохиролцсон гэв. Дашрамд дурьдахад Эрчим хүчний зөвлөх инженер Д.Батчулуун Эрчим хүчний салбарт 30 гаруй жил ажиллаж, эрчим хүчний шинэчлэлийн олон төсөл дээр ажилласан, хамгийн сүүлд 4-р цахилгаан станцын 123 МВт-ийн  өргөтгөлийн ажлын удирдагчаар ажилласан. Ийм туршлагатай хүнийг манай үйлдвэр энэ төсөл дээрээ урьж ажиллуулж байна.