×

Анхааруулга

JUser: :_load: Unable to load user with ID: 927

     “Эрдэнэт” үйлдвэр Эрүүл мэндийн зам байгуулах шийдвэрийг Орхон аймгийн унадаг дугуй сонирхогчид уухайлан хүлээж авлаа. Сүүлийн үед тэд нэгдсэн зохион байгуулалтанд орж, үйл ажиллагаагаа өргөжүүлж байгаа талаар “Эрдэнэтийн дугуйчид” клубийн гүйцэтгэх захирал, “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Эдийн засаг, маркетингийн хэлтсийн эдийн засагч Ч.Гансүх ярьсан юм. Унадаг дугуйн спортоор хичээллэхийн ач холбогдлын талаар түүнтэй хуучиллаа.


 -Удахгүй Эрдэнэтийн дугуйчид тусгай замтай болох нь. Үйлдвэрийн Ерөнхий захирлын энэ шийдвэрийг хэрхэн хүлээж авав?
-Бидний хувьд үнэхээр таатай үйл явдал болж байна. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ажиллагчдын болон Орхон аймгийн ард иргэдийн эрүүл мэндийг бодсон сайхан шийдвэр гарлаа.
-Клубийнхээ талаар танилцуулна уу?   
-“Эрдэнэт” үйлдвэрт ажилладаг долоон залуу нийлж нийгэмд үйлчлэх төрийн бус байгууллага болох “Эрдэнэтийн дугуйчид” клуб байгуулсан. Манайх Орхон аймгийн иргэдэд унадаг дугуйг сурталчлах, ач тусыг нь мэдрүүлэх, хүүхэд, залууст бие бялдрын зөв хүмүүжил, боловсрол олгох зорилготойгоор үйл ажиллагаа явуулна.
-Хэдэн гишүүнтэй вэ?
-Одоогоор албан ёсны бүртгэл явуулаагүй. Сонирхсон хүмүүс манай “Эрдэнэтийн дугуйчид” фэйсбүүк хаягт нэгдэж болно. Бид Бямба гараг бүрийн 08:00 цагт 6-р бичил хорооллын 22-р байранд байрлах “Cannondalia Mongolia” унадаг дугуйн дэлгүүрийн гаднаас аялалд гардаг. Тухайн долоо хоногийн аяллын маршрутаа даваа, мягмар гарагт фэйсбүүк хаягтаа оруулж мэдээлдэг.  
-Хэр олон дугуйчин аялалд хамрагддаг вэ?
-Янз бүр. Бид өнгөрсөн 5-р сараас хойш аялал тогтмол зохион байгуулсан. Тэгэхэд давхардсан тоогоор 300 гаруй хүн хамрагдсан. Нэг ээлжинд ойролцоогоор 10-17 дугуйчин оролцдог.
-Эмэгтэйчүүд явдаг уу?
-Манай аялалд зургаан хүүхэн тогтмол явдаг. Нэг гарахдаа бид 30 км аялдаг. Замдаа амарна, янз бүрийн тэмцээн уралдаан зохионо.  
-Дугуйн спортоор хичээллэх нь ямар давуу талтай вэ?
-Илүүдэл жингээс сална. Эрүүл чийрэг, бие бялдарын зөв хөгжилтэй болно. Тэсвэрийн спорт учраас их хатуужилтэй болж төлөвшдөг.
-Гүйхээс илүү дугуй унахаар сайн турдаг гэж ярих юм. Энэ үнэн үү?
-Хүн хурдан гүйсэн ч, удаан гүйсэн ч ялгаагүй ядардаг. Дугуй бол жийж яваад хэсэг амарна. Тэр үед хүн өөхөө сайн шатаадаг. Хүний зүрх минутанд 114-120 удаа цохилсон тохиолдолд өөхөө шатаадаг. Түүнээс дээш цохилоод ирэхээр гаргаж байгаа энергээ булчингаасаа аваад явчихдаг. Ер нь гүйснээр өөх шатдаггүй, үүний оронд хурдан алхах эсвэл аажуухан шогших хэрэгтэй. Тэгвэл эрүүлээр сайн турна.
-Танай аялалд оролцохын тулд заавал мэргэжлийн дугуйтай байх шаардлагатай юу?
-Тийм өндөр үнэтэй дугуйтай байх шаардлагагүй. Үнэтэй дугуй мэргэжлийн тал руу ороод явчихна. Тиймээс сонирхогчийн дугуй байж болно. Ер нь 660-750 ам.долларын үнэ ханштай унадаг дугуй байхад боломжийн. Сонирхогч өөрийн төсөвтөө тааруулаад  авах хэрэгтэй шүү дээ.
-Танай клубийнхэн дугуй, хувцас хэрэглэлээ хаанаас авдаг вэ?
-“Connondalia Mongolia” дэлгүүрээр дамжуулж унадаг дугуй, хамгаалах хэрэгслүүдийг худалдаж авдаг. Албан ёсны гэрээт борлуулагч болохоор ямар ч нэмэгдэлгүй үйлдвэрийн үнээр худалдаалдаг.
-Таны энэ дугуй хэдэн төгрөгийн үнэтэй вэ?
-Сайн дугуй авъя гэвэл 3000-4000 ам.даллар шаардлагатай л даа. Миний унаж яваа Connondal фирмийн дугуй 4000 ам.долларын үнэтэй.


-Машины  үнэтэй  дугуй  байх нь ээ?
-Тийм. Би машинаа зараад дугуй авсан. Удахгүй Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн  хэлтсийн Ч.Бямбаа дарга унадаг дугуй авч, манай  клубт   нэгдэж   залуусыг  уриална гэсэн. Бензин, тос хэрэглэхгүйн дээр бие бялдарыг хөгжүүлж, эрүүл мэндэд сайнаар нөлөөлнө. Ер нь Connondal фирм нь дугуйн нэг номерын брэнд. Америк брэндийг Тайваньд олноор үйлдвэрлэдэг юм. Хятадад үйлдвэрлэхгүй байгаа учир нь Хятадын төмрийн стандарт нь Америкийн төмрийн стандартыг хангадаггүй. Тиймээс өнөөдөр дэлхийн брэнд дугуйны 60 орчим хувийг Тайвань улс үйлдвэрлэж байна. Өөрөөр хэлбэл Америкчууд өртөг зардлаа бодоод Азид үйлдвэрлэж байгаа хэрэг.
-Унадаг дугуйны ханшийг юу тодорхойлдог вэ?
-Нэгдүгээрт ямар брэндийн дугуй вэ  гэдгээс  үнэ  хамаарна. Хоёрдугаарт, хаана үйлдвэрлэсэн  нь  чухал. Гуравдугаарт, ямар тоноглолтой вэ гэдгээс шалтгаалж үнэ ханш нь тогтоогддог.  
-Унадаг дугуй хэдэн төрөл байдаг вэ?  
-Уулын, засмал замын, үзүүлбэрийн, хүүхдийн гээд дөрвөн төрөл байдаг.
-Дугуй авах гэж байгаа зулууст зөвлөлгөө өгөөч?
-Уулын дугуй аваарай гэж зөвлөмөөр байна. Манайд хот дотор яваад байх боломж багатай. Хөдөө гадаа аялахад уулын дугуй их зүгээр. Харин ажил, гэрийн хооронд унаж хэрэглэх бол энгийн дугуй байхад болно. Хамгийн гол нь аюулгүй байдлыг маш сайн хангах хэрэгтэй. Заавал хамгаалалтын дуулгатай явах. Урдаа цагаан,  ардаа улаан,  хоёр  дугуйн дээрээ цацруулагчтай байх ёстой. Урдаас болон араас ирж яваа машины гэрэл тусахад цацруулагч ойдог. Бүрэн бус бол араас машин мөргөх  магадлалтай. Дугуйны   хэгэсэн дээр байдаг цацруулагч хажуу талаас ирэх машинд дохио анхааруулга өгөх зориулалттай. Эдгээрийг сайн мэдэж, аюулгүй байдлаа бүрэн хангаж замын хөдөлгөөнд оролцох нь чухал. Зарим хүн дугуй унаж чадаж л байвал боллоо гэж ойлгодог. Энэ их буруу.  
-Эрүүл мэндийн зам тавихад аюулгүй байдлын зүгээс анхааруулах юу байна?   
-Гэрэлтүүлэг сайн байх хэрэгтэй. Үйлдвэрийн ажиллагчид оройн ээлжинд явах, буцахад гэрэлтүүлэг маш сайн байхгүй бол хөдөлмөрийн аюулгүй байдал алдагдана. 1990-ээд оны үед Ш.Отгонбилэг захирал Эрдэнэт хотод бас дугуйн зам нээсэн. Тэгэхэд манай ангийн хүүхдийн аав нь үйлдвэр рүү дугуйтай явж байгаад осолдож нас барсан гашуун түүх бий. Өөрөө дуулгагүй явсан байдаг. Унадаг дугуйнаас хүн ойчихдоо гараараа тулж амждаггүй, заавал толгойгоороо унадаг гэмтэй. Тэгэхээр дуулга заавал хэрэглэх ёстой. Дуулга өмсөхөд толгой хагарахгүйн дээр нүүр гэмтэхгүй.  
-Энэ талаар унадаг дугуй сонирхогчдод сургалт явуулах уу?  
-Төлөвлөж байгаа олон ажил бий. Бид 8-р  сарын  9-нд  клубийнхээ  албан  ёсны  нээлтийг хийсэн. Тэгэхдээ дөрвөн насны ангиллаар тэмцээн зохион байгуулсан. 0-6, 6-10, 11-15, 15-аас дээш нас гэсэн ангиллаар. 10 хүртэлх насныхан тойргоор уралдсан. 11-15 насныхан Спорт цогцолборын урдаас гараад үйлчилгээний уулзварыг нэг, 15-аас дээш насныхан хоёр тойрсон. Мөн дугуйн парад зохион байгуулсан.
-Параданд хичнээн дугуйчин оролцсон бэ?
-80 гаруй дугуйчин оролцсон. Одоо бид 9-р сарын дундуур дахиад дугуйн парад зохион байгуулах төлөвлөгөөтэй байна. Мөн Монголын залуучуудын холбооны дэргэдэх “Унадаг дугуйтай Улаанбаатар” клубийнхэнтэй хамтарч ажиллана. Тэднийх дөрвөн жил тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байгаа. Тэд тэнд мод таривал бид энд тарьдаг ч юм уу, аялалд хоёр талаасаа зэрэг гарч уулзах гэх мэт үйл ажиллагаагаа нэгтгэх бодолтой байгаа.
-Хүүхэд залууст уриалга дэвшүүлээч?                 
-Юуны өмнө хүүхэд, залуусыг унадаг дугуйгаар хичээллээрэй. Илүүдэл жингээсээ салаарай. Бие бялдрын зөв боловсрол эзэмшээрэй. Үүнийг дагаад техниктэй спорт учраас замын хөдөлгөөнд оролцоно. Аюулгүй байдлаа маш сайн хангаж хамгаалалтын дуулга өмсөж замын хөдөлгөөнд оролцоорой гэж уриалж байна.
-Баярлалаа.    

   
М.ОДГЭРЭЛ

     Үйлдвэрийн Холбоо мэдээлэл технологи ба автоматжуулалтын цехийн Холбооны хэсгийн хамт олон үйлдвэрийн шугам кабель болон холбооны асуудлыг хариуцан ажилладаг. Энэ удаа бид Холбоо мэдээллийн технологи ба автоматжуулалтын цехийн Холбооны хэсгийн дарга Д.Баярмагнайтай  ярилцлаа.


-Эхлээд та өөрийн хариуцсан хэсгээ товч танилцуулна уу?
-Манай холбооны хэсэг анх 1977 онд үүсэн байгуулагдсан.
Одоогоор:
    -Суурин холбооны групп  (АТС)
    -Радио, электроникийн засвар үйлчилгээний групп (шилэн кабелийн)
    -Шугам кабелийн групп гэсэн үндсэн 3 хэсэгтэй, 38 ажиллагчтайгаар үйл ажиллагаа явуулж байна. Холбооны хэсэг нь Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн 37 орчим цех, хэлтэс, нэгжийг холбооны үйлчилгээгээр найдвартай хангаж, өндөр хурдацтай хөгжиж буй холбоо, мэдээллийн системийн өнөөгийн түвшинд орчин үеийн найдвартай,  уян хатан, олон төрлийн боломж, үйлдэл бүхий холбооны тоон сүлжээ, системийн техник технологийг шинэчлэн сайжруулах ажлыг  үе шаттай  хэрэгжүүлж  байна. Аливаа байгууллагын үйл ажиллагааны амжилтын нэг үндэс суурь  нь холбоо мэдээллийн системийг оновчтой зохион байгуулах, үр ашигтай ашиглах явдал юм. Цехийн зохион байгуулалттай байсан  2007 оны 4-р сард манай инженерүүдийн техник технологийн судалгааны үндсэн дээр 1995 онд суурилуулсан тоон коммутацын систем HICOM-372-ыг бүрэн шинэчилж  HiPath-4000 системүүдийг амжилттай суурилуулан ашиглалтанд оруулсан. Энэ систем нь IP технологид суурилсан, хамгийн хямд маршрутыг сонгон өгөгдөл болон ярианы сигналыг өндөр нягтралтайгаар дамжуулах нэгдмэл бүтэц бүхий тоон систем юм.
Техник технологийн өөр ямар шинэчлэл хийгдэв?
-2011 оноос дараагийн техник технологийн шинэчлэлийн ажил хийгдэж, үйлдвэрийн дотоод холбооны HiPath-4000 телефон станцын программ хангамжийн түвшинг дээшлүүлж багтаамжийг нэмэгдүүлэх,  технологийн шуурхай холбооны системийг шинэчлэх ажил хийгдсэн.
-Энэ ажлын үр дүнд 3200 номерын хүчин чадалтай үйлдвэрийн телефон сүлжээ IP протоколд суурилсан тоон сүлжээнд бүрэн шилжсэн биз дээ?
-Тэгсэн. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн технологийн шуурхай холбооны системийг шинэчлэх ажлын хүрээнд БФ-ын үндсэн 4 хэсэг, ЗМЗ-дад  HiPath3800 төрлийн жижиг оврын телефон станц суурилуулан 170 орчим шууд телефон хэрэглэгчийн төхөөрөмжийг шинэчилж үйлдвэрийн диспетчерүүд болон БФ-ийн операторуудын ажлын байруудад HiPath Trading V3.0 тоон пульт суурилуулан ажилд оруулсан. Мөн Баяжуулах фабрикийн цех, хэсгүүдэд ашиглаж байсан 50 гаруй телефоны кабиныг шинэчлэн дуут болон гэрлэн дохиоллоор тоноглож,  70 орчим телефон аппаратыг үйлдвэрлэлийн зориулалттай FernTel компанийн аппаратаар сольсноор үйлдвэрийн технологийн холбоо бүрэн шинэчлэгдэж, ашиглалт үйлчилгээний чанарын түвшин дээшиллээ.
 -Зарлан мэдээллийн тоон систем (DAKS) нэвтрүүлсний ач холбогдол юу вэ?
-Онцгой байдлын үе дэх холбооны болон үйлдвэрлэлийн удирдлагын процессын шуурхай байдлыг хангах зорилгоор зарлан мэдээллийн тоон систем (DAKS) нэвтрүүлсэн. Энэ системийг нэвтрүүлснээр цех, хэсгийн захиалгаар телефон хэрэглэгчдэд цаг алдалгүй дуут болон текстэн мэдээлэл илгээх үйлчилгээ үзүүлэх боломжтой болсон. Одоогоор үйлдвэрийн Онцгой байдлын штаб, ХАБЭА-н хэлтэс зэрэг зарим цех, хэсгүүд зарлан мэдээлэл явуулж 60 хүртэл хэрэглэгчийн телефон хурал зохион байгуулж байна. Мөн үйлдвэрийн диспетчерийн шуурхай холбооны техникийн шаардлагатай уялдуулан диспетчерийн пультуудын яриаг кодчилон бичих, архивлах тоон сервер ажиллуулж байна. Технологийн холбоог шинэчлэх ажлын хүрээнд үйлдвэрийн хэмжээнд мэдээлэл холбооны нэгдсэн системийн суурийг тавих зорилгоор хэд хэдэн техник технологийн туршилтын ажил хийлээ. Үүнд:
    -Үйлдвэрийн төлөөлөгчийн газруудад компанийн виртуаль сүлжээг ашиглан IP телефон ажиллуулах боломжийг нээх,
   -Утасгүй сүлжээгээр өгөгдөл болон яриа дамжуулах HiPath  Wireless WLAN технологийн системийг ашиглах,
   -Тоон радио системийг үйлдвэрийн дүүрэгт ашиглах боломжийг туршсан.
    Эдгээр туршилтын ажил амжилттай хийгдлээ. Ер нь шинэ технологиудыг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх бүрэн боломж байна. Энэ бүх ажлын үр дүнд телефон холбооны үйлчилгээнд  АБК, Гендирекц, ДЦС-д  байрласан  Германы Siemens фирмийн  HiPath 4000 систем,  БФ-ийн Өөрөө нунтаглах, Шүүн хатаах хэсгүүд болон ЗМЗ-дад суурилагдсан   Hipath 3800 системийг ашиглаж байна. Ер нь телефон хэрэглэгчийн тоо 2014 оны байдлаар 2600-д  хүрч “МХС” компани болон Мобикомын сүлжээтэй 4 E1 урсгалаар харилцан холбогдож байна.
    Интернетийн сүлжээгээр телефон дуудлага болон яриа дамжуулах технологи нь хот хоорондын болон олон улсын яриаг хямд дамжуулах бололцоотой  учраас олон аж ахуйн нэгж байгууллага, компаниуд энэ чиглэлийг их сонирхож байгаа. Манай шугам  кабелийн   хэсэг нь  телефон  сүлжээний  ашиглалт  үйлчилгээг  хариуцдаг.  Ус  шахах  өргөлтийн  станцууд  болон   амралтын  баазын чиглэлийн     агаарын  шугам, шилэн  кабелийн сүлжээ, АБК, ДС, ЗМЗ  зэрэг   үйлдвэрийн  дүүрэг,   Спорт цогцолбор болон “Уурхайчин” соёлын ордон, Сувилал, ТС, 11-р хороолол, шинэ гарааш зэрэг үйлдвэрийн харьяа албад, цехүүдийн телефоны  кабель шугам зэрэг нийт 240 орчим км/пар холбооны зэс болон шилэн кабелийн шугам, 170 км/пар агаарын шугам, кабелийн  худаг, суваг болон телефон  утасны засвар үйлчилгээг хариуцан ажилладаг.
-Өөрсдийн хүчээр хичнээн км шилэн кабель тавив? Үйлдвэрийн хэмжээнд шилэн кабелийн ашиглалт, үйлчилгээг танай хэсэг хариуцах уу?
-Сүүлийн жилүүдэд үйлдвэрийн дүүрэгт 3000 м, үйлдвэрийн ус өргөх станцууд болон амралтын баазын чиглэлд   агаарын шугамыг шинэчлэн шилэн кабелийн сүлжээг байгуулснаар үйлдвэрийн холбоо мэдээллийн нэгдсэн сүлжээг үүсгэх, үйлдвэрийн технологийн процесс, телемеханикийн хяналт удирдлагын автоматжуулалтанд  чухал ач холбогдолтой ажил болсон. Агаараар татагдсан шилэн кабельд цаг агаарын эрс тэс уур амьсгал нөлөөлж, хуурайшин баганын бэхэлгээний гаднах бүрээс тасарч, улмаар кабель тасрах гэмтэл ихээхэн гарах болсон тул нийт ус өргөх станцын чиглэлийн 27,5 км шилэн кабелийг MNS:2003 стандартын дагуу газар булсан.  Үйлдвэрийн телефон холбооны сүлжээнд IP технологит суурилсан HIPATH-4500 телефон станцууд ашиглалтанд орсон нь IP телефон хэрэглэх нөхцөл  бүрдсэн. Цөөн тооны хэрэглэгчид туршилтын журмаар ашиглаж байгаа. Цаашид энэ төрлийн телефоны хэрэглээг нэмэх, бусад хэлбэрээр ч зохион байгуулах бүрэн боломжтой юм. Үйлдвэрийн нутаг дэвсгэр болон алслагдсан объект I-IV ус өргөх станц  болон амралтын баазын чиглэлд шилэн кабель татаж ашиглалтанд оруулсан нь үйлдвэрийн хэмжээнд  IP суурь сүлжээ байгуулах үндэс суурь болоод байна.
-Танай хэсэг Холбоо мэдээллийн шилэн кабелийн сүлжээ, холболтын төгсгөлийн төхөөрөмжүүдийн хэвийн найдвартай ажиллагаа, ашиглалт үйлчилгээг хариуцан ажилладаг. Цаашид ямар зорилт тавин ажиллаж байна вэ?
-Радио электроникийн засвар үйлчилгээний хэсэг нь үйлдвэрийн радио холбоо болон чанга яригчийн систем, хэрэглэгчийн телефон  аппарат, төгсгөлийн төхөөрөмжүүд, гар утас, радио электроникийн тоног төхөөрөмж, шилэн кабелийн засвар үйлчилгээг хариуцан ажилладаг. Өнөөдөр үйлдвэрийн радио  холбоонд Японы Kenwood фирмийн TM-271,YAESU маркийн FT-2900, FT-1802 маркийн хөдөлгөөнт,  Мotorola фирмийн GP328, Kenwood фирмийн ТК-2307 маркийн 500 гаруй гар радио станц ашиглаж байгаа. Сүүлийн жилүүдэд радио станцын ашиглалтыг сайжруулах, цех хэсгүүдэд радио станцын хэрэгцээ шаардлагатай байгааг харгалзан радио станцыг шинэчлэх, үйлдвэрт тоон радио систем нэвтрүүлэх техникийн судалгаа, туршилтын ажил хийж байна. Одоогоор шилэн кабелийг үйлдвэрийн холбоо мэдээлэл ба технологийн 90 хувьд нь ашиглаж байна. Тиймээс энэ жил шинээр шилэн кабелийн мэргэжлийн инженертэй болсон. Мөн шилэн кабелийн сургалтыг Технологийн сургуультай хамтран хэсгийн ажилчдын дунд анх удаа зохион байгууллаа. Холбооны хэсгийн хамт олон техник технологийн хүчин чадлаа бүрэн ашиглаж, тоон радио систем нэвтрүүлэх зорилт тавин ажиллаж байна.


                                     Т.БАТЧУЛУУН

     Эрдэнэт үйлдвэрт ажилдаа сэтгэлтэй, санаачилгатай, ур чадвартай олон эгэл залуу ажилладаг. Тэдний нэг нь Материал техникийн хангамжийн баазын авто ачигчийн жолооч Дашнямын Эрдэнэбаяр. Түүнийг ярилцлагад урихад манай өрөөнийхөн халуун дотноор гар барин мэндэлж угтав. Би гайхан учрыг лавлалаа.
-Ингэхэд өөрөө манайхныг яаж таньдаг билээ?
-Би 1995 оны үед 10-р ангийн сурагч байхдаа өсвөрийн сурвалжлагчийн дугуйланд явдаг байсан юм. Тийм болохоор танайхан намайг мэдэх нь аргагүй. Бидний эгнээнээс Монголын үндэсний олон нийтийн телевизийн 2-р сувгийн редактор Б.Досан, 25-р сувгийн сурвалжлагч Г.Энхбаатар нар сэтгүүлч болсон.
-Сонирхолтой байсан хэр нь яагаад сэтгүүлч мэргэжил эзэмшээгүй юм бэ?  
-Сэтгүүлч болохын тулд хүнд бага боловч авьяас хэрэгтэй юм билээ. Арай дөнгүүрүүд нь сэтгүүлч болоод явсан. Манай багш намайг “Чи сурвалжлагч болж чадахгүй ээ. Харин телевизийн зураглаач болвол мэдрэмжтэй, сайн оператор болно доо” гэдэг байсан юм. Долоодугаар ангид байхаасаа гэрэл зураг сонирхож эхэлсэн. Манай аав тэр талын сонирхолтой хүн л дээ. Аавын хэрэглэж байсан, одоо бол бараг музейд тавихаар аппарат хэрэгсэл надад бий. Хадгалж байгаад цаг нь ирэхээр Эрдэнэтийн музейд өгнө гэж боддог.  
-Аав, ээж тань ямар ажил эрхэлдэг байсан бэ?
-Аав, ээж хоёр маань Эрдэнэтийн анхдагчид. 1977 онд манайх Өвөрхангай аймгийн Гучин-Ус сумаас нүүж ирээд 2 сар болж байхад нь би төрсөн юм билээ. Аав маань одоогийнхоор Эрчим хүчний цехийн Ус хангамжийн хэсгийн цэвэрлэх станцад засварчнаар ажиллаж байгаад 1989 онд Цахилгаан цех рүү  шилжсэн. Тэнд монтёроор ажиллаж байгаад гавьяаны амралтандаа суусан. Ээж маань сумандаа эх баригч, сувилагчаар ажилладаг байсан гэдэг. “Эрдэнэт” үйлдвэрт 30  гаруй  жил Авто тээврийн байгууллагын гүүрэн краны машинчаар ажиллаад тэтгэвэртээ гарсан. Өмнө нь хөдөө орон нутагт ажиллаж байсныг нь нэмбэл улсад 40 гаруй жил хөдөлмөрлөсөн байх.  
-Аавтайгаа хамт гэрэл зургийн сонирхлоо хөгжүүлж байна уу?
-Хөдөө амралт, аяллаар явахдаа байгалийн зураг авах дуртай. Гэр бүлийнхээ хүрээнд дүрс бичлэг хийчихнэ. Манай аав одоо 70 нас хүрч яваа байж компьютер графикаар зураг, дүрс эвлүүлэхдээ телевизийн инженерүүдээс дутахгүй. Дунд нь янз бүрийн эфект хийнэ.  
-Хөгжилтэй хөл нийлүүлж яваа буурай байна. Харин чи чадах уу?
-Бусдад гайхуулж гангарахаар хийж чадахгүй болохоор л аавыгаа бишрээд байхгүй юу. /инээв/ Ааваас өвлөсөн эрдэм надад бий. Цахилгааны мэргэжилгүй ч гэрийнхээ гэмтлийг хүн гуйхгүй өөрөө янзалчихна. Авто техник талд илүү сонирхолтой. Манай цехэд ашиглалтаас гараад олон жил болсон Хятадын авто ачигч байсан юм. Актлаад үнэлгээ нь тогтоогдсон ч авах хүн олдоогүй. Гэтэл манай Нефть баазад авто ачигч хэрэгтэй болоод нөгөөхөө Авто тээврийн байгууллагаар засуулах санал тавьсан. Тэднийх сэлбэг байхгүй гэсэн хариу өгсөн. Тэгэхээр нь би амалж аваад зассан. Одоо ашиглаж байгаа.


-Авто ачигчаар том оврын бараа зөөхөд ур чадвар их шаардана биз?
-Тэгэлгүй яахав. Бахархууштай нь зөвхөн Замын-Үүдийн хилийн боомтод хэрэглэдэг чингэлэг тээвэрлэгч “Эрдэнэт” үйлдвэрт ганц байдаг. Бидний хэлж заншсанаар режистакар, Замын-Үүдийнхэн бол үйлдвэрийнх нь нэрээр калмар гэдэг юм билээ. 45 тонн хүртэлх жинтэй чингэлгүүдийг ачаатай нь өргөөд хүссэн газраа тавих чадалтай, олон талт үйлчилгээтэй техник. Өөрийн жин нь 72 тонн. Манай үйлдвэрт энэ техникийг жолоодох эрхтэй гурван хүн байдгийн нэг нь би. Нөгөө хоёр маань бас манай цехийнх. Нефть баазын жолооч Бат-Орших, надтай цуг ажилладаг Мөнхбат гэж залуу бий. Бидний мэргэжил үнэхээр бусдад гайхуулах чадвар шаарддаг шүү.   
-“Эрдэнэт” үйлдвэрт хэдэн жил ажиллаж байна?
-Материал техникийн хангамжийн баазад 11 дэх жилдээ ажиллаж байна. Би Гал унтраах 58-р ангиас гал сөнөөгчөөр ажлын гараагаа эхэлсэн ш дээ. Тэнд дөрвөн жил ажиллаад, өөрийн хүсэлтээр гарч 2003 онд МТХБ-д орсон юм. Анх сантехникч ажилд авна гэхээр нь орчих санаатай, сангийн баахан юм уншаад шалгалт өгөхөөр очвол краны засварчин сонгох шүүлгэнд оруулдаг юм.  
-Тэр талын мэдлэг хэр байв?
-1999 онд гүүрэн краны машинистын, бас жолооны курс төгсөөд давхар мэргэжилтэй болчихсон байсан. Гэхдээ би МТХБ-д азаар орсон гэх үү дээ. Тухайн үед намайг бодвол ахимаг настай, гэхдээ Чехэд краны засварчин мэргэжлээр дээд сургууль төгссөн хүн надтай өрсөлдсөн. Би машинистийн курс төгссөн болохоос засварчны мэдлэг байхгүй. Шалгалтын дараа харахад хоёулаа яг адилхан алдаа гаргасан байсан. Манай хэсгийнхэн залууг нь авъя, спортын үйл ажиллагаанд хэрэгтэй гээд намайг сонгосон.  
-Өрсөлдөгч чинь хэдэн настай хүн байсан бэ?
-40 гаруй насны болов уу. Би 30 хүрэх гэж явсан. Ажилд ороод удалгүй арга зүйчийн ажил хавсарч хийх болсон нь сонирхолтой түүхтэй. Манай цех дээр галын хамтарсан сургууль болдог юм. Төгсгөлд нь бүх ажилчид жагсаад зогсож байхад одоо энэ 58-р ангийн Мөнхөө дарга “МТХБ галын аюулаас айхааргүй болжээ. Бэлтгэгдсэн боловсон хүчин хангалттай байна. Төв галд байсан Отгонбаатар, хуучны гөл сөнөөгч Баясгалан, галын техник спортын мастер Эрдэнэбаяр байна” гэж хэлсэн.
-Өөрөө спортын мастер юм уу?
-Үгүй ээ. Галд байхдаа тамирчин гэж явдаг байсан юм. Манайхан 2000 онд улсын хэмжээнд зохион байгуулагдсан бүх тэмцээний алтан медалийг хамсан. Тэгэхэд 18 жилийн дараа улсын аваргын алтан медалийг Эрдэнэтийнхэн авлаа гэж ярьж байсан. Тэр багт багтаж тэмцээнд оролцдог байсан сайхан дурсамжаа санах дуртай. Тухайн үед Мөнхөө дарга яагаад ч юм намайг техник спортын мастер гээд хэлчихгүй юу. Одоогийн Эдийн засаг эрхэлсэн орлогч захирал Б.Алтанхуяг манай цехийн орлогч дарга байсан юм. Хүмүүс тарахад дарга “Эрдэнэбаяраа, өрөөнд ороод ирээрэй” гэсэн. Яваад орсон чинь дарга “Чи яахаараа өргөдлөө худлаа бичдэг юм. Спортын мастер юм бол тэрийгээ бичихэд яадаг юм” гэж загнахгүй юу. Би “Мастер болоогүй ш дээ” гэсэн чинь дарга “Хурандаа хүн худлаа хэлээд байна уу. Өнөөдрөөс эхлээд соёл олон түмний спортын арга зүйчээр ажилла” гэдэг юм. Ажилд шинэхэн орсныг хэлэх үү, загнуулсныг хэлэх үү үг дуугүй л “за” гэсэн. Үндсэн ажлынхаа зэрэгцээ хоёр жил арга зүйч хийгээд өөр хүнд шилжүүлсэн дээ.    
-Та “Нэг ажилтан нэг санал” хэлэлцүүлгийн үеэр оновчтой санаа дэвшүүлж олны талархлыг хүлээсэн. Тэр талаар...?
-Өөртөө хамгийн ойр асуудал дэвшүүлсэн л дээ. “Эрдэнэт” үйлдвэр байгуулагдсан цагаасаа бүх бүтээн байгуулалт, үйл ажиллагаа, ачаа эргэлтээ авто болон төмөр замаар шийдэж байна. Өнөөдөр 36 жил ашигласан үйлдвэрийн бүсийн авто зам ямар байгаа билээ. Миний унаж байгаа авто ачигч ямар ч “амаржин”-гүй, нумгүй шууд дугуйн дээрээ их хатуу техник. Авто ачигчууд бүгд ижил. Гэтэл “амаржин”-гүй техник битгий хэл суудлын хөнгөн тэрэг, жийбүүд хүртэл донсолгоо гаргах гэж зүдэрч яваа шүү дээ. Замынхаа асуудлыг сайхан шийдчихвэл нэг удаагийн зардлаар их хөрөнгө хэмнэх боломжтой. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн үнэт эрдэнэ нь ажилтан, нэн түрүүнд ХАБ гэж яриад байгаа. Өнөөдөр бид зам дээрх нэг цоорхойг тойрохын тулд ямар их эрсдэл дунд яваа билээ. Цоорхойг дайраад гарахаар техникт болон хүнд халтай. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн тэн хагас нь жолооч энэ цаг үед замын асуудлыг шийдчихвэл ажиллагчдын эрүүл мэнд хамгаалагдах, ашиглаж буй техникийн насжилт уртсах, ажлын бүтээмж дээшлэх, аваар осол тэр хэмжээгээр буурах ач холбогдолтой. Өнөөдөр биднээс аюул эрсдэл хаана байна гэж асуугаад байдаг. Хариулт нь ердөө замд байна. Энэ асуудлыг би хөндөж тавьсан.    
-Өөрийн чинь явдаг зам эвдрэл ихтэй юу?
-Манай цехийн авто ачигч нар үйлдвэрийн бүсийн бүх газраар явдаг. Жишээ нь Авто тээврийн байгууллага руу түлшиндээ тогтмол явна, заримдаа Засвар механикийн завод, Ил уурхай, Баяжуулах фабрик руу ачаа зөөнө. Миний унаж буй техник сэрээтэй авто ачигч дотроо хамгийн өндөр буюу 10 тоннын даацтай. Овор ихтэй ачаа тээвэрлэхэд замын асуудал хүндрэл учруулдаг.     
-Ажлын ачаалал хэр байдаг вэ?
-Сүүлийн үед гайгүй болсон. Үйлдвэрийн удирдлагаас зөв бодлого хэрэгжүүлээд байна уу гэж харж байгаа. 2007, 2008 оны үед өдөр шөнөгүй ачаа буудаг байлаа шүү дээ. Авто ачигчийн жолооч нар хэнийх нь жижүүр явж байгааг мэдэхгүй, гэртээ харихгүй долоо хоног ажиллах энүүхэнд байсан. Ган бөмбөлөг маш их хэмжээгээр ирнэ. Өдөрт дунджаар 10 вагон буудаг байсан санагдана. Тэр үеийг бодвол ачаалал багассан. Шахааны бизнес хумигдаж байгаа нь бидэнд хамгийн их мэдрэгдэж байгаа.
-Авто ачигч машиндаа ганцаараа явах уу?
-Ер нь бол ганцаараа байх ёстой. Гэхдээ эд хариуцагч, ачигч суухыг зөвшөөрдөг. Бид чинь 5, 10 мянган төгрөгийн бараа биш хэдэн зуун сая, тэрбумаар тоологдох үнэлгээтэй хөрөнгө зөөж авч явдаг учраас бүрэн бүтэн байдал, аюулгүй байдлыг харж хянах үүднээс эд хариуцагч хамт явдаг.  Хүнтэй хамжиж буулгах шаардлагатай ачаа тээвэрлэх үед туслах ажилтан машинд суудаг. Би ачаагаа аваад явлаа, чи дагаад гүй гэлтэй биш. Харин задгай кабинтэй, жижиг ачаа зөөдөг “по”-д илүү хүн суулгаж болохгүй.  
-Үйлдвэрийнхээ талаар ямар бодолтой явдаг вэ?
-“Эрдэнэт” үйлдвэрийн хүчинд Монгол орон өдий зэрэгтэй яваа. Өнөөдөр Оюутолгой, Тавантолгой гээд том үйлдвэрүүд гарч ирж л байна. Цалин хангамж нь өндөр л гэнэ. Гэхдээ улсад наалдах үлдэц нь хэр байна гээд харахаар мэдрэгдэхгүй л байгаа юм. Үнэхээр тийм өндөр ашигтай юм бол 35 жил ноолсон “Эрдэнэт” үйлдвэрийнхээ нурууг амрааж болдоггүй юм уу. Эдийн засгийн хямралтай үед нь. Туслаад дэмжээд өгч болдоггүй юм болов уу. “Эрдэнэт” үйлдвэр Монгол улсын төсвийн 30 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлдэг гэж ярьдаг. Түүнээс биш Оюутолгой, Тавантолгой, Энержи ресурс компани улсын төсвийн төдөн хувийг дангаараа бүрдүүллээ гэж ярихыг аль ч хэвлэл мэдээллээс сонсоогүй. Өнөөдөр тэдгээр үйлдвэрийн зарим нь ашиглалтанд ороод 10-аад жил болчихлоо шүү дээ. Үр ашгаа үзүүлэх хугацаа болсон.  
-Сониноор дамжуулах өөр ямар санал байна?
-Манайд гадаадын мэргэжилтэн гэвэл Оросууд л байна. Тэдний ажлыг Монголчууд хийж чадна, хийж ч байгаа шүү дээ. Зарим нь илүү сайн ажиллаж байгаа. Тэгтэл цалингийн хувьд хол зөрүүтэй. Хэт их зөрүүг ойртуулах нь шударга санагддаг.
-Ярилцсанд баярлалаа.

Энэ удаад “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Хөдөлмөрийн аварга Авто тээврийн байгууллагын Авто засварын нэгдүгээр газрын засварчин Тогоочийн Батсүрэнг урилаа.
-Таны төрж өссөн нутаг, төрүүлж өсгөсөн аав ээжийн тухай ярилцлагаа эхлэх үү?
-Би Архангай аймгийн Цэцэрлэг хотод төрсөн. Аав маань Усны аж ахуйн газар жолоочоор ажилладаг, их ажилсаг хүн байсан юм. Бидэнд залхуурч л болохгүй гэж захидаг байсан. 1991 онд бурхны оронд очсон доо. Ээж маань 85 настай, Эрдэнэтэд амьдардаг.
-Та хэдэн онд Эрдэнэтэд ирсэн бэ?
-1979 онд аав, ээж маань илгээлт өвөрлөн Эрдэнэтэд ирсэн юм. Тэгэхэд би 7-р ангид сурдаг байлаа. 2-р 8-н жилийн сургуулийг 1980 онд төгсөөд  шууд ажил дээр гарсан.
-16 настай жаал хүү ажлын гараагаа хаанаас эхлэв?
-Монгол ажилчдын нэгдсэн захиргааны авто тээврийн комбинат(АТК)-д хүйтэн гагнуурчны дагалдангаар орж, ажиллаж байгаад 1982 онд цэргийн албанд татагдсан.  Тэгээд Улаанбаатар хотын 011-р ангид  авто засварын батальонд алба хааж байгаад 1984 онд үйлдвэрлэлийн осолд орж цэргээс халагдсан юм. 2 жил хэртэй группт байж байгаад  АТК-д хүйтэн гагнуурчнаар ажилласан.  1991 онд оросын байгууллагууд татан буугдах үеэр, ажилгүй болох нь гээд  ажлаасаа гарч 35-р баазад орсон. Энд ч нэг их явцгүй байлаа. Цалингаа ч тавьдаггүй. Тэгээд ажлаасаа гарчихсан явж байтал  АТК-д хамт ажиллаж байсан найз маань ГОК-д чиний мэргэжлийн ажил гарсан байна. Очиж уулзаач гэсэн. Ингээд 1992 оны 1-р сарын 24-нд Авто тээврийн байгууллагад хүйтэн гагнуурчнаар  орсон.  Тэр үед Нямтогтох, Гарамжав  багш нарын шавь болон ажилласан.  1998 оноос аппаратур тофелщик  буюу дизель хөдөлгүүртэй машины түлшний эд ангийн засварчин болсон юм. Түүнээс хойш өнөөг  хүртэл  энэ ажлаа хийсээр явна.
-Таныг шинийг санаачилж олон бүтээл хийсэн гэх юм. Тэдгээрээс дурьдаач?
-Ер нь засварчны ажил шинэ сэлбэг шууд тавьчихна гэсэн үг биш л дээ. Нөөц бололцоогоо дайчлан ямар нэг сэлбэг хэрэгсэл эд ангийг орлуулж хийдэг. Жижиг гэхгүй аливаа зүйлийг санаачлан хийхийг хичээдэг. Өнгөрсөн онд Засварын газрын дарга З.Шарав надад Белазын Гидравликийн шингэний шүүрийг янзлах хэрэгтэй байна. Чи хий гэсэн. Би түүнийг өөр материалаар орлуулан хийсэн. Эндээс 10 гаруй сая төгрөгийн хэмнэлт гаргасан юм.


-Ер нь өөрийг тань шинэ зүйл санаачлан хийхэд юу нөлөөлдөг вэ?
 -Удирдлага, хамт олон, орчин нөлөөлдөг гэж  боддог.  Манай дарга Аж үйлдвэрийн гавьяат З.Шарав гэж  мэдлэг, чадвар, туршлагатай  хүн биднийг шинэ зүйл санаачлахад тун их түлхэц өгдөг. Нөгөө талаас манай дээр 2-3 жилийн өмнөөс ажиллаж буй  Бүтээмж чанарын “Бөөрөлзгөнө” дугуйлан засварчдын дунд бүтээлийн уралдаан зарлан дүгнэж, урамшуулдаг нь бас их нөлөөлдөг. Манай засварчид ер нь их санаачилгатай улс байдаг юм. Хөдөлмөр хөнгөвчилсөн, өртөг зардал хэмнэсэн, аюулгүй ажиллагааг хангасан, бүр импорт орлох бүтээгдэхүүн ч санаачилдаг.
-Та ажилдаа ямар зарчим баримталдаг вэ?
-Аргацаах гэж бус болгосоор  өдий хүрсэн.
-Анх ажилд ороход таны ажлын нөхцөл байдал ямар байв?
-Одооны залууст ярихад бараг үнэмшихгүй байх. Намайг анх ажилд ороход манай гарааж гэж бөөн тос хар бараан  юм л байсан. Коридорт нь тос шороо холилдсон шалны өнгө гэж мэдэгдэх юмгүй.  Засварчдын хувцас тос, шороонд  нэвчээд савхи шиг гялалзсан хар юм болчихно. Түүнийгээ төмрөөр хусахаар ховхорч унадаг байлаа. Хааяа коридорын шалыг шёткатай машинаар хусч арилгадаг байсан. Тэр үед хөдөлмөр хамгааллын хувцас ч нэг их өмсөхгүй. Манай дарга З.Шарав болсноор ажлын орчин одоогийн төрхөндөө орсон доо. Ер нь жил бүр л ажиллах орчныг сайжруулаад л байдаг юм. Манайхаар орж гарсан хүмүүс засварын газар гэхэд гайхалтай цэвэрхэн юм гэж шагшдаг. Орчин сайжрах тусам хүмүүс ч цэвэрхэн байдаг. Тэгээд ч цэвэрхэн орчинд ажиллана гэдэг сэтгэл санааны хувьд ч сайхан. Бидний ажилд орсон үеэс саяхныг хүртэл  гэрээсээ хоолоо авчирч  нийлүүлээд халааж иддэг байсан.  Одоо ч үйлдвэрээс ихээхэн   анхаарч, халуун хоолны  асуудлыг бүрэн  шийдэж өглөө.
-Та багаасаа хөдөлмөрлөсөн  болохоор их эрт ажлын дөр суусан  байх?
-Тийм ээ. Аав маань намайг 6, 7-р ангид байхаас зуны амралтаар  Усны аж ахуйн бригадад худаг гаргах ажилд хөдөө хээр дагуулж явдаг  байлаа. Их эрт ажлын амтанд орсон болохоор 16-тай ажилчин болохдоо нэг их түүртээгүй. Тэгээд ч спортоор хичээллэдэг  болохоор хар бор ажилд шантардаггүй.
-Ямар спортоор хичээллэдэг байв, цол зэрэгтэй юу?
-Хүүхэд байхдаа  чөлөөт, самбо, жудо бөхөөр хичээллэж явлаа. Тэмцээн уралдаанд их орно.  Жудо бөхийн  2, хүндийг өргөлт, явган аяллын  3-р зэрэгтэй.
-Та залууст хандаж юу хэлэх вэ?
-Цаг хугацаа их хурдан өнгөрдөг юм байна. Би 28 настай энэ үйлдвэрт ажиллаж эхэлсэн  бол одоо 50 гарчихлаа. Ер нь цаг хугацааг алдалгүй, их зүйл сурч мэдэж, санаачилгатай ажиллаарай гэж хэлье.
-Залуудаа чөлөөт цагаа хэрхэн өнгөрүүлдэг байв?
-Орой ажлаасаа тараад л сагс, волейбол  тоглоно. Манайх Дэнжид байсан юм. Тэгээд өглөө эрт босч хоолоо хийж идчихээд л Дэнжээс 6-р микро руу гүйж ирээд автобусандаа суудаг байлаа.
-Гэр бүлээ танилцуулна уу?
-Манайх 2  хүүтэй.  Эхнэр  Г.Эрдэнэдаваа СӨХ-д захирал хийдэг.  Том хүү мэдээллийн технологийн чиглэлээр Солонгос улсад магистрт сурч байна. Бага хүү лаборатори сургуулийн 9-р ангид сурдаг.
-Эхнэртэйгээ хаана яаж танилцав?
-Би үйлдвэрт ороод удаагүй байсан. Манай өрөөнд РСЦ-ийн ажилчин, хөдөөний байрын даруухан төрхтэй бор охин ирж засвар хийсэн нь миний ирээдүйн хань байсан даа.
-Хөвгүүдээ хэрхэн хүмүүжүүлэв?
-Аливаа зүйлийг учирлан тайлбарлахыг оролддог. Хатуу ширүүн зан гаргадаггүй ээ. Өөрийнхөө амьдралд эзэн болж яваарай гэж захидаг.
-Аюулгүй ажиллагааг мөрдөж ажиллах тал дээр та юу хэлэх вэ?
-Эрүүл мэнд гэдэг чухал шүү. Миний хувьд залуудаа үйлдвэрлэлийн осолд өртсөн болохоор тун болгоомжтой байхыг хичээдэг. Бас хамт ажиллагсаддаа анхааруулдаг. Аюулгүй ажиллагааг огт хангаагүй ажлын нөхцөл, залуугийн санамсар болгоомжгүй үйлдлээс болж насан туршдаа эрүүл мэндээрээ хохирсон болохоор их болгоомжилдог.
-Шавь нар олон уу?
-Хүйтэн гагнуур, аппаратур порсунг мэргэжлийн аль алинаар шавьтай. Би ЗХУ-ын мэргэжилтнүүдийг дагалдан одоогийн мэргэжлээрээ суралцсан. Багш нараас сурснаа тэдэнд өвлүүлэхийг хичээдэг. Мэдээллийн эрин зуунд ажил дээр сурснаа интернет ашиглан баяжуулж, илүү санаачилгатай ажиллах боломж тэдэнд бий.
-Бригад хамт олныхоо талаар ярина уу?
-Манайх мотор агрегатын бригад. Мотор агрегатын засварчин гэдэг  хүнээр бол нарийн мэргэжлийн эмч  гэсэн үг. Мотор агрегатын нарийн эд ангийг засна. Манай бригадын хамт олон хамтач, хөдөлмөрч, санаачилгатай  сайхан хүмүүс бий.
-Ажилд анх орж байсан үеийг одоотой харьцуулбал ажлын ачаалал ямар байдаг вэ?
-Технологийн шинэчлэл хийгдээд ачаалал гайгүй байна. Анх ажилд ороод радиатор гагнан зогсоо чөлөөгүй бараг л бие засах завгүй шахам ажилладаг байлаа. Радиоторын ус хаагуураа алдаж буйг шалгадаг байсан болохоор орой бөөн усан дотроос л гарч ирнэ. Бидний гол ажил Белаз машины зогсолтгүй ажиллагааг хангаж, түүнд шаардлагатай сэлбэг хэрэгслийг засч сэлбэн бэлэн байлгах үүрэгтэй.
-Сүүлийн хариултыг танд асуултгүй үлдээе?
-“Эрдэнэт” үйлдвэрийнхээ буянаар өдий хүртэл сайн сайхан ажиллаж яваадаа баярладаг. Үйлдвэрийнхээ хамт олны амьдралд  аз жаргал, ажилд нь амжилт хүсье.
Тэрбээр залуугаараа  үйлдвэрлэлийн осолд өртөн, группт орсон ч, гутарч гуниглан, гараа хумхин суусангүй.  Өөрийгөө болон өвчнөө ялан дийлж, ажил хөдөлмөрт шамдан, санаачилгатай бүтээлч ажилласаар өдийг хүрсэн баатарлаг нэгэн. Зоримог, ажилсаг чанар нь түүнийг “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Хөдөлмөрийн аварга   болоход   нөлөөлсөн  биз ээ.

     Энэ удаагийн Аваргууд буландаа Засвар механикийн заводын Механикийн цехийн дарга Д.Галбямбыг урилаа. Тэрээр 2000 оны дундуур Австралиас ирсэн резинэн хуяг, ажлын дугуй, дисктэй хоёр төрлийн насосыг өөрийн цехэд резинээр үйлдвэрлэх технологи  нэвтрүүлсэн. Тухайн үед 400-аад сая төгрөг хэмнэж ёстой “од” болж явжээ. Мөнгөний ханш “чанга” үед үйлдвэрийн эдийн засагт ийм хэмжээний үр ашигтай санал дэвшүүлж ажил хэрэг болгосон хүн ховор байв. Энэ нь түүний хийж, хэрэгжүүлсэн ажлын нэгэн “шигтгээ”. Сүүлийн үед Засвар механикийн завод импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлээр амжилт дагуулж байна. Энэ нь Д.Галбямба даргын хэлснээр ажилтан бүрийн шинийг бүтээх чин эрмэлзлэл, хичээл зүтгэлтэй холбоотой. Ийм сайхан хамт олны нэгэн хэсгийг удирдаж яваа түүнтэй ярилцахад үг нь цэгцэрсэн, үйлс нь жигдэрсэн эрхэм санагдсан. Ингээд Засвар механикийн заводын Механикийн цехийн дарга Д.Галбямбатай уулзсан тэмдэглэлээ хүргэе.  


-Таны унасан газар, угаасан ус хаана вэ гэдгээс яриагаа эхэлье?
-Манай аав Завхан аймгийн уугуул. Цэргийн хүн байсан болохоор орон нутагт томилолтоор олон удаа явж ажилладаг байсан. Мэдээж, гэр бүлээ дагуулаад явна. Аавыг Өвөрхангай аймгийн Хархорин суманд ажиллаж байх үед би төрсөн гэдэг.  
-Ээж тань ямар мэргэжилтэй байсан бэ?  
-Ээж маань улсад 40 гаруй жил багшилж, олон мянган шавьтай болсон буурал одоо гавьяаны амралтандаа суугаа. Бас долоон хүү, нэг охин төрүүлсэн гавьяатай.  
-Өөрөө хэд дэх хүүхэд нь вэ?
-Би хүү нарын отгон нь. Дороо нэг эмэгтэй дүүтэй.  
-Цэргийн хүн, цагаан зээр хоёр нутаггүй гэлцдэг. Тушаал авсан аавыгаа дагаад олон газраар явахдаа ямар хүмүүжил, төлөвшил олж авсан бэ?  
-Аав минь Дархан, Өвөрхангай, Улаанбаатар хотын бүтээн байгуулалтанд оролцсон. Завхан аймагт ч ажиллаж амьдарч байлаа. Аав, ээж маань ажил ихтэй болохоор ах нар дор бүрнээ  үүрэгтэй. Би ч мөн адил. Зарим нь гэр орноо цэвэрлэнэ, нэг хэсэг нь түлээ модоо бэлтгэнэ, нөгөө хэд нь хоолоо бэлдэх хуваарьтай. Тиймээс бид харьцангуй эрт бие даасан. Хаана ч дасан зохицож амьдрах чадвартай болж хүмүүжсэн болов уу. Бусдаар бол хичээл номдоо шамдаад, ээж, аавдаа туслаад ердийн сэхээтэн гэр бүлийн хүүхдүүдийн жишгээр өссөн дөө.  
-Өөрөөр хэлбэл их “номын” хүүхэд байжээ дээ?
-Тэгж хэлж болно. Анги хамт олны ажилд идэвхтэй оролцдог хүүхэд байсан. Сүүлд аавыг Улаанбаатар хотын цэргийн ангид томилосноор 1980 оноос хойш манайх Нийслэлийн айл болсон. Одоо ч манай ах, дүү нар тэнд бий.  Тухайн үед аав хөөцөлдөж байгаад Нийслэлийн 5-р 10 жилийн сургуульд намайг оруулсан.  Хөдөөний хүүхэд Нийслэлийн нэр хүндтэй сургуульд орох амаргүй давааг шалгалт өгч тэнцээд давсан. 1987 онд би 10-р анги төгссөн юм. Тухайн үед улсын шалгалтанд орох чанга байлаа. Улаан шугаманд багтаж шалгалт өгөөд Оросод хуулийн чиглэлээр сурах эрх авсан юм.
-Тэгээд сурсан уу?
-Үгүй ээ. Аавдаа хэлж байгаад цэрэгт явчихсан. Өмнөговь аймгийн Ханбогдод, одоо энэ Оюутолгой байгаа газарт хил манасан цэрэг явлаа. Тухайн үед аав эр хүний туулах ёстой даваа гээд дэмжсэн юм. Намайг цэрэгт мордоход аав “Хатуу, чанга албанаас их юм сурч ирээрэй” гэж захиж билээ. Цэргээс ирээд 1992 онд ТИС-ийн Машин үйлдвэрлэлийн технологи инженерийн ангид элсэн суралцсан.
-Тухайн үед машин үйлдвэрлэл гэдэг шинэ салбар байлаа. Энэ мэргэжлийг сонгоход юу нөлөөлсөн бэ?
-Ер нь инженер болно гэж бодож явсан. Манай нагац  эгчийн  нөхөр маш сайн механикч токарьчин хүн байлаа. Би хүүхэд байхдаа тэднийд очиж амардаг, ажилд нь тусалдаг, зөвлөлгөөг нь авдаг байсан л даа. Тэр хүн “Монголд механик инженер хэрэгтэй. Ер нь улс орны хөгжлийг гангын үйлдвэрлэлээр нь тодорхойлдог...” гээд л ярина. Тэр ахын мэдээлэл миний мэргэжил сонголтонд нөлөөлсөн.  Анх машин үйлдвэрлэл гэхээр том том машины автомат үйлдвэрлэл гэж ойлгож билээ. Оюутан болоод хичээлийг нь үзээд ирсэн чинь машин үйлдвэрлэл гэдэг маш өргөн хүрээтэй салбар байсан. Жирийн эрэг боолт, цагнаас эхлээд хүнд үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийн ажиллагаа, тэдгээрийн сэлбэг хэрэгсэл, эд ангийг үйлдвэрлэх технологи энэ бүгд нийлээд машин үйлдвэрлэлийн салбар бүтээдгийг ойлгосон. Бүр ч их сонирхолтой болсон доо.
-“Эрдэнэт” үйлдвэртэй хувь за-яагаа хэзээнээс холбосон бэ?
-1996 онд сургууль төгсөөд “Эрдэнэт” үйлдвэртээ, тэр тусмаа Засвар механикийн заводдоо ажиллаж байна. Тухайн үед хэдий инженерийн сургууль төгссөн ч заавал ажилтнаас хөдөлмөрийн гараагаа эхэлдэг байсан юм. Тиймээс фрезерчнээр ажлын гараагаа эхэлж байлаа. Миний анхны багш Ганболд одоо манай хэсгийн мастераар ажиллаж байна. Тэр хүний заавар, зөвлөлгөөний ачаар ажлын дөр суусан. Тодорхой хугацааны дараа мастер, цехийн дарга болоод мэргэжлээрээ ажиллаж байна.  
-Хүн идэвхтэй амьдралынхаа ихэнх цагийг ажил дээрээ өнгөрүүлдэг. Тэр утгаараа хамгийн дотно хүмүүс болох ажлын хамт олныхоо талаар юу хэлэхсэн бол...?  
-“Эрдэнэт” Монгол улсын нэрийн хуудас болсон том үйлдвэр. Энэ үйлдвэрийн үндсэн цехийн нэг Засвар механикийн заводын ажиллагчид маш хөдөлмөрч, шинийг эрэлхийлэгч, ажлын төлөө хамт олон байдаг. Засвар механикийн завод Цутгуурын, Механикийн гэсэн үйлдвэрлэлийн хоёр бүтэцтэй үйл ажиллагаа явуулж байна.  Манай цех тоног төхөөрөмжийн сэлбэг хэрэгсэл, эд ангийг хийж “Эрдэнэт” үйлдвэрийнхээ тасралтгүй үйл ажиллагааг ханган ажилладаг. Үйлдвэрийн 36 жилийн түүхэнд үүргээ маш амжилттай биелүүлж ирсэн. Энэ хугацаанд мэргэжилтэй монгол ажилчид бэлтгэгдлээ. Одоо Засвар механикийн заводын хамт олны 90 гаруй хувь нь Монгол инженер техникийн ажилчид байна. Энэ бол бидний бахархал.  
-Сүүлийн үед танай цехэд техник, технологийн болоод хүний хөгжлийн шинэчлэл их явагдаж байгаа анзаарагддаг. Ер нь шинэчлэлийн үр дүн танд хэрхэн мэдрэгдэж байна?
-Манай Засвар механикийн заводын удирдлагын баг мэргэжлийн, өөрсдөө дотор нь хөдөлмөрлөж байсан хүмүүс учраас техник, технологийн шинэчлэл хийх, “Эрдэнэт” үйлдвэрийнхээ нэг ч гэсэн эд ангийг Монголдоо үйлдвэрлэх сэтгэлтэй ажилладаг. Тиймдээ ч манайх дэлхийн хамгийн сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмжөөр шинэчлэгдсэн. Тухайлбал програмын удирдлагатай зүсэгч, фрезерийн болон токарийн суурь машин, гагнуурын хэсэг дээр хагас автомат аппарат тавилаа. Ингэснээр хөдөлмөрийн бүтээмж өндөрсөж, бүтээгдэхүүний чанар сайжирсан. Үүнийг дагаад боловсон хүчин хөгжих, сурах орчин нөхцөл бүрдэж байна. Резинэн эдлэлийн хэсэг дээр бид сүүлийн хоёр жил нилээд ажил хийлээ. Резинээр хийж байгаа бүтээгдэхүүнийхээ чанарыг тодорхойлох лаборатор манайд байгаагүй. Үүнийг хөөцөлдсөний үр дүнд бүтээгдэхүүний физик, механик шинж чанарыг тодорхойлох лабораторийг өнгөрсөн долоодугаар сард ашиглалтанд орууллаа. Энд 10-аад төрлийн багаж байна. Дээр нь 1000 тоннын халуун  прессийг ашиглалтанд оруулахад бэлэн болсон. Эдгээр шинэчлэлийг хийснээр үйлдвэрт шаардлагатай, гадны орноос өндөр үнээр авдаг тоног төхөөрөмжийг Засвар механикийн заводын хэмжээнд хийхээр улам өргөжиж байна.
-Импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл амжилттай яваа. Энд танай цех ямар оролцоотой байна?
-Бид үйлдвэрт хэрэглэж байгаа тоног төхөөрөмж, тэдгээрийн сэлбэг хэрэгслийг өөрсдийн хүчээр хийж нутагшуулахыг зорьдог. Манай заводын бүтээгдэхүүн болгон импорт орлодог гэж хэлж болно. Манайх жилд 50 тэрбум төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. 2014 он онцгой ачааллын жил байна. Яагаад гэхээр Ерөнхий захирал импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх тушаал гаргасан. Үүний дагуу Ерөнхий механикийн хэлтэс Засвар механикийн заводад хийж болох сэлбэг хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийн судалгаа гаргасан. Тэдний чиглэл өгсөний дагуу манай хамт олон оны эхний есөн сарын байдлаар 3,7 тэрбум  төгрөгийн  импорт  орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлээ. Энэ тоо оны төгсгөлд өснө.
-Томоохноос нь нэрлэвэл...?
-Хүдрийн ил уурхайгаас эхлэн нэрлэе. Гурван төрлийн экскаваторын корпус хийдэг боллоо. Үүнийг импортоор авбал хичнээн их валют зарах нь тодорхой.  Экскаваторын явах, хөдлөх эд ангийг бүгдийг хийж байна. Сүүлийн үед Баяжуулах фабрикийн бутлуур, Австралийн “Варман”, Хятадын “Найпу” фирмийн насосны эд ангийг Австрали хэлбэрээр хийж үйлдвэрлэлд нэвтрүүлээд байна. Мөн бүтээгдэхүүнийхээ чанарыг сайжруулахад анхаарч байгаа. Баяжуулах фабрикийн 1400 насос үүргээ гүйцэтгэсэн боловч манай үйлдвэрийн бүтээмж өндөрсөхөд насосны ажиллах цаг дагаад унасан. Үүнийг сайжруулахын төлөө манай заводын хамт олон сүүлийн 2-3 жилийн хөдөлмөрөө зориуллаа. Өнгөрсөн зунаас үр дүн нь гарч эхэлсэн. 150 хүртэл унаж байсан насос маань өнөөдөр ажиллах дундаж цаг нь 210-230 руу ороод ирсэн. Манай цехийн ажиллагчид удирдлагаасаа аваад нэг юмыг ч болов өөрсдөө хийгээд сурчих юмсан гэсэн чин хүсэл, эрмэлзлэлтэй, сэтгэлтэй ажилладаг нь үнэхээр бахархмаар.
-Хаалт, хөгжлийн менежмент гэж их ярих болсон цагт танай завод хэтийн зорилгоо хэрхэн тодорхойлж байна?
-Манайх уул уурхайн тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэлээ даган хөгжих ёстой. Бидэнд маш их боломж бий. Металл хийцийнхэн флот машины үйлдвэрлэл явуулъя. Дээр нь барилгын чиглэлийн металл хийцүүдийг хийе. Мөн хөдөө аж ахуйн машины сэлбэг хэрэгсэл, гүүрэн крануудын эд ангийн металл хийцийг үйлдвэрлэе. Резинэн чиглэлээр төрөл бүрийн хуяг, жийргэвч, резинэн насосны эд ангийг хийе. Манайх насосны чиглэлээр ажиллах бүрэн боломжтой. Оросын Гранд 1 насосуудын холхивч, цахилгаан хөдөлгүүрээс бусдыг 100 хувь өөрсдөө үйлдвэрлэдэг. Тиймээс насосны чиглэлээр хөгжих боломжтой гэж боддог. Цутгуурын цех маань уул уурхайн тоног төхөөрөмжийн цутгамал эд ангийн үйлдвэрлэлээр тэргүүлэх боломж бий. Ер нь манай заводын ирээдүй надад гэрэл гэгээтэй харагддаг.
-Амжилттай эр хүний ард хүчирхэг эхнэр байдаг. Та гэр бүлээ танилцуулаач?
-Миний эхнэрийг Р.Саруул гэдэг. Бид оюутан байхдаа танилцаж гэр бүл болсон. Нэг л мэдэхэд 20 гаруй жил өнгөрсөн байна. Манай хүн ТИС-ийг нийтийн хоолны технологич мэргэжлээр төгссөн юм. Одоо хувийн салбарт мэргэжлийнхээ чиглэлээр ажиллаж байгаа. Манайх 2 охинтой. Том охин Номин маань Турк сургууль төгсөөд одоо Тайвань улсын ШУТИС-д интерьер дизайны чиглэлээр сурч байна. Бага охин Биндэръяа энэ жил орос сургуулийн 1-р ангид элссэн. Манай гэр бүлийн эрхэм гишүүн хадам ээж маань бидэнтэй хамт амьдардаг. Дашрамд үйлдвэрийн их ажлын нүргээн, чичиргээ, тос, тоос, халуун дундаас ядарч ирсэн гэр бүлийн хүнээ үргэлж хайр, халамжаар өлгийдөн тосдог эхнэр, нөхрүүдэд баярлалаа гэж хэлье.     
-Цаг зав гаргасан танд баярлалаа.       


М.ОДГЭРЭЛ

Эрүүл мэндээ эрхэмлэгч

24 11-р сар 2014 Нийтэлсэн

     15 настай Д.Дамдиндорж хүү аавыгаа  даган  Сэлэнгийн Цагаан арал руу мал тууж явахдаа Эрдэнэт хороонд саатан хоноглов. Тэр нь  1977 оны зун юмсанж.  Завханы Эрдэнэхайрхан сумын дунд  сургуулийн сурагч сэргэлэн шар хөвгүүн  орос, монгол залуусын бүтээлч хөдөлмөр ундарсан, хөл хөдөлгөөн ихтэй, тэр нэгэн сууринг  гайхан бишрээд л өнгөрч. Багаасаа малын захад өссөн болохоор дунд сургуулиа дүүргээд ч малаа маллалаа.  Эрдэнэт  нутагт  асар  том уулын үйлдвэр шангаа татаж,  илгээлтийн эздийг элсүүлж буй чимээ сураг, алс баруун хязгаарын хөдөө нутгийн  хүүгийн сэтгэлд нэг л ойрхон санагдах болж. Ингээд сэтгэлийн дуудлагаа даган 1980 онд  Эрдэнэтэд ирж, өрмийн машинч мэргэжил эзэмшин, жилийн дараа  Хүдрийн ил уурхайд туслах машинчаар хөдөлмөрийн гараагаа эхэлжээ. Тухайн үед   ажил   үйлсээрээ   алдар нь   түгсэн     өрмийн машинч Д.Жаргалсайханы шавь нь болов.  Хожим багш нь  Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар болоход  тун их бахархсанаа ярьж, аргагүй л нүдээ олсон шагнал гээд л баясах. Тэр багшаасаа хөдөлмөрлөх арга барил,  олны дунд биеэ авч явахаас  өгсүүлээд олон эрдэм сурсан гэх.  А.Дамдиндорж 30 дахь жилдээ  өрмийн машинчаар ажиллаж, бригад ахалж,  багшийн эрдмийг  шавьдаа өвлүүлэхээр мэрийж явна. Ажилдаа сэтгэлтэй ханд, машин техникээ арчилж торд, нэг боолт суларсныг ч дор нь чангалчих гээд л залууст зааварлан, өөрөөрөө үлгэрлэнэ. Тэр: “18-р өрмийн бригадын бид найм  нэгэн сэтгэл өвөрлөн, машин техникээ гамтай эзэмшиж,  чармайн ажилласнаар төлөвлөгөөгөө тогтмол давуулан биелүүлдэг. Нэг машин дээр  өрмийн машинч, туслахтайгаа,  4 ээлжээр ажилладаг. Бригад хамт олны ажлын амжилтанд  техникийн бэлэн байдлыг хангаж ажилладаг засварчин, цахилгаанчин гээд олон хүний хөдөлмөр зүтгэл ч нөлөөлдөг. Нэг ээлжинд ажилладаг 5 өрмийн 10 машинч, мастертайгаа 11-үүлээ бас нэгэн  хамт олон. Бид тун ойр харилцаатай байж, бие биендээ тус дэмтэй явдаг.  Хэн нэгнийх нь ах дүү  ямаа самнах, хадлангаа авах үед нь ээлжийн хамт олноороо  очоод тусалчих жишээтэй. Урин цагт амралтаараа  салхинд хамт гарч  голын захад сайхан тухалчихна. Эдэн дотроо би хамгийн ахмад нь.  Өвлийн цагт тэсэлгээтэй өдөр постонд зогсохоос чөлөөлөх зэргээр намайг халамжилна. Манай залуус ийм л хамтач нөхөрсөг, хүнлэг” гээд тэднийгээ магтах. Нэр нь хүртэл эрдэнэтэй баян  хангайг түшиж,  дэлхийн шилдэг үйлдвэрийн нэгэн эд эс нь болж яваагаа  хэн хүнд заяахгүй аз завшаан хэмээж, уул овоогоо шүтдэг. Шилдэг  үйлдвэрийн ажилчин  бусдаас өөр,  манай үйлдвэрийнхэн  аль ч уурхайд очсон биеэ даан ажиллах чадвартай гээд л омогших. Батбаяр, Хүрэлтөмөр, Базарваань, Гүрдагва, Ө.Даваа нарын үе тэнгийн залуустайгаа өрмийн нэгдүгээр бригадад  ажиллаж явснаа дурсаад, тэд маань одоо туршлагатай шилдгүүд болсон гэв.  Тэр  Батзориг, Борхүү,  Ганболор, Эрдэнэ-Очир гэх 4 шавьтай. Борхүү их сургууль төгсөн, мастераар дэвшин ажиллаж байгаа, отгон шавь  Эрдэнэ-Очир нь  өрмийн машинчийн 5-р зэрэгтэй, одоо багшийнхаа туслахаар  ажилладаг аж.   


     А.Дамдиндорж үйлдвэрийн  маань аль ч үеийн удирдлагууд баялаг бүтээж буй ажилчдаа гадаадын ижил төстэй үйлдвэртэй танилцуулдаггүйд  сэтгэл жаахан дундуур явдгаа нуусангүй. Цаашид залуусыг явуулж, юм үзүүлж,  нүдийг нь нээгээсэй гэж хүсдэгээ ч хэлэв.
     А.Дамдиндорж  өөрийнхөө ажил мэргэжлийг уурхайн зүрх  судас нь гэж тодорхойлсон юм.  СБШ-250 МН маркийн аварга машинаар уулын  цул өрөмдөж, тэсэлгээнд бэлтгэх түүний ажил үнэхээр л уурхайн анхны дамжлага төдийгүй зүрх судас нь бололтой. Өрмийн машинчийн доргион чичиргээ, тоос шороо, дуу чимээ ихтэй амаргүй хөдөлмөрт А.Дамдиндорж 30 жил зүтгэхдээ нэг ч удаа эмчийн магадлагаа авч ажлаас чөлөөлөгдөж үзээгүй хүн.  Эрүүл мэндийн замын нээлтийн үеэр “Эрдэнэт” үйлдвэрт олон жил үр бүтээлтэй ажиллаж, өөрийн эрүүл мэнддээ онцгой анхаарч ирсэн 4 хүнийг шалгаруулан унадаг дугуйгаар урамшуулсны нэг нь манай хөргийн эзэн. Түүнээс  эрүүл, эрч хүчтэй байдгийн нууцыг асуухад “ажил амралтаа зөв зохицуулах” гэж товчхон хариулав. А.Дамдиндорж  50 гарсан ч тун шаламгай хөдөлгөөнтэй хүн юм. Хөдөлгөөн, эрүүл агаар хоёрыг  чухалчилдаг бололтой. Долоо хоног бүр зааланд тогтмол очиж сагс, волейбол тоглодог гээд залуудаа  ханиад хүрмэгц, наадмын талбайг гурав тойроод гүйчихэд л  зүгээр болчихно шүү дээ гээд  хүд хүд инээх.
     А.Дамдиндоржийнх 2 хүү, нэг охинтой. Эхнэр О.Оюунчимэг нь Завхан аймгийн Идэр сумын уугуул.  10-р цэцэрлэгт ажилладаг. Том хүү нь БНХАУ-ын  Шиньяаны Их сургуулийг  олон улсын худалдааны мэргэжлээр  төгссөн. Улаанбаатар хотод  Хятадын  хөрөнгө оруулалттай компанид ажилладаг. Бага хүү нь  Геологийн инженерийн сургуулийг ирэх хавар төгсөнө. Охин нь 1-р сургуулийн 10-р ангид суралцдаг.  Хэдхэн  хоногийн өмнө анхны ач хүү нь хорвоод мэндлэн, удам залгах  нуган ачтай болсон тэрбээр баяр  хөөртэй явна. А.Дамдиндоржийн ижий 80 шахсан буурай 9 хүүхэд, ач, зээ, ачинцар, зээнцрийнхээ сайн сайхан явааг харж, насны жаргал эдлэн сууна.
     А.Дамдиндоржийн 2 хүү  тун ч спортлог. Том хүү нь боксын спортын нэгдүгээр зэрэгтэй, Залуучуудын улсын аваргын хүрэл медальтай, Хангарьд спорт клубийн тамирчин явж.  Эрдмийн мөр хөөж, их спортоос алсарсанд аав нь жаахан харамсдаг гэсэн.  Бага хүү нь сагсан бөмбөгийн спортын нэгдүгээр зэрэгтэй. Орхон аймгийн Өсвөр үеийн шигшээ багийн тамирчин байж. Хүүхдүүддээ урлаг, спортоор хичээллэ, өөрийгөө тал бүрээр хөгжүүл гэж сургаж иржээ. Тэрээр  2002 оны “Эрдэнэт” үйлдвэрийн хөдөлмөрийн аварга. Монгол улсын Тэргүүний уурхайчин цол тэмдэгтэй.
     Нутаг усандаа ажилч хичээнгүйгээрээ  алдартай  аав, ээжийнхээ аливаад чин сэтгэлээсээ  хандаж, шударга хөдөлмөрлөөрэй гэсэн  захиасыг дагаж, залуус, үр хүүхэддээ үлгэрлэсээр явна.


Я.ЭНХ

Оюунлаг засварчин

24 11-р сар 2014 Нийтэлсэн

     Улаанбаатар хотод хоёрхон  байсан тооны сонгоны ангитай  сургуулийн нэг  48-р сургуулийн сурагч байхдаа улсын математикийн олимпиадад дээгүүр “давхисан”  П.Уртнасан  хүүхэд байхаасаа тооны ухаанд шимтэн, тэр чиглэлээр л явах мөрөөдөлтэй байж.  Ингээд 1984 онд  уралдаант шалгалтын оноогоороо эхэнд шахуу орсон  болохоор  хүсэж мөрөөдсөн МУИС-ийн математикийн  анги нь байсан ч, гадаадад суралцах “моод”-ыг дагаад ч тэр үү,   тухайн үеийн ЗХУ-ын Беларусс улсын нийслэл Минск хотод үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийн зохион бүтээгч инженер мэргэжлийг сонгожээ. Сургууль нь шугам зураг, тоо бодлого гээд л  хэрийн оюутанд хүнддэхээр даалгавраар  шахах. П.Уртнасан түүнд  түүртсэнгүй, бүр зарим  оюутны шугам зургийг  зурж өгдөг байж.  Оюутны он жилүүд урсан өнгөрч,  сургуулиа  төгсөөд, Улаанбаатар хотын  Байшин үйлдвэрлэх комбинатад тоног төхөөрөмжийн засварчнаас механикаар хүртэл ажиллажээ.  1995 онд Эрдэнэтэд ирж ЗМЗ-дад ажиллаж байгаад,  2000 оноос Баяжуулах фабрикийн Засварын хэсэгт засварчнаар орсноос  хойш өдгөө 14 дэх жилдээ ажиллаж байгаа аж. Хүний амьдралын  өгсөж, урууддаг  жам түүнийг тойрсонгүй. Бор  дарсанд хөлчүүрхэж явсан үе ч байж. Гэлээ ч ухаант хүний ёсоор ухаарч сэхээрснээр  өргөн  мэдлэг, шинийг сэдэж сэтгэх инженерийн ухаанаа гээсэнгүй. Баяжуулах фабрикийн Бүтээмж чанарын дугуйлангуудын төслийн уралдаанд түүний санаачилсан хэд хэдэн төсөл  тэргүүн байр эзэлжээ. Түүний төсөл бусдаас нэг л ондоо. Тооцоолол, үндэслэл, техникийн зураг, томъёоллоос  авахуулаад ашигласан материал  нь ч орос хэл дээрх техникийн номууд байх.  Өөрөөр хэлбэл шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, мэргэжлийн түвшинд боловсруулсан  төслүүд  учраас хэрэгжих боломж сайтай байдаг бололтой. Тэр зав л гарвал Технологийн сургуулийн номын санд сууж,  хуучны болон орчин үеийн мэргэжлийн ном уншина.  Тус  сургуульд хэдэн жилийн өмнө онолын механикийн цагийн багшаар ажиллаж байж. Тэр: “Засварчнаар ажиллаад муудсан юм алга. Өөрөө гардан ажилладаг болохоор  хөдөлмөр хялбарчлах, ажиллагааг нь сайжруулах  тал дээр хийх зүйл их гардаг гэв. П.Уртнасан саяхан импорт орлох механик  түлхүүр зохион бүтээжээ. Үүнийг Ерөнхий сайд “Эрдэнэт” үйлдвэртэй танилцах үеэрээ ихээхэн сайшаажээ. Түүнтэй энэ төслийнх нь талаар ярилцсан юм.


   -Энэ  түлхүүрийг  бүтээх болсон шалтгаан юу байв?
   -Тээрмийн торцийг солих, мөн тээрмийн редукторын суурийн боолт гайкийг чангалах, суллахад гар ажиллагаа ихээхэн ордог нь хүндрэлтэй байдаг. Зарим гайкийг 20 кг лантуугаар цохиж суллаж чангалдаг. Гадаадаас захиалан оруулж ирсэн хийн түлхүүр нь боолт гайкнаас 20 мм илүү гарсан тохиолдолд хэрэглэх боломжгүй байдаг. Гэтэл засвар үйлчилгээ хийх үед  боолт нь гайкны толгойноос 100 мм-200 мм илүү гарах тохиолдол олон байдаг. Иймээс тээрмийн засвар дээр хуяг угсрах үеийн боолт гайкийг чангалж суллахад гар ажиллагааг хөнгөвчлөх, эрсдэлийг бууруулах зорилгоор  энэ механик түлхүүрийг зохион бүтээсэн.  
   -Механик түлхүүрийг хаана хэрэглэх боломжтой вэ?
   -Уул уурхайн үйлдвэрүүд бүх төрлийн хүнд машин механизм, тоног төхөөрөмжийн засварын газар, авто засварын сервисүүдэд ашиглаж болно.
     “Эрдэнэт” үйлдвэрт :
         -Тээрмийн хуяг солиход
         -Тээрмийн редукторын цууралт солиход
         -Бутлуурын засварын үед
         -Бусад цех нэгж тухайлбал, Хүдрийн ил уурхай, Авто тээврийн байгууллагын засварын ажлын үед ашиглах боломжтой.
   -“Засварын ажлыг хөнгөвчлөх түлхүүр” төслийг хэрэгжүүлсний ач холбогдол юу вэ?
    -Импорт орлох боломжтой. Энэ бүтээгдэхүүнтэй ижил төстэй импортын түлхүүрүүд нь өндөр өртөгтэйн дээр засварын ажилд тэр бүр нийцдэггүй дутагдалтай байдаг.
    -Засварын үеийн гар ажиллагааг хөнгөвчилж хугацаа хэмнэнэ. Засварын ажлын үед 2-3 засварчин хийх ажлыг дээрх түлхүүрийг тохируулан тавьснаар 1 хүн хийх боломжтой.  
   -Гар ажиллагааг механикжуулснаар гарч болох эрсдэлүүдээс урьдчилан сэргийлнэ.
   -Хэрэглэх боломж ихээхэн өндөр. Тээрмийн хуяг солих үед 65-ээс дээш толгойтой гайкны боолт тодорхой нэг стандартгүй гайкнаас дээш 100-200 мм хооронд илүү гардаг. Энэ тохиолдолд механик түлхүүрийг ашиглахад тохиромжтой. Ялангуяа торцийн хуяг тавих үед гарын эсрэг талд боолт чангалахад хөдөлмөр  хөнгөвчилнө.
    -Энэ түлхүүрийн өртгийг  гадаадын ижил төстэй бүтээгдэхүүний  үнэтэй харьцуулбал?
    -Тус механик түлхүүрийг  Засвар механикийн заводад захиалан хийж байгаа бөгөөд нэг ширхэг  түлхүүрийн өөрийг өртөг нь 452 285 төгрөгөөр гарсан. Импортоор авдаг бүтээгдэхүүний үнэ 5000$ орчим байдаг гэсэн.
    -Энэ төслийн цаашдын зорилт юу вэ?
    -Механик түлхүүрийн зохиогчийн эрхийг баталгаажуулах юмсан гэсэн бодолтой. Энэ түлхүүрийг үйлдвэрлэж, зах зээлд нэвтрүүлбэл манай үйлдвэрт ч эдийн засгийн ач холбогдолтой юм.

     Миний бие үйлдвэрийн хөдөлмөрийн аварга А.Ганхуягийг эхээс мэндлэхийг мэдэхгүй ч “Эрдэнэт” үйлдвэрийн “Хангарьд” клубт ажилласан он цагийг нь мэдэх юм. Тэр зөвхөн төрөлх үйлдвэртээ 30 жил өөрийн хүч хөдөлмөрөө зориулсан хүн. Тэгэхдээ тээрмийн машинчаар 10 жил ажиллаж, баялаг бүтээлцэж явсан нэгэн. Түүний аав үйлдвэрийн анхдагч, рашаан сувиллын хэмээн нэршсэн Авирмэд агсан. Ээж нь Эмнэлэг сувилал, Спорт ордонд бага эмчээр ажиллаж явсан Ичинхорлоо гуай юмсанж. Харин аав нь Завхан аймгийн Шилүүстэй сумынх.  Завханы Отгон, Өвөрхангайн Хужирт, Эрдэнэтийн амралтын баазыг үүсгэн байгуулалцсан болохоор түү-ний аавыг хүмүүс их таньдаг. Завханых, Өвөрхангайнх, Эрдэнэтийнх гэж ярих аж. Харин А.Ганхуяг ахайтан Өвөрхангайн Хужиртад төржээ. Өөрийгөө Эрдэнэтэд 6-р ангидаа ирсэн хэмээн тодотгосон.  Энэ хөргийн эзэн А.Ганхуяг жу-до бөхийн нэгдүгээр зэргийн тамирчин гэж байгаа. Улсын аваргын мөнгө, хүрэл медальтай. 74 килограммын жинд барилддаг тамирчин явсан аж. МУГДасгалжуулагч, багш Шаравын Бат-Оршихын унаган шавийн нэг. Аймгийн арслан Даваасүрэн, аймгийн начин Нэргүй, Батхуяг нартай нэгэн үед хамт бэлтгэл сургуулилт  хийж явжээ. 1984 -1995 онд  Баяжуулах фабрикт  тээрмийн машинч, 1995 оноос “Эрдэнэт” үйлдвэрийн “Хангарьд” спорт клубт хлораторын засварчнаар өнөөг хүртэл ажиллаж байна. Хуягаа ах спорт цогцолборт дулааны тоолуур тавих ажилд мэргэжлийн зүгээс санаачилга гарган,  сантехникийн сүлжээг оновчтой болгон өөрчлөх, дулааны тоолуур тавих ажлыг гардан хийсэн. Спорт ордны барилгын зүүн жигүүрийн хэрэгцээний халуун ус сантехникийн  шугамын их засварын дараа халахгүй болсныг сүлжээнд өөрчлөлт хийж, насос тавьснаар хэрэгцээний халуун усыг горимын дагуу халаажээ. Мөн Спорт цогцолборын халуун хүйтэн усны бүх шугам хоолойг солих их засварын ажилд чадварлаг оролцож, бүх ажлыг чанартай хийснээр  шугам хоолойн цооролт болон бусад гэмтэл гарахгүй болж. Бага танхимын суултын засварын явцад хаагдсан агааржуулалтын шугам хоолойг чөлөөлөх, дүүжин таазаар хаагдсан хэсгийн хоолойг сунгах, агааржуулалтын системийн механик урсгалыг нэмэгдүүлэх санаачилга гарган хэрэгжүүлснээр эрчим хүч хэмнэх нөхцөл бүрдэв.  Үүний үр дүнд тус байгууллага дулаан эрчим хүчийг 60 хувь хэмнэсэн байна.  Энэ мэтчилэн тэрбээр “Хангарьд” паласын цахилгаан, ус дулааныг цогцоор нь хариуцан ажиллана. Хаана ямар ажил хийхээр байна тэнд л А.Ганхуяг дуудагдана.

Жинхэнэ Хангарьдын “торгон цэрэг”. “Хангарьд” клубт түүнийг олон хүн Хуягаа ах хэмээн хүндлэх. 20 жил спорт ордонд ажиллахдаа сантехникийн шугам хоолойн хаана нь юу хийхээ бүрэн мэдэх болсон түүний гүйцэтгэсэн ажлыг тоймлон дурдвал:
   - “Хангарьд” палас болон заал танхимын агаар сэлгэх люкийг автоматаар онгойлгох болсноор танхимын агааржуулалтын системийн ажиллах хугацааг багасган  уг системийн  эрчим хүчний зарцуулалтыг 25 хувиар бууруулав. Дулааны шугам, халаалтын системийн битүүмжлэлийг найдвартай хийжээ.
   - Дулааны эрчим хүчээр  агаарыг халаах зарчмаар ажилладаг  агааржуулалтын систе-мийн хэвийн ажиллагааг хангах засвар үйлчилгээг төлөвлөсөн графикийн дагуу цаг тухайд нь чанартай хийснээр үзэгчдийн ая тухтай байдлыг ханган ажиллаж байна.
   - Халаалтанд зарцуулах дулааны эрчим хүчийг хэмнэх, үр ашигтай зарцуулах, хэвийн ажиллагааг ханган ажиллахад тогтмол санаачилга гарган ажиллаж ирэв.
   - Шугам хоолойд зэврэлт үүсгэхгүйн тулд суваг болон агааржуулалтын  камерт агаарын чийглэгийг аль болох бага байлгах, агааржуулалтын хоолой болон ус зайлуулах дренажийн системийн хэвийн ажиллагааг хангах үзлэг шалгалтыг тогтмол хийж, хэвшснээр үр дүнтэй ажил болж, сэлбэг материалын хэмнэлт гаргав.
   - Дулааны станц тооцооноос илүү дулаан  өгч, эрчим хүчний илүүдэл, үргүй зарцуулалт бий болгох учир энэ байдалд анхааран ажиллаж, гадна агаарын температурт тохируулан ажиллах горим барьж ажилласнаар эрчим хүч хэмнэх нөхцөл бүрдэв.
   - Хлораторын тоног төхөөрөмж, насосны үйл ажиллагааг хэвийн хэмжээнд байлгаж, засвар үйлчилгээг тогтмол хийснээр усан бассейныг тасалдалгүй ажиллах нөхцөлөөр  хангав.
   - Спорт цогцолборын усан бассейны тасралтгүй хэвийн ажиллагааг хангах тоног төхөөрөмж, дамжуулах хоолой, цэвэршүүлэх хэрэгслийн засвар үйлчилгээг тогтмол хийж,  2007 онд Хлораторийн шинэ төхөөрөмжийг суурилуулах, агааржуулалтын системийг шинээр монтажлах ажлыг бие даан гүйцэтгэсэн байна. Энэ том ордны халуун хүйтнийг тохируулах их хариуцлагатай ажил. Аль нэг газраараа халуун алдвал  бөөн асуудал үүснэ гэж тэр хэлсэн. Тэрээр  Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-д тасралтгүй  29  жил ажиллахдаа Спорт ордны дулаан хангамж, сантехникийн тоног төхөөрөмж, агааржуулалтын систем, ус хангамж  зэргийн засвар үйлчилгээг хариуцан, спорт ордны хэвийн ажиллагааг хангаж, хөдөлмөр хамгаалал аюулгүй ажиллагааны  зөрчилгүй, техникийн саатал гаргахгүйгээр ажиллаж иржээ. А.Ганхуяг  өөрийн эзэмшсэн мэргэжлээрээ хоёр ажилтныг дагалдуулан сургаж, ажилд нь мэргэшүүлсэн байна. Тэрбээр МЗХ-ны “Хөдөлмөрийн алдар” медаль, Ардын хувьсгалын 80 жилийн болон Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн 30 жилийн ойн медаль, Спорт цогцолборын  2004, 2007 оны  “Хөдөлмөрийн аварга” ажилтан юм. Мөн аймгийн Засаг даргын нэрэмжит “Хүндэт жуух”, Орхон аймгийн “Хүндэт тэмдэг”-ээр шагнагджээ. Түүний хариуцдаг усан сан 8000 М3-ын багтаамжтай. 50 цистерн машин ус орно гээд бод. Агуу сонсогдож байгаа биз.  Манайх сантехникийн урсгал засварыг чанартай хийсэн. Халуун хүйтэн усны шугам хоолойг бүрэн шинэчилсэн гэж тэр ярьсан. Мөн гагнуур хийж токарийн машин дээр ажиллана. Цахилгаан, мужааныхаа ажлыг ч хийнэ. Төрд хэрэгтэй зайран гэгчээр “Хангарьд”-д хэрэгтэй хүн нь А.Ганхуяг. Засвараа хийнэ. Нэгэн уран сайхны кинонд олон курс төгссөн Сэмбээ гээд нэг өвгөн гардаг даа. Яг түүн шиг курс бүхэнд сууж олон үнэмлэх өвөртлөөгүй ч хувь хүнийхээ хичээл зүтгэлээр энэ олон мэргэжлийн ажлыг амьдрал дээр сурчээ. Бусад нь түүнээс зөвлөгөө авна. Хийж чадахгүй ажилдаа тусламж хүснэ. Яаж хийхээ асууж лавлана. Тэр бүхэнд хариу өгөх жишээтэй. Хангарьд палас, спорт ордны цахилгаан дулаан, сантехникийн шугам хоолойн хаана нь юу хэрэгтэйг гарын арван хуруу шигээ мэднэ. Тэр  Отгончулуун гэж ганц эрэгтэй дүүтэй. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн механикийн хэлтэст ажилладаг. Түүнээс ажилчид нь хувийн журмаар  юм хийж өгөөч хэмээн гуйна. Тэр бүхнийг нь цаг заваа харж байгаад амжуулдаг гэнэ. Манай ээлжээс олон гавьяат төрсөн. Х.Рагчаа, Ерэнпил, Төрбат нарын томчууд. Сайд Санжмятав хүртэл манай  ээлжээс төрөн гарсан  гэж бахархав. Тэр үед бид нэлээн хүнд нөхцөлд ажиллаж байлаа. Одоо ажил их хөнгөрсөн байна. Бид байнга орчны цэвэрлэгээ хийнэ. Хүрз барьсан хөлсөө гоожуулсан нөхөд  даралттай усаар орчноо цэвэрлэж явлаа даа. Одоо үйлдвэр рүү орохоор нэг л сайхан танил орчин угтдаг. Манай ээлжийн даргаар, одоо Баяжуулах фабрикийн дарга Р.Дэлгэр ажиллаж байлаа гэж өнгөрсөн цаг хугацааг дурсаад авлаа. Гэр бүлийнхээ талаар танилцуулахдаа гэргий  Дүгэрхүүгийн Тунгалаг Эмнэлэг сувиллын ажилтан. Манайх хоёр охин, нэг бандитай. Бүгд боловсрол эзэмшсэн. Би үр хүүхэддээ улс эх орондоо үнэнч хөдөлмөрлө гэж захидаг. Хүүхдэд улиг болтол нь залхсан үг хэлдэггүй. Би ажил хөдөлмөрөөр л үлгэрлэхийг боддог гэж ярилаа.

 

Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн

Олон нийттэй харилцах албаны цахим хуудас

           

 

 

Зургийн цомог