Орон нутаг
Пүрэв, 09 5-р сар 2019 00:00

Мэндчилгээ

       Эрхэм нөхөд өө! 1941-1945 оны Аугаа их эх орны дайны ялалтын 74 жилийн ойн өмнөхөн энэ сонины хуудсаар та бүхэнтэй мэндчилж байгаадаа баяртай байна. Энэ дайны эхлэл нь 1939 оны найман сард Монголд болсон Японы милитаристуудын эсрэг Монгол Зөвлөлтийн дайчдын Халхын голын тулалдааны үйл явдал байлаа.
     Зөвлөлт Холбоот Улсын Аугаа их эх орны дайн бол Дэлхийн хоёрдугаар дайны үндсэн хэсэг, гол утга нь байлаа. Дэлхийн хоёрдугаар дайны ялалт нь Орос орон төдийгүй хамтын нөхөрлөлийн орнуудын хувьд фашизмд цохилт өгсөн хүн  төрөлхтнийг  бүхэлд нь хамарсан шинжтэй байлаа.   

     Алтанбулаг, Карнавка, Булагтай болон Монголын бусад газраас 5000 гаруй Орос иргэд Аугаа их эх орны дайны фронтод баатарлагаар тулалдсан юм. Тэдний олонх нь тулалдааны талбарт амь үрэгдсэн билээ.
     Бүхий л дайны туршид Зөвлөлтийн хүмүүс Монголын ард түмний ах дүүгийн тусламжийг мэдэрч ирсэн билээ. Дайны хоёр дахь өдөр буюу 1941 оны зургадугаар сарын 23-нд МАХН-ын Төв хороо, Бага хурал болон БНМАУ-ын СНЗ-ийн нэгдсэн хуралдаанаар Германы зандалчдын эсрэг ЗХУ-ын тэмцлийг дэмжих шийдвэр гарч байжээ.
     Бид Монгол нөхдөөс Зөвлөлтийн фронтод ирүүлж байсан бэлэг, дулаан хувцас, сайхан монгол морьдыг өндрөөр үнэлдэг юм. Монгол иргэдийн хөрөнгөөр “Монгол ард” нисэх эскадрил боссон билээ.
     Монголын төлөөлөгчид Улаан армийн дайчдад бэлэг хүргэхээр фронт руу хэд хэдэн удаа ирж байсан юм. 1943 оны эхээр Сайд нарын Зөвлөлийн дарга Х.Чойбалсан тэргүүтэй төлөөлөгчид Монголын ард түмний нэрийн өмнөөс 112-р Улаан  тугийн одонт бригадад 53 шинэ танкаас бүрдсэн Хувьсгалт Монгол танкийн цувааг хүлээлгэн өгсөн юм. (“Т-32”  - 32 танк ба “Т-70” 21 танкаас бүрдсэн.)
     Дэлхийн 2-р дайны төгсгөлийн шатанд Зөвлөлт Монголын дайчид Японы милитаристуудыг бут цохиход мөр зэрэгцэн тулалдаж Хятадын газар нутгийг тэдний дарлалаас чөлөөлсөн билээ.
     Дайны төгсгөл дэлхийн системийг өөрчилж, энэ нь Монголд шууд нөлөөлсөн. Зөвлөлт Холбоот Улс Гитлерийн эсрэг бүлэглэлийн тэргүүн нарын Ялтын болон Потсдамын хэлэлцээр дээр Монголын талд хатуу шийдэмгий байр суурьтай байсан нь Монгол улсыг тусгаар улс байж, бие даан хөгжих боломжийг олгосон юм.
    Нийтийн дайсан фашизмын эсрэг хамтын тэмцэл нь Орос, Монголын ард түмний найрамдал хамтын ажиллагааг бэхжүүлсэн. Сайн хөршийн харилцаа харилцан туслалцах явдал шинэ дэвшлийг олсон билээ. Манай нөхөрлөлийн бэлгэ тэмдэг болсон хотууд  бол Дархан, Эрдэнэт бөгөөд хамтын хүчин чармайлтаар Эрдэнэт үйлдвэр, “Монголросцвет” үйлдвэрийг байгуулсан билээ. Одоо “Улаанбаатар Төмөр зам” хувь нийлүүлсэн нийгэмлэг хоёр талын илчит тэрэгний үйл ажиллагааг үргэлжлүүлэн гүйцэтгэж байна. Энэ жил Халхын голын Ялалтын 80 жилийн ойд зориулсан хамтарсан томоохон ажлуудыг хийхээр төлөвлөсний дээр Дорнод аймгийн Сүмбэр суманд нийгэм соёлын барилга байгууламжийг Оросын “Роснефть” компанийн дэмжлэгтэйгээр байгуулах болно.
    Сүүлийн үед зарим орнуудад 1945 оны эх орны дайны ялалтыг дахин хянах, ач холбогдлыг бууруулах оролдлого гарсаар байна. Гэвч түүх түүхээрээ үлдэж хүмүүс өөрийн гэсэн үзэл бодлоо хадгалсаар байна. Фашизмын эмгэнэл давтагдах ёсгүй.
    Бидний үүрэг бол дэлхийг фашизмын аюул заналаас чөлөөлсөн өвөг дээдсийн гавьяа дурсгалыг хамгаалах, хайрлах, түүнчлэн өнгөрсөн дайны аймшиг дахин давтагдахгүй байхад бүхнийг хийх явдал юм. Манай ахмад дайчдын эрэлхэг зориг, хүчин чармайлтын ачаар дэлхийг аварч чадсан билээ.
   Эрхэм хүндэт нөхдөө, гэрэл гэгээтэй ялалтын баярын мэндийг чин сэтгэлээсээ дэвшүүлж байгааг хүлээн авна уу.

Дархан хот дахь
ОХУ-ын Ерөнхий консул А.Ц.ДОРЖИЕВ

     Аугаа их ялалтын 74 жилийн ой энэ өдөр тохиож, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, Орхон аймгийн ЗДТГ, Монгол, Оросын найрамдлын нийгэмлэгийн Орхон аймаг дахь салбар хамтран тавдугаар сарын 9-ний өдрийг ёслол төгөлдөр тэмдэглэж байна. Эх орны дайны ялалтын түүхт 70 жилийн ойн хөшөө, “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захиргааны хоёрдугаар байрны урд байрлах Монгол, Зөвлөлтийн баатруудын хөшөө, Найрамдлын өндөрлөгт өнөөдөр цэцэг өргөн, хүндэтгэл үзүүлэв. Баярын үйл ажиллагаанд ахмад дайчид, тэдний үр хүүхэд, Эрдэнэт хотноо ажиллаж, амьдардаг ОХУ-ын иргэд, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, Орхон аймгийн ЗДТГ-ын удирдлага, ажилтнууд оролцлоо. Тэд Найрамдлын өндөрлөгөөс А.Амарын талбай хүртэл хүйтэн дайнд амь үрэгдсэн дайчдыг дурсан хүндэтгэж, энх тайвнаар зэрэгцэн оршихын ач холбогдлыг харуулан баярын жагсаал хийсэн.
     1941-1945 оны дайнд ЗХУ хамгийн их хохирол амсаж, 27 сая хүнээ алдаж гашуун зовлонд унасан юм. Энэ үед Монгол түмэн тухайн үеийн ханшаар 435 сая төгрөгийн эд мал, 300 кг алт, 485 мянган толгой агт морь, 32 мянган толгой шилдэг хүлэг фронтод илгээсэн гэсэн баримт бий. Тэр жилүүдэд Монгол, Орос цэргүүд дайны талбарт мөр зэрэгцэн тулалдаж байсан бол энх цагт хамтдаа хөдөлмөрлөж, “Эрдэнэт” үйлдвэр, Эрдэнэт хотыг байгуулсан юм. Монгол, Орос ах дүүгийн найрамдлын бэлэг тэмдэг болсон уулын үйлдвэр, уурхай даган сүндэрлэсэн энэ хотын иргэд жил бүр ялалтын баярыг өргөн дэлгэр тэмдэглэж, өнөө ч хамтдаа ажиллаж амьдарч буй ОХУ-ын иргэд, тэдний гэр бүлд халуун мэндчилгээ хүргэдэг уламжлалтай. Өнөөдрийн байдлаар Эрдэнэт хотноо ОХУ-ын 300 гаруй иргэн ажиллаж, амьдарч байна.

У.Цэрэнбат
Фото: Б.Баттөгс

  

  

  

  

  

  

  

     Монголын “Мэргэшсэн ХАБЭА-н Мэргэжилтний Холбоо” ТББ-аас улс даяар “Нэн түрүүнд ХАБ” аян зарлалаа. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын сонгодог загвар бол нэг талаас хувь хүний чадамж, хандлага нөгөө талаас үйл ажиллагааны оновчтой тогтолцооноос бүрдэнэ гэж тус байгууллага тодорхойлж байна. Тиймээс “Нэн түрүүнд ХАБ” аяны зорилго энэхүү зарчмыг бодитоор хэрэгжүүлэхэд чиглэжээ. Энэ талаар “Мэргэшсэн ХАБЭА-н Мэргэжилтний Холбоо” ТББ-ын Гүйцэтгэх захирал С.Даваанямтай ярилцлаа.

     - Танай холбооноос “Нэн түрүүнд ХАБ” аян санаачилан, МОШПА-ийн тугаа “Эрдэнэт” үйлдвэрт аялуулж байна. Аяны тодорхой зорилго юунд чиглэгдэж байна вэ?
     - Ирэх есдүгээр сарын 25, 26-ны өдөр “Оюу толгой” компанийн ивээн тэтгэлгээр “Нэн түрүүнд ХАБ” хурал зохион байгуулагдана. Энэ хурлыг 2012 онд “Эрдэнэт” үйлдвэр анх зохион байгуулж, 7 жил дараалан ивээн тэтгэсэн. Энэ жилийн хурал хүртэлх хугацаанд бид МОШПА-ийн тугаа аялуулж холбооны зорилго чиглэл, үйл ажиллагааг улсын хэмжээнд таниулахаар зорьж байна. Монголчууд манай МОШПА-д “хайртай” болох ёстой. Энэ нь цаад утгаараа Монгол хүн, Монгол хүндээ хайртай байх гэсэн үг юм. Аюулгүй байдал бол хайр дээр тогтох ёстой. Хайр гэдэг бол тогтолцоо, хүмүүс хоорондын харилцаа, ажиллагсдын амь насны баталгаа юм. Энэ үйлдвэрт ажиллаж буй Монгол хүний амь нас, эрүүл мэндийн асуудлыг шоо хаяж, аз үзэх хэрэг бус зөв оновчтой тогтолцоогоороо хамгаалдаг болох ёстой. Дараагийн зорилго маань өнгөрсөн оны гуравдугаар сард дэлхий нийтэд зарлан тунхагласан ISO 45001 стандартыг таниулахад чиглэгдэж байна. Энэ стандартыг хэрэгжүүлснээр “VISION ZERO” буюу Ослыг тэглэх алсын хараа хөдөлгөөнд нэгдэх боломжтой болно. Өөрөөр хэлбэл, бидний хүрэх цэг нь Ослыг тэглэх алсын хараа хөдөлгөөн, тийшээ очих унадаг дугуй нь ISO 45001-2018 стандарт юм. Үүнийг хэрэгжүүлэх зорилгоор МОШПА улс даяар өөрийн нэрэмжит туг аялуулж, “Нэн түрүүнд ХАБ” аянд мордож байна. Аяны гарааг “Эрдэнэт” үйлдвэрээс эхэлж, тугаа гардуулсан.

        - “Нэн түрүүнд ХАБ” аяны үр дүнг хэрхэн харж байна вэ?  
    - Аяны хүрээнд олон үйл ажиллагаа зохион байгуулагдана. “Нэн түрүүнд ХАБ” аян өрнүүлснээр хамгийн эхлээд бид “VISION ZERO” буюу Ослыг тэглэх алсын хараа хөдөлгөөнд нэгдэж, гэрээнд гарын үсэг зурж баталгаажуулна. Хөдөлмөрийн эрүүл мэнд аюулгүй байдлын менежментийн тогтолцоо, шаардлага, хэрэглэх зааврын хамт MNS ISO 45001:2018 стандартын сургалт зохион байгуулах, Мэргэшсэн ХАБЭА-н Мэргэжилтнүүдийн Холбоонд гишүүн элсүүлэх, үндсэн, дэмжигч гишүүн байгууллага, төрийн байгууллагууд болон бусад сонирхогч талуудын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх, байгууллагын ХАБЭА-н сургалтын үйл ажиллагааг сайжруулах, ХАБЭА-н сургагч багш, мэргэжилтнийг мэргэшүүлэх, чадавхжуулах сургалт зохион байгуулах зэрэг олон ажил хийгдэнэ. Эдгээр үйл ажиллагааны хамрах хүрээ, ач холбогдол нь энэ аяны үр дүнг тодорхойлох юм.

    - “Нэн түрүүнд ХАБ” аян өрнүүлэх үндэслэл юу байв? “Мэргэшсэн ХАБЭА-н Мэргэжилтний Холбоо” ТББ ямар зорилготой байгууллага вэ?
     
- Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагаас “Эрүүл, аюулгүй ирээдүйн хөдөлмөрийн төлөө” уриан дор аян зарласан. Дэлхий нийт ирээдүйн эрүүл аюулгүй хөдөлмөрийг бий болгоход анхаарч эхэлж байна. Манай улс ч өнөөдрийн биш маргаашийн эрүүл аюулгүй хөдөлмөрлөх орчныг бий болгохыг зорих ёстой юм. Өөрөөр хэлбэл, ирээдүйн төлөө онцгой анхаарах зүй ёсны шаардлага тулгарч байна. Учир юу гэвэл, зөвхөн хөдөлмөрийн аюулгүй байдал бус нийгмийн эрүүл мэнд, эрүүл сэтгэлгээ, эрүүл орчныг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Дэлхийн Эрүүл мэндийн байгууллага эрүүл мэнд гэдэг ойлголтыг нийгмийн, орчны, биеийн гэж гурван чиглэлд хуваасан байдаг. Энэ гурван чиглэлийг ижил түвшинд хөгжүүлж авч явах ёстой. Тиймээс том утгаараа зөвхөн хөдөлмөрийн аюулгүй байдал бус Монгол хүний аюулгүй байдал гэж авч үзэх нь зүйтэй болов уу. Манай иргэд ахуйн ослоор амь нас, эрүүл мэнд нь ихээхэн хохирох болсон. Монголчуудын эрүүл мэнд гэдэг бол хамгийн чухал баялаг. Хүн ер нь юуны төлөө амьдарч байна вэ? Аз жаргалтай байхын тулд гэж бүгд хариулна. Энэ хариултыг салгавал азтай байх, жаргалтай байх гээд хоёр утга илэрхийлнэ. Ер нь эрүүл байхын 93 хувь нь тухайн хувь хүнээс шалтгаалдаг юм байна. Энэхүү 93 хувийн 80 хувь хоол, 20 хувь нь хөдөлгөөнтэй холбоотой. Ажилчдын хоолны талаарх ойлголтыг өөрчлөх шаардлага урган гарч байна. Ходоод цадах бус сэтгэл цадах ёстой. Энэ бол түрүүний миний хэлсэн жаргалтай байх гэсэн ойлголт. Харин азтай байна гэдэг нь эрсдэлгүй, аюулгүй ажиллах юм. Үүнийг зан үйл, зуршил болтол хэвшүүлэх ёстой. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг хангана гэдэг бол өдөр тутмын зөв хэв маяг юм. Үүнийг төлөвшүүлэх хоёр хөшүүрэг бий. Эхнийх нь хувь хүний мэдлэг чадвар бас зөв хандлага. Энэ хандлагыг суулгахад хугацаа шаардагдана. Хэрэв хувь хүн ямар нэг зүйлийг зөв, ёс зүйтэй хийж дадвал таныг үргэлж аз дагана гэж ойлгож болно. Тогтолцоог сайжруулахын үндэс нь хувь хүний хандлага, зан үйлийг өөрчлөх явдал юм. “Эрдэнэт” үйлдвэр хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын менежментийн  тогтолцооны OHSAS 18001 стандартыг 2011 онд хэрэгжүүлсэн. Мөн Байгаль орчны менежмент, чанарын менежментийн тогтолцооны стандартууд хэрэгжсэн. Цаашид эдгээрийг улам сайжруулж ажиллах шаардлагатай. Сүүлийн үед манай улсын зарим компани нэгдмэл байдлаар менежментийн тогтолцооны стандартуудыг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Тухайлбал,  ISO 9001, ISO 14001,  ISO 45001 гэдэг гурван стандартыг нэвтрүүлж байна. Энэ сайн санаачилгын түрүүнд нь “Эрдэнэт” үйлдвэр явах ёстой гэж би ойлгодог. Учир нь Монгол улсад хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн асуудлаар нэг дугаарын гэрчилгээг бид авч байсан. Тиймээс хоцорч болохгүй. Ийм олон үндэслэлээр “Монголын Мэргэшсэн Хөдөлмөрийн Аюулгүй Байдал, Эрүүл Ахуйн Мэргэжилтний холбоо” ТББ-г байгуулан ажиллаж байна.

     - Ярилцсанд баярлалаа.

       М.БАЛЖИННЯМ
Б.БАТТӨГС

     “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-т Орхон аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын шалгалт үргэлжилж байна. Шалгалтын комисст 17 улсын байцаагч оролцож, үйлдвэрийн байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, ажлын байрны эрсдэл, барилга  байгууламж ашиглалт, хөдөлмөрийн харилцаа, хүнсний болон ажлын байрны эрүүл ахуй, цахилгаан хангамж зэрэг нарийн мэргэжлийн 15 чиглэлд хяналт, шалгалт хийхээр болсон. Өнгөрсөн жилийн хяналт шалгалтаар өгсөн акт, албан шаардлагыг биелүүлсэн тухайгаа Мэргэжлийн хяналтын газрын холбогдох албанынханд албан бичгээр хүргүүлжээ. Харин тодорхой шалтгаануудын улмаас 2017, 2018 онд шийдэж чадаагүй Эмульсийн тэсрэх бодисын үйлдвэр шинээр барьж байгуулах ажлаа энэ онд хэрэгжүүлэхээр үнэлгээний хороо ажилдаа ороод байна. Мөн байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийн талаар Орхон аймагтай хамтарсан ажлын хэсэг байгуулж, төлөвлөгөөний дагуу ажлууд хийсэн тухайгаа шалгалтын комисст танилцууллаа. Хяналт шалгалтын нэгдсэн дүнг энэ сарын 15-нд танилцуулна.

И.ЧИНТОГТОХ
 

     Өнөөдөр тавдугаар сарын 9. Аугаа их, эх орны дайны Ялалтын 74 жилийн ойн өдөр тохиож байна. Энэхүү түүхэн Ялалтын өдрийг ах, дүү эвийн бэлэгдэлт Эрдэнэт хотынхон өргөн дэлгэр тэмдэглэсээр ирсэн. Засаг даргын Тамгын газрын дэргэдэх Цэргийн штабаас зохион байгуулсан “Аугаа их ялалтын дуут жагсаал”-д Орхон аймгийн Ерөнхий боловсролын есөн сургуулийн 145 багш, сурагч оролцож, авьяасаа сорин өрсөлдлөө. А.Амарын талбайд зохион байгуулсан тус тэмцээнд оролцогчид хувцас жигдрэлт, “Катюша”-г хэн сайн дуулах вэ, цэргийн жагсаалын дуу гэсэн гурван төрлөөр шилдгүүдээ тодруулсан юм. Нэгдүгээр байрт М.Лхагвасүрэн ахлагчтай “Маргад” ахлах сургууль, хоёрдугаар байрт Д.Гарьдмагнай ахлагчтай IY сургууль, гуравдугаар байрт Э.Энхбаяр ахлагчтай II сургуулийн тасаг шалгарч, аймгийн удирдлагуудаас шагналлаа гардан авлаа.

И.ЧИНТОГТОХ
Фото: Б.БАТТӨГС

 

     Энэ сарын 15-нд тохиох “Дэлхийн гэр бүлийн өдөр”-ийг угтан аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын Нийгмийн бодлогын хэлтэс, Орхон аймгийн Эмэгтэйчүүдийн холбооноос хамтран хэд хэдэн ажил хийхээр төлөвлөсний нэг нь “Өглөөний эртэч уулзалт” юм. “Брайнс нот” кофе хауст зохион байгуулсан уулзалтад Ерөнхий боловсролын сургуулиуд болон багийн нийгмийн ажилтнууд оролцлоо. Сургалт гэр бүлийн харилцааны асуудлыг чухалчилж, “Таны хүүхэд яагаад тань шиг зан чанартай байдаг вэ?” сэдвийг хамарсан нь ихэд сонирхолтой, үр өгөөжтэй болсныг оролцогчид онцоллоо. ХАА-н МСҮТ-ийн захирал, доктор /Ph.D/ Н.Алтанцоож 10 удаагийн багц сургалтын агуулгад гэр бүлийн харилцаанд гардаг асуудлууд, түүнийг хэрхэн даван туулах, орчин үеийн гэр бүлд тулгамдсан асуудал юу болох, эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийн хүйсийн ялгаа зэрэг сэдвийг багтаажээ. Эрдэнэтчүүд “Дэлхийн гэр бүлийн өдөр”-т зориулан энэ сарын 11-ний 9:00 цагт Сархиа уулын хойд энгэрт гэр бүлээрээ мод тарих боломжтой. Мөн энэ сарын 14-нд “Аз жаргалтай гэр бүл” аймгийн чуулган зохион байгуулж, “Аз жаргалтай гэр бүл болцгооё” уриан дор Үйлчилгээний төвөөс А.Амарын талбай хүртэл бүх нийтийн тайван жагсаал хийхээр төлөвлөжээ.   

И.ЧИНТОГТОХ

 

Бүлэг Орон нутаг
     “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ ажиллагсдынхаа нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх цогц бодлогын хүрээнд үйлдвэрийн бүсэд ажиллаж буй ажилчдадаа халуун хоолны үйлчилгээ үзүүлэх хөтөлбөр хэрэгжүүлсээр ирсэн. Халуун хоолоор үйлчлэх компаниудыг хоёр жил тутамд Тендерийн тухай хуулийн дагуу шалгаруулан хамтран ажиллаж, ажиллагсдынхаа эрүүл мэндийг хамгаалахад томоохон хөрөнгө оруулж байна. Саяхан зохион байгуулсан ээлжит тендерт “Хаан хүнс”, “Таятан фүүд” компаниуд шалгарч, Эрдэнэт үйлдвэрийн 5800 гаруй ажиллагсдад халуун хоолны үйлчилгээ үзүүлэх болжээ. Энэ талаар ХАБЭА-н хэлтсийн дарга Д.Цагаан-Эрдэнээс тодрууллаа.
 
 
     -Халуун хоолны үйлчилгээ үзүүлэх тендерийн шалгаруулалт саяхан болсон. Шалгарсан компаниудад ямар шаардлага, шалгуур тавьж ажилладаг вэ?
     -Эрдэнэт үйлдвэр “Халуун хоол” хөтөлбөрийг 10 гаруй жил хэрэгжүүлж байна. Үндэсний аж ахуйн нэгж болсноос хойш Монгол Улсын Тендерийн тухай хуулийн дагуу үйлдвэрийн ажиллагсдыг халуун хоолоор хангах компанийн  шалгаруулалтыг хоёр жил тутамд зохион байгуулж ирлээ. Саяхан ээлжит тендерийн шалгаруулалтыг хийж, Сангийн яамнаас албан ёсны зөвшөөрлийг авсан. Энэ удаагийн тендерт Эрдэнэт үйлдвэрийн 5800 гаруй ажиллагсдад халуун хоолны гурван багц үйлчилгээг үзүүлэх шалгаруулалт зарласан.  Үүний нэг болон гуравдугаар багцын  тендерт  “Хаан хүнс” компани шалгарсан бол хоёрдугаар багцын тендерт Улаанбаатар хотын “Таятан фүүд” компани шалгарсан байгаа. Тендер зохион байгуулсны дараа хоёрдугаар багцын тендерт оролцсон “Од Дөл”, “Хаан хүнс” болон бусад компаниуд шалгаруулалтын дүнд санал нийлэхгүй байгаагаа илэрхийлж, зарга үүсгэсэн. Тиймээс манай үйлдвэрийн тендерийн Үнэлгээний хорооноос  шалгаруулалттай холбоотой бүхий л бичиг баримт, материалыг Сангийн яаманд хүргүүлсэн юм. Үүнийг Сангийн яам дахин хянаж үзээд, хоёрдугаар багцын шалгаруулалт хуулийн дагуу үнэн зөв явагдсан гэдгийг баталгаажуулж, уг багцад шалгарсан “Таятан фүүд” компанитай гэрээ байгуулах албан ёсны зөвшөөрлийг ирүүлсэн. Энэ дагуу манай Үнэлгээний хороо хуралдаж, гэрээ байгуулах үйл явц эхлээд байна. Өчигдөр тус компанийн төлөөлөл манай үйлдвэр дээр ирж, ХАБЭА-н хэлтсийн Эрүүл ахуйн лабораторийн дарга болон хүнсний багийнхантай хамтран халуун хоолны үйлчилгээ  үзүүлэх ажлын байр болон ажлын горим, дэг дараалалтай  танилцсан. Тус компани Засвар механикийн завод болон Авто тээврийн цехийн төрөл бүрийн машины гараашны ажилчдад  халуун хоолны үйлчилгээ үзүүлнэ. Өмнө нь эдгээр цехэд  “Хаан хүнс” компани ажиллаж байсан. Тэдний зарим тоног төхөөрөмжийг худалдаж авах талаар ярилцсан. Ажиллагсдад халуун хоолны үйлчилгээ үзүүлнэ гэдэг маш хариуцлагатай, нарийн үйл ажиллагаа байдаг. Тиймээс ажлын байрны тохижилт, тоног төхөөрөмжийн хангамж, хүрэлцээ чухал. Үүнийг ч Тендерийн тухай хуульд шалгуур болгон тусгасан байгаа. “Таятан фүүдс” компани хуулийн хугацаанд бэлтгэл хангаж, үйл ажиллагаагаа эхлэх хүртэл нь “Хаан хүнс” компани ажиллана. Ингэж ажлын байранд хоол үйлдвэрлэлтэй танилцах ач холбогдол нь өдөр, шөнийн ээлжийн ажилчдын хоолны үнэ хэмжээ, нэр төрлийг ижил хүргэж ажиллах шаардлагатайг газар дээр нь үзүүлэхэд чиглэсэн гэж хэлж болно.  
 
     -Энэ удаагийн тендерт “Таятан фүүд” гэж компани шинээр шалгарсантай холбоотойгоор үйлдвэрийн ажиллагсдад бургер болон хүний биед нийцтэй бус хоол өгөх гэж байна гэсэн яриа гарсан. Үүнд та тайлбар өгнө үү?
     -Олон нийтийн зарим сүлжээгээр “Эрдэнэт үйлдвэрт зориулсан бургер гарчээ” гэсэн утга бүхий түргэн хоолны зураг, мэдээлэл гарсан. Ийм бургер гэх мэт түргэн хоолоор “Таятан фүүд” компани үйлчлэхгүй гэдгийг онцолъё. Эрдэнэт үйлдвэрийн зүгээс гэрээнд  тогтоогдсон үнэ төлбөрийн хэмжээнд ХАБЭА-н хэлтсийн хүнсний эрүүл ахуйн багийнхны баталсан хоолны цэс, нэр төрлийн дагуу ажиллагсдад халуун хоолны үйлчилгээ үзүүлэх ёстой гэсэн шаардлага тавьж байгаа. Мэдээж, хоолны цэс батлахдаа үйлчилгээ үзүүлэх компанийн санал бодлыг харилцан ярилцсаны үндсэн дээр тусгана. Энэ бүхнийг хоёр талын гэрээндээ оруулж, чанарын үзүүлэлтийг дээшлүүлэх шаардлагыг тавьж ажиллана. “Таятан фүүд” компанийн үйл ажиллагаа эхэлсний дараа бид ажлын байранд нь хяналт шалгалт хийнэ. Мөн хэвлэл мэдээллийнхэн албан ёсоор сурвалжилж, ажиллагсдын санал бодлыг сонсох нь зүйтэй гэж бодож байна. Тендерт шалгарсан компаниуд хоорондоо өрсөлдөж, үр дүнд нь халуун хоолны чанар сайжрах ёстой. Тэдний үйл ажиллагаанд манай хэлтсийн зүгээс байнгын хяналт тавьж ажиллана гэдгийг дахин хэлмээр байна. Бид бас дээрх компаниудад орон нутгийн иргэдийг ажлын байраар хангах шаардлага тавьсан. Нөгөө талаар тухайн компанийн мах махан бүтээгдэхүүн, хүнсний ногоо худалдан авсан эх үүсвэрт нь  хяналт тавьж, лабораторийн шинжилгээнд өгөх зэрэг ажлыг тогтмол хийнэ. Ер нь тендерт аль компани ялах нь чухал биш, хамгийн гол нь бид ажиллагсдадаа чанартай, эрүүл халуун хоолоор үйлчилж, эрүүл чийрэг, өндөр бүтээмжтэй ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлж өгөх нь эрхэм зорилго юм. 
 
М.БАЛЖИННЯМ
Фото: Б.БАТТӨГС

     Монгол Улсын эдийн засгийн гол ачааг нуруундаа үүрч яваа уул уурхайн салбарт эх орны өнцөг булан бүрт эрчүүдтэй мөр зэрэгцэн ажиллаж буй бүсгүйчүүдийг өнгөрсөн жил Эрдэнэт үйлдвэр 40 жилийнхээ ойн хүрээнд нэгэн дээвэр дор нэгтгэж “Уурхайчин эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө” уриан дор чуулах боломжийг анх олгосон. Тэр цагаас хойш Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, салбарын эмэгтэйчүүдийн холбоод болон бусад төрийн бус байгууллагууд идэвхжиж, төр засгийн, жендерийн бодлого боловсруулахад онцгойлон анхаарч, улмаар цар хүрээ, агуулгыг улам өргөжүүлэн Эрдэс баялгийн салбарын эмэгтэйчүүдийн Үндэсний II чуулганыг саяхан зохион байгуулсан нь  анхдугаар чуулганы үр дүн юм. Ийнхүү геологи, газрын тос, эрдэс баялгийн салбарын хүүхнүүд жил бүр тулгамдаж буй асуудлаа тодорхойлж, ойрын ирээдүйн зорилтоо дэвшүүлэн, эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөр эрхлэлт болон нийгмийн асуудлыг шийдэхэд өөрсдийн дуу хоолойг төр засагт хүргэдэг уламжлал тогтлоо. Өнөөдрийн байдлаар уул уурхай, олборлолтын салбарын нийт ажиллагсдын 14 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлж байгаа бөгөөд энэ удаа Эрдэс баялгийн салбарын 500 орчим эмэгтэй "Хамтын хүч-Хөгжлийн гарц" уриан дор Төрийн ордонд чуулсан юм. Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар Үндэсний II чуулганыг нээж хэлсэн үгэндээ "...Өнгөрсөн жилийн чуулганаас хойш эрдэс баялгийн салбарт багагүй ахиц гарсан. 2018 оны байдлаар уул уурхай, олборлох салбар нь дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 24, экспортын бүтээгдэхүүний 87, улсын төсвийн орлогын 30 гаруй хувийг тус тус бүрдүүллээ. Эдгээр эeрэг үр дүн бол энэ салбарын эмэгтэйчүүдийн хүнд хүчир ажлын талбарт эрчүүдтэй мөр зэрэгцэн ажилласан хөдөлмөр зүтгэл, эх орон, ард иргэдийнхээ төлөө гэсэн чин сэтгэлийн бодит илрэл, бахдам амжилт юм" хэмээн онцолсон.
     Эрдэс баялгийн салбарын эмэгтэйчүүд уул уурхай, эрдэс баялгийн салбарын өнөөгийн байдал, энэ салбарын эмэгтэйчүүдийн оролцоо олон улсад хэр хэмжээнд буй, жендерийн бодлогын баримт бичгийг хэрхэн хэрэгжүүлэх тухай нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцсэн. Харин Засаглал ба эдийн засаг дахь эмэгтэйчүүдийн нөлөө, Гэр бүл ба нийгмийн баталгаа, Амжилтад хөтлөх ур чадварууд зэрэг сэдвээр салбар хуралдаан болов. Эрдэнэт үйлдвэр уурхайчдын амьдралд хамгийн ойр сэдэв болох “Гэр бүл ба нийгмийн баталгаа” салбар хуралдааныг бие даан тун амжилттай зохион байгуулсныг сурвалжиллаа.

  

  

     Энэхүү салбар хуралдааныг Эрдэнэт үйлдвэрийн Ерөнхий захирлын Санхүү, эдийн засаг хариуцсан орлогч Д.Үүрийнтуяа удирдаж, үндсэн илтгэлийг Эрдэнэт үйлдвэрийн Улаанбаатар дахь Төлөөлөгчийн газрын дарга Б.Сэмжидмаа тавьж хэлэлцүүлсэн юм. Харин оролцогчдийн асуултад хариулахаар Монгол Улсын Ерөнхий аудиторын орлогч С.Оюунбилэг, Хөдөлмөр, нийгэм хамгааллын яамны Хүн амын бодлогын газрын дарга С.Тунгалагтамир, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яамны Стратеги, бодлого төлөвлөлтийн газрын ахлах мэргэжилтэн, доктор А.Пүрэв, “Гал голомт” Үндэсний хөдөлгөөний тэргүүн, гэр бүл судлаач Д.Мөнхөө, Нийгмийн даатгалын Ерөнхий газрын дэд дарга Г.Саран, Жендерийн Үндэсний хорооны ажлын албаны дарга Т.Энхбаяр нар уригдан иржээ. Энд хөдөлмөр эрхлэх адил тэгш боломж, эрдэс баялгийн салбарын ажиллах орчин нөхцөл, цалин хөлсний  үнэлгээ, ялгаа, ажил амьдралын тэнцвэрт байдлыг хангахад хамаарах асуудлуудын талаар нээлттэй ярилцлаа.
     Одоогоос найман жилийн өмнө Жендерийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хууль батлагдсан ч хуулийн хэрэгжилт эрдэс баялгийн салбарт хангалтгүй байгааг дурдахын зэрэгцээ Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын сайдын 1999 оны 204 дүгээр тушаалаар баталсан “Эмэгтэй хүн ажиллахыг хориглосон ажлын байрны жагсаалт” 2008 он хүртэл хэрэгжээд цуцлагдсаныг мэдэхгүй, тоохгүйгээс ажилтан сонгож авахдаа уг жагсаалтыг одоо хэр мөрдөж буй аж ахуйн нэгжүүд эрдэс баялгийн салбарт байсаар байгааг хөндөв. Эрдэс баялгийн салбарт эмэгтэйчүүд ажиллах боломж эрчүүдтэй харьцуулахад хомс байгаа нь эрдэс баялаг, уул уурхай бол эрэгтэйчүүдийн салбар гэж ойлгогддог нийгмийн хандлага, ажил олгогчийн ойлголт, энэ салбарын нарийн мэргэжлийн боловсон хүчинээр эмэгтэйчүүд бэлтгэгдэхгүй байгаатай холбон тайлбарлаж байлаа. Түүнээс гадна ажиллах орчин нөхцөлийн асуудал нэлээд хөндөгдсөн. Ажилчдын сууц бүхий нэгдсэн барилга байгууламж байхгүй  уурхайнуудын хувьд доторлогоогүй, эрүүл ахуйн шаардлагад нийцээгүй контейнерт дунджаар 2-8 ажилтан амьдардаг, зундаа халж, өвөлдөө даарч, халуун хүйтэн үлээдэг агааржуулагчийг өвөл зунгүй удаан хугацаагаар хэрэглэснээр, ажлын орчин нөхцөл байнгын тоосжилттой байдгаас уушигны болон жин цохих өвчин уурхайчдын дунд түгээмэл байдаг байна. Мөн уул уурхайн салбарын эмэгтэйчүүд эрчүүдээс 15 хувиар бага цалин авдаг. Эндээс харахад эрдэс баялаг, уул уурхайн салбарт эрэгтэй, эмэгтэй ажилчдын цалин хөлсний үнэлгээ ялгаа бусад салбартай харьцуулахад их байна. Түүнээс гадна уурхайчид эцэг эхийн үүргээ биелүүлэх боломжгүй, бага насны хүүхдүүд харгалзах хүнгүй үлддэг, гэр бүлээрээ хамт байх цаг бага, хардалт, үл ойлголцол, хэрүүл цаашлаад гэр бүл салалт их байгааг анхааралдаа авах цаг болсныг дуулгав. Ээлжийн ажилтай уурхайчин эмэгтэйчүүд хуулиар олгогдсон эрх үүргийн мэдлэг дутмагаас хөдөлмөрийн харилцаанд хохирогч болж үлддэг, нийгмийн болон эрүүл мэндийн халамж үйлчилгээ хүртэж чаддаггүй, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр тэтгэмжийг хүртэхдээ тааруу зэрэг эрдэс баялгийн салбарт ажиллаж буй эмэгтэйчүүдийн нийгмийн баталгаа хангалттай түвшинд байж чадахгүй байгаа  нь бодит үнэн юм.
     Мөн энэ үеэр Эрдэнэт үйлдвэрийн эмэгтэйчүүддээ зориулсан сайн жишээг танилцуулсан. Энэ үйлдвэрийн 6500 орчим ажилтны 32 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлдэг. Ганцхан жишээ дурдахад Эрдэнэт үйлдвэр хүүхдээ гурван нас хүртэл асрах чөлөөтэй байгаа эмэгтэй ажилчиддаа сар тутам 500 мянган төгрөгийн нэмэлт тэтгэмж олгодог. Өнөөдрийн байдлаар энэ тэтгэмжийг 220 эх авч байна.  

  

  

     Эрдэс баялаг-Эмэгтэйчүүд Үндэсний II чуулганы “Гэр бүл ба нийгмийн баталгаа” сэдэвт салбар хуралдаанаас дөрвөн байгууллагад уриалга, зөвлөмж хүргүүлснийг танилцуулъя.   

УУЛ УУРХАЙ, ХҮНД ҮЙЛДВЭРИЙН ЯАМАНД:
     Уул уурхай хүнд үйлдвэрлэлийн асуудал хариуцаж буй төрийн захиргааны төв байгууллагаас энэ салбарт авч хэрэгжүүлж байгаа олон арван бүтээлч ажил идэвхи санаачлагыг бид үгүйсгэж болохгүй юм.  Гэсэн хэдий ч энэ салбарт ажиллаж буй эмэгтэйчүүд, зорилтот бүлгийн иргэдийн ажиллах нөхцөл боломж, ажлын байрны таатай орчныг бүрдүүлэх чиглэлээр төдийлөн идэвхи санаачлага гаргаж ажиллахгүй байгааг сүүлийн жилүүдэд энэ салбарт хийгдсэн судалгаануудын үр дүн илтгэнэ.  Эрдэс баялгийн салбарт дагаж мөрдөж буй хууль тогтоомж, эрх зүйн баримт бичгүүдэд үнэлэлт дүгнэлт өгч,  энэ салбарт хөдөлмөр эрхэлж буй эмэгтэйчүүдийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол, хүний язгуур эрх, зөрчигдөхөөс урьдчилан сэргийлэх хууль тогтоомжийн шинэчилэл өөрчлөлтийг цаг алдалгүй эхлүүлэх шаардлага үүссэн байгааг энд цохон тэмдэглэж, эрдэс баялаг уул уурхайн салбарын эмэгтэйчүүдийн гэр бүл, нийгмийн баталгааг хангах талаар  бодлогын баримт бичиг, хууль эрх зүйн эерэг зохицуулалт,  арга хэмжээ авахыг

ХӨДӨЛМӨР, НИЙГЭМ ХАМГААЛЛЫН ЯАМАНД:
     Дэлхийн ардчилсан төрт улсуудын үндсэн зарчим нь хүний язгуур эрх буюу ажиллаж амьдрах таатай нөхцлийг хангах нь төрийн хүлээх үндсэн үүрэг байхаар тунхагласан байдаг. Манай улсын хувьд уул уурхай хүнд үйлдвэрлэлйн салбар тухайлбал эрдэс баялагын салбарын ажилтан албан хаагчдийн хөдөлмөрийн нөхцөл олон улсын стандарт шаардлагад хүрэхгүй байгааг анхааралдаа авах цаг болсынг энд цохон тэмдэглье.
     Цаашид энэ чиглэлийн хууль эрх зүйн орчны судалгааг хийж, боловсронгуй болгох чиглэлээр дорвитой ажлыг цаг алдалгүй эхлүүлэх нь зүйтэй байна.
     Тухайлбал Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн үзэл баримтлалд эрдэс баялагын салбар буюу хүнд үйлдвэрлэлийн салбарт ажиллаж буй эмэгтэйчүүдийн ажиллах нөхцөл, таатай байдлыг бий болгох талаар огт тусгагдаагүй байгаа нь энэ тал дээр салбарын яамдын авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээ хангалтгүй түвшинд байгааг харуулж байна.

ГЭР БҮЛ, ХҮҮХЭД ЗАЛУУЧУУДЫН ГАЗАРТ:
     Хүний амьдралын хамгийн үнэтэй зүйл бол гэр бүл, үр хүүхэд байдаг. Монголын ирээдүй болсон хүүхдүүд, тэднийг гэр бүлийн халуун дулаан уур амьсгалд, эцэг эхийн зөв үлгэр дууриалал  хайр халамжинд өсөн торних  боломжоор хангах гэр бүлийн болон байгууллага, нийгмийн  таатай орчинг бүрдүүлэхтэй холбоотой  бүхий хууль эрх зүйн зохицуулалтын хэрэгжилтэд  олон нийтийн оролцоотой хяналт тавьж ажиллахыг уриалж байна. Ялангуяа  эрдэс баялгийн салбар дахь эмэгтэйчүүдийн ажил амьдралын тэнцвэрт байдлыг хангах , үр хүүхдээ эрүүл саруул өсгөн бойжуулах, сайн боловсрол эзэмшүүлэхэд хангалттай цаг зарцуулах талаарх суурь судалгааг олон улсын туршлагад үндэслэн бодитойгоор хийж шийдвэрлэх санал зөвлөмж боловсруулж холбогдох байгууллагуудад хүргэх хэрэгтэй байна.

ҮНДЭСНИЙ АУДИТИЙН ГАЗАРТ:
     Эрдэс баялгийн салбарт хөдөлмөр эрхэлж буй эмэгтэйчүүдийн өнөөгийн нөхцөл байдалд аудит хийж, үр дүнг УИХ, Засгийн газрын түвшинд танилцуулж, салбарын эмэгтэйчүүдийн гэр бүл, нийгмийн баталгааны ахисан, шинэ түвшний эрх зүйн зохицуулалтын эхлэлийг тавьж хамтран ажиллахыг хүсье.

МӨРӨӨДӨХӨД БУС ХИЙХЭД ЧУХАЛ НЬ ОРШДОГ.
МАРГААШ БИШ ӨНӨӨДРӨӨС ХАМТДАА ХИЙЖ ЭХЭЛЦГЭЭЕ.

М.ОДГЭРЭЛ
Фото: Б.БАТТӨГС

 
     “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Онцгой байдлын газраас санаачилан үйлдвэрлэлийн бүс дэх зам, гарц, усан хангамжийн зургийг тодотголоо. Онцгой байдлын албаны Гамшгаас хамгаалах улсын хяналтын байцаагч Ш.Ононтал хэлэхдээ, “Цахим хэлбэрт орсноор тодотголыг тухай бүрт нь хийж, хэвлэх боломжтой боллоо. Энэ нь бидний ажлыг их хөнгөвчилнө. Мөн Гал унтраах 58 дугаар ангийн бэлэн байдлыг хангаж, гал түймрийн голомтод түргэн шуурхай хүрэлцэн очиход дөхөмтэй” гэв.
     “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын хэмжээнд усан хангамж 70 байдгаас 12-ыг нь өвөл ашигладаггүй. Энэхүү зам, гарц, усан хангамжийн байршлыг цахимжуулан, тодотгосноор шинээр ажилд орсон алба хаагчдад танилцуулах, объектуудын шинэчилсэн мэдээллийг тухай бүрт авч, аль зам гарцаар түргэн очих, тухайн зам нь хаагдсан, боогдсон, засвартай үед эрт мэдэх зэрэг олон давуу талтай болж байна. 
И.Чинтогтох
Фото: Б.Баттөгс
 

Мэдээний төрөл

Календарь

« 5-р сар 2019 »
Да Мя Лх Пү Ба Бя Ня
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Зургийн цомог