×

Анхааруулга

JUser: :_load: Unable to load user with ID: 927

Өдрөөр ангилагдсан мэдээлэл: 6-р сар 2018

     Эрдэнэт үйлдвэрийн “их зогсолт” энэ сарын 29-ний өдрөөс 48 цаг үргэлжилнэ. Оны эхнээс их засварт бэлтгэх төлөвлөгөө гарган ажилласны үр дүнд бараа материалын нийлүүлэлт өнгөрсөн долоо хоногийн байдлаар 75  хувьтай байна. Үлдсэн нь замдаа яваа бөгөөд энэ долоо хоногт Эрдэнэт үйлдвэрт ирнэ. Үүнээс өмнө үйлдвэрлэлийн үндсэн тоног төхөөрөмж болох төв корпусын хоёрдугаар тээрмийг бүрэн хэмжээгээр солих ажлыг дуусгахаар шамдаж байна. “Их зогсолт”-оос өмнө шинэ тээрмийг залгах нь засварын ажилд  чухал нөлөө үзүүлэх аж. Иймээс Баяжуулах үйлдвэрийн Засварын хэсгийнхэн цаг ашиглалтын өндөр зохион байгуулалттай, нарийн төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Түүнээс гадна үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийг зогсоох, залгах технологийн процессын үеэр металлын алдагдал нилээн гарч, цагийн ачаалал буурдаг. Тиймээс “их зогсолт”-оос өмнө сарын төлөвлөгөөг шахаж биелүүлэхээр уурхайчид хичээн ажиллаж байна. Энэ жилийн “их зогсолт”-оор 92 ажил хийхээр төлөвлөжээ.


М.ГЭРЭЛ

     Говил багийн иргэд сүүлийн үед цагаан тоосны дэгдэлт их байгаад гомдол гаргасны дагуу Эрдэнэт үйлдвэрийн ХАБЭАБОХХ-ийн мэргэжилтнүүд тэдэнд Хаягдлын аж ахуйн цагаан тоосны дэгдэлтийг дарахын тулд дэвшилтэт шинэ арга туршиж буйг газар дээр нь танилцууллаа. Мөн Эрдэнэт үйлдвэрийн Лаборатори судалгааны төвийнхөн хаягдлын талбайн гадаргууг бэхжүүлэн хатаах аргаар цагаан тоос буурлах туршилтыг хэсэгхэн  газарт хийсэн нь амжилттай болж буйг дэлгэрэнгүй танилцуулсанд иргэд баяртай байлаа. Нэг мөсөн дарж болдоггүй хүндрэлтэй энэ асуудлыг дарах олон арга хэмжээ уйгагүй авч хэрэгжүүлж буй талаар болон үйлдвэрийн өнөө ба ирээдүйн талаар Эрдэнэт үйлдвэрийн үйл ажиллагаа хариуцсан дэд захирал бөгөөд Ерөнхий инженер Д.Эрдэнэцогт мэдээлэл хийв. Энэхүү уулзалтад Говил багийн иргэдийн төлөөлөл 35 иргэн оролцлоо.

М.ОД

 

     Эдийн засгийн хэлтсийн хамт олон Эрдэнэт үйлдвэрийн 40 жилийн ойг угтсан бүтээлч таван ажил хийхээр төлөвлөжээ. Өнгөрсөн долоо хоногт энэ хүрээнд “Таны үнэ цэнэ” талархлын аяныг өрнүүлэв. Тэд бүх цех хэлтсийн ажлын байранд очиж,  ажилчдад    сэтгэлийн үгээ хэлж,  талархлын  захидлыг Эрдэнэт үйлдвэрийн лого тэмдгийн хамт  гардуулан өгчээ. Компанийн хэмжээнд 100 гаруй хүн энэхүү талархлын захидлыг хүлээн авлаа.  Бурмаар тэтгэхээс урмаар тэтгэ гэдэгчлэн урмын үг  хүний сэтгэлийг хэрхэн хөдөлгөдгийг энэ үйл ажиллагаа харуулав. “XX зууны манлай бүтээн байгуулалт, Монгол улсын хөгжил дэвшлийн түүчээ, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонт Эрдэнэт үйлдвэрийн бахдам амжилт, баялаг түүх нь Таны хөдөлмөрч зан, ажлын баялаг туршлага, эрдэм чадал, халуун сэтгэл, хичээл зүтгэлтэй салшгүй холбоотой билээ. Таныг цаашид ч хамт олондоо уул мэт нөмөр, өмөг түшиг болж, улам ихийг бүтээж, гэрэлтэж явна гэдэгт эдийн засагчид бид итгэж байна. Танд болон таны гэр бүл, үр хүүхдүүдэд аз жаргал амжилт бүтээлийн дээдийг хүсье” гэсэн захидлыг гардаж авсан зарим нэгний нүдэнд баярын нулимс хурсан байлаа.


Я.ТУЯА

     Мастерын манлайлал хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлын хэсгээс  энэ  сарын 11-нд хөтөлбөрт хамрагдаж буй ажилтнуудтай Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит Технологийн сургуулийн лекцийн танхимд уулзалт  зохион байгуулав.  Энэ үеэр хөтөлбөрт хамрагдсан 40 мастерт  хувийн хөгжлийн төлөвлөгөө боловсруулах, нөлөөллийн ажил хэрэгжүүлэх талаар зөвлөгөө өгч, багийн зохион байгуулалтад оруулжээ. Ажлын хэсгийнхэн  оролцогчдыг  ХАБЭА, ажлын гүйцэтгэл, хамт олонд бүтээлч соёлыг төлөвшүүлсэн байдал, удирдах ажилтны болон  хамт олны үнэлгээ, гадаад хэлний мэдлэг зэрэг шалгуур үзүүлэлтээр дүгнэн A, B, C, D гэсэн дөрвөн  түвшинд зэрэглэжээ. Хөтөлбөрийн  төгсгөлд дахин үнэлж, мастеруудын мэдлэг, ур чадвар дээшилсэн эсэхийг тодорхойлох юм. Мастерууд энэхүү  үнэлгээний дүнд үндэслэн хөгжлийн төлөвлөгөөгөө боловсруулсан бөгөөд тухайн мастерын хувьд  анхаарах шаардлагатай  ур чадварыг дээшлүүлэх чиглэлээр хөтөлбөрийн турш хамтарч  ажиллах юм.
      Түүнчлэн  Эрдэнэт үйлдвэрт  ажиллаж байсан, одоо ажиллаж байгаа мэдлэг, туршлага, ур чадвартай  ажилтнуудаас эдгээр мастерууд “Дасгалжуулагч” багшаа  сонгосон бөгөөд хөтөлбөрийн хугацаанд 32 дасгалжуулагч  нэгээс долоо хүртэлх мастерт  зөвлөгөө өгч ажиллах юм.
     Манлайлал нь бусдыг дагуулах, тэдэнд эерэгээр нөлөөлөх урлаг. Манлайллын үндсэн хэмжүүр нь нөлөөлөл байдаг. Тиймээс Мастерын манлайлал хөтөлбөрт оролцогчид  хөтөлбөрийн явцад  компанийн үнэт зүйлсийг бэхжүүлэх чиглэлээр ажилтнуудын дунд эерэг өөрчлөлт  авчрах нөлөөллийн үйл ажиллагааг явуулна. Ингэхдээ таван багт хуваагдан  ажиллана гэж хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлын хэсгийнхэн мэдээлсэн юм.


Я.ТУЯА

     Эрдэнэт үйлдвэр  түүхт 40 жилийн ойн баяраа энэ сарын 27-нд  тэмдэглэнэ. Энэ  үеэр зохиогдох урлаг соёлын үйл ажиллагааны бэлтгэл хэрхэн хангагдаж байгаа, урлагийн наадмын онцлогийн талаар Уурхайчин соёлын ордны Ерөнхий найруулагч Д.Одончимэгээс тодрууллаа.

     -Эрдэнэт үйлдвэрийн 40 жилийн ойн  баярын үеэр  урлагийн ямар үйл ажиллагаа явагдахаар зэхэж байна вэ?
     -Зэсийн баяжмал үйлдвэрлэлээрээ  Ази тивд төдийгүй дэлхийд  томоохонд орох  Эрдэнэт  үйлдвэрийн тулгын чулууг  тавьснаас хойш эдүгээ дөрвөн арваныг угтаж байна. Энэхүү түүхт ойн баяр  бол  Эрдэнэт үйлдвэрийн үе үеийн ажилчид, тэдний гэр бүл, үр хүүхдүүдийн  баяр юм.  Түүхт ойн баяраа   өргөн цар хүрээтэй тэмдэглэхээр манай Уурхайчин соёлын ордон төлөвлөгөө гарган ажиллаж байна.  
     “Эрдэнэт үйлдвэр-Хөгжлийн түүчээ” нэрэн дор урлаг, соёлын  хэд хэдэн томоохон үйл ажиллагаа  зохион байгуулна. Үүний нэг нь Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд 200 уран сайханчийн  найрал дуу дуулна. Мөн 460 хүний бүрэлдэхүүнээр  Эрдэнэтийн  түүхийг илтгэсэн  фон зургийн үзүүлбэр  хийх юм. Эрдэнэт үйлдвэрийн  уран сайханчид,  Уурхайчин соёлын ордны  уран бүтээлчид, жүжигчид, Хүүхдийн ордны болон  дөрөвдүгээр  сургуулийн сурагчдаас бүрдсэн 108 морин хуурч тоглоно. Мөн 99 биелээч биелнэ. Улаанбаатар хотоос Бүх цэргийн дуу бүжгийн чуулга,  Дархан, Булган, Хэнтийн театраас  бүжигчдийг урьсан.  Цэнгээнт бүжгийн олон улсын шагналт  гурван том хамтлаг ирж,  бүжгийн гайхамшгийг үзүүлнэ. Энэ мэтчилэн олон сайхан тоглолт болно.  

     -Уурхайчдын баярыг улам төгөлдөр болгох тоглолт, шоу болох байх?
     -40 жилийн тэртээ эх орны өнцөг булан бүрээс олон залуус Эрдэнэтийг зорин  ирж, их бүтээн байгуулалтад оролцон, их  үйлсийг цогцлоосон. Өдгөөг хүртэл энд ажиллаж амьдарч байгаа   уурхайчид, тэдний үр хүүхдүүдэд уугуул нутгийнхны ая дууг сонордуулах нь баяр дээр баяр нэмнэ хэмээн  Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн 21 аймгийн шилдэг уран бүтээлчдийг урьсан. “Бид Эрдэнэсийн эзэд”гэсэн  энэхүү концертыг Уурхайчин соёлын ордонд  хоёр удаа толилуулах ба  наадмын талбайд  бас тоглуулна.  Сонирхолтой үзүүштэй тоглолт болох байх.
     Уурхайчдадаа зориулсан спорт, урлагийн  наадам   өдрийн турш үргэлжилнэ. Орой нь томоохон  шоу болно. Монголд байгаа   хамгийн дээд зэрэглэлийн  техник хэрэгслийг  авчирч, хамгийн чадварлаг уран бүтээлчдийн тоглолт үзүүлнэ. Мөн  Өвөрмонголын алдартай эстрад рок хамтлаг ирж мэндчилгээ дэвшүүлнэ. ОХУ-ын Улаан-Үд хотоос хамтлаг дуучид ирж тоглоно. Олон улсын чанартай маш сонирхолтой   тоглолт хийхээр төлөвлөж байна.
    
     -Бас эрийн гурван наадам, шагайн харваа болно. Та олон жил Эрдэнэт үйлдвэрийн урлагийн наадмыг найруулан тавьсан. Энэ жилийн онцлог юу байна?
     -Тэгэлгүй яахав. Үндэсний бөх барилдаж, морь уралдан, сур, шагайн харваа болж, урлагийн томоохон тоглолттой өргөн дэлгэр наадам болно.  Би Эрдэнэт үйлдвэрийн 15, 20, 25, 30, 35  ойн баярын урлагийн наадмыг  найруулан тавьсан.  Анх удаа  л  1000 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй наадам хийх гэж байна.  Үүнийг  чанартай, сайн зохион байгуулахаар бид хичээж байна.  Улаанбаатар хотоос  гурав, Эрдэнэтээс нэг найруулагч   надтай хамтран  ажиллана.

     -Үйлдвэрийн цехүүдээс уран сайханчид хэр оролцож байгаа вэ?
     -Манай үйлдвэр тасралтгүй ажиллагаатай,  ажил ихтэй ч зарим цехийн удирдлага ажлаа зохицуулан, бидний  ажилд туслан,  уран сайханчдаа оролцуулж байгаад  их баяртай байна. Тухайлбал,  Баяжуулах үйлдвэр, Ил уурхай, Засвар механикийн завод, Тээвэр ложистикийн албыг нэрлэхэд таатай байна.
    
     -Наадмын ажиллагаа хэрхэн эхлэх бол?
     -Илгээлтийн эздийн хөшөөний дэргэдээс  Наадмын талбай хүртэл баярын жагсаалаар эхэлнэ.  Үйлдвэрийн ажиллагчид  өөрсдийн  ажил мэргэжлийн онцлогийг харуулсан сонирхолтой зохиомжтой жагсаалд   цех хамт олноороо ижилхэн  хувцаслаж  оролцоно.

     -35 жилийн ойн нээлтийн ажиллагааны үеэр  “Илгээлтийн эзэд Эрдэнэтэд ирлээ” гэх  сонирхолтой зохиомжтой жүжигчилсэн тоглолт үзүүлж  байсан.  Өнөө жил ямар байх бол?
     -Өнөө жилийн наадмаар Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд амар амгалан сайн сайхан амьдралыг бэлгэдсэн цагаан өвгөн  хүүхдүүдийн хамт ирж, Эрдэнэт уулын домгийг өгүүлэх юм.  Булган хангайн нутагт орших энэ нутгийн  үүх түүхийг  нилээд судалж, олон домгоос  сонгон авч зохиомжилсон.  Эрдэнэт үйлдвэр байгуулагдахаас өмнө онгон дагшин энэ  нутгийн малчин ардууд  хэрхэн амьдарч байсныг харуулснаар жүжигчилсэн тоглолт эхлэнэ. Энэ хэсгийг Онцгой байдал, Цагдаагийн албаныхан хамтарч зохион байгуулж байгаа.  Дараагийн хэсэг нь  энэ нутагт Орос, Монгол, Чехийн хайгуулчид  эрдэнэсийг хэрхэн илрүүлж буй үйл явдлыг харуулна. Үүнийг   Геологи хайгуулын анги бүрэн дааж хийж байгаа.  Тэнд найруулагч ажиллаж байгаа. Тайзны голд өрөмдлөгийн техник байрлуулна.  Хайгуулчид эрдэнэсийг хэрхэн олсон талаарх зохиомж сонирхолтой байх болов уу. Үүний дараа илгээлтийн эзэд хэрхэн ирсэн тухай хэсэг тоглогдоно. Эрдэнэтийн бүтээн байгуулалтад  илгээлтийн эздийг уриалан дуудаж байсан тухай Монголын радиогоос тухайн үеийн  бичлэгүүдийг цуглуулж байна. Орос ах нар хийгээд,  цэргүүд,  малчид нутгийн иргэд  хэрхэн  ирж буйг жүжигчилсэн байдлаар харуулж, хүмүүсийн сэтгэлийг тухайн цаг үед аваачихаар жүжигчилсэн тоглолт бэлтгэж байгаа.  
 
     -Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд ойн баярын  ёслол хүндэтгэл,  олон түмний сэтгэлийг баясгах  содон үзүүлбэр бий гэсэн?
     -Энэхүү жүжигчилсэн тоглолтын дараа  баяр наадмыг нээж Ерөнхий захирал   үг хэлнэ. Ингэхдээ монгол түмний уламжлалт  ёс заншлаар цав  цагаан эсгий дээгүүр алхана.  Монгол улсын  Төрийн далбаа, Эрдэнэт үйлдвэрийн болон  цех, нэгжийн  туг залах ёслол болно. Туг залах ёслолын дараа  Эрдэнэт үйлдвэрээс төрөн гарсан алдартнуудын  жагсаал болно. Мөн  Төр засгийн удирдлагууд  Улс орны хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулж, 40 жилийн түүхээ бүтээсэн  Эрдэнэт үйлдвэрийг, түүнд хүч хөдөлмөрөө шингээн ажиллаж буй уурхайчид, ажилчдын хөдөлмөр бүтээлийг үнэлэн шагнал гардуулах  байх. Ингээд л баярт зориулсан уран сайхны тоглолт болно.  Онцгойлон дурьдваас 400 хүүхдийн найрал  “Тагтаа” дууг дуулж,  найман  настай хүүхэд гоцолно.  Энэ үеэр 200 гаруй тагтаа нисгэнэ. Тусгай  баг гаран, хэдэн тагтааг Эрдэнэтээс, хэдийг Булганаас барьж болохыг судлан ажиллаж байна. Эрдэнэт үйлдвэрийн 40 жилийн түүхийг бүтээлцсэн оросын ард түмнийг  магтан дуулна. Бид энх тайван, аз жаргалыг хүснэ. Бидэнд аз жаргал бэлэглэсэн  та нарт баярлалаа гэсэн утгатай “Детства” гэх сайхан  дууг найрал дууч хүүхдүүд  дуулна.  Энэ үеэр  тэнгэрт 2000 бөмбөлөг хөөргөнө.  Наадмыг нээх үеэр  Д.Дашдондовын шүлэг “Зуун зууны манлай миний Эрдэнэт”, шагнал гардуулах үеэр  В.Занаширын шүлэг “Гэрэл цацарсан Эрдэнэт” дуу эгшиглэнэ. Баяр наадмын  төгсгөлд   бүх уран бүтээлчид Д.Дашдондовын шүлэг “Хайрлан жаргах эх орон” дууг дуулна. Энд онцлон  тэмдэглэхэд эдгээр гурван уран бүтээл  МУСТА, авьяаслаг хөгжмийн зохиолч  Б.Цэрэндондовынх. Орон нутагт өндөр хэмжээний  уран бүтээл туурвиж буй чуулгынхаа бүтээлч, чадварлаг хөгжмийн багшаар  би бахархдаг.

     -Төгсгөлд нь та юу хэлэх вэ?
     -Баяр наадмын үйл ажиллагаа  манай үйлдвэрийн  ажилчдын  сэтгэлийг  огшоож, зууны манлай бүтээн байгуулалт Эрдэнэт үйлдвэрээрээ,  өөрсдөөрөө бахархах сэтгэлдэл  төрүүлэх   сайхан наадам  болно гэдэгт  итгэж  байна.


Я.ЭНХТУЯА
 

 “БИД УУРХАЙЧДЫН ЗАЛГАМЖ ХАЛАА”

     Шинээр ажилд орсон залуу ажилчдыг Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн Цех хэсгүүдийн үйл ажиллагаа, ажлын явцтай танилцуулах, Компаний удирдлага төлөөлөлтэй танилцан, шинэ залуу ажилчдын идэвхи санаачилгатай урам зоригтой ажиллахад нөлөөлөх, Залуучуудын холбооны үйл ажиллагаатай танилцах, залуучууд хоорондын уялдаа холбоог сайжруулах зорилготойгоор зохион байгуулагдсан энэхүү уулзалтанд Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн 2016 оноос хойш ажилд орсон залуучуудын төлөөлөл болсон 70 залуу ажилчид оролцсон юм.
     Мөн Техникийн хэлтсийн дарга Б.Мөнхнасан нь үйлдвэрийн өнөөгийн техник технологийн байдал, Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн 40 жилийн ойн арга хэмжээний талаар болон ажилчдын залгамж шинэ үе болсон залуустаа ажлын амжилт хүссэн юм. Баяжуулах үйлдвэр, Засвар механикийн завод, Ил уурхай, Авто тээврийн байгууллага, Онцгой байдлын 58 дугаар ангийн үйл ажиллагаа, техник технологи, ажлын үйл явцтай танилцлаа.
     Энэхүү уулзалт нь цаашдаа жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагдана.
     Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн хөгжлийн түүчээ, их бүтээн байгуулалтыг цогцлоох залуустаа ажлын өндөр амжилтыг хүсье.



 

Монголын хөгжил хэдэн арванаар түргэсэхийн зар түгээсэн гэгээн жилүүд

     Чех, Монголын геологичид Эрдэнэтийн овооны орчимд гэр, майхнаа босгож, онгон зэрлэг тал нутгаас эрдэнэ хайж эхэлсэн нь 1964 он. Дөрвөн жилийн дараа гэхэд тэд 1500 метр өргөн, 3.5 км урттай, уулынхаа энгээр тасралтгүй үргэлжилсэн, 4.2 сая тонн зэс, 170 гаруй мянган тонн молибден, хоёр тонн алт, мөнгөний нөөцтэй асар баялаг орд илрүүллээ гэсэн мэдээг олон улсад түгээж байлаа. Хайгуул амжилттай болсонд Чехийн геологчид бөөн баяр болж, “Дэлхийд томд тооцогдох орд” хэмээн тодорхойлж, социалист орны мэргэжил нэгтнүүд уг ордыг нүдээр үзэх гэж манай улсыг зорьж байсан тэр жилүүд Монголын хөгжил хэдэн арванаар түргэсэхийн зар түгээсэн гэгээн үе байжээ.
     1970-1972 онд ЗХУ-ын геологичид нарийвчилсан хайгуул хийж, 4.6 сая тонн зэсийн нөөцтэй хэмээн тогтоогоод Монголын анхны том үйлдвэрийг байгуулах шийдвэр гаргасан билээ. Ингээд 15 мянган хүнтэй хот, үйлдвэр байгуулах их ажил эхэлжээ. Үйлдвэртэй хамт Галуут нуураас Эрдэнэт хот хүртэлх 407 км цахилгаан дамжуулах шугам, Дархан-Эрдэнэтийн 180 км, авто зам, Салхит-Эрдэнэтийн 168 км төмөр зам, хивсний үйлдвэр, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, I, II, III бичил хорооллын орон сууцны байруудыг ЗХУ-ын хөрөнгө, мэргэжилтэй боловсон хүчний туслалцаатайгаар барьсан юм. Мөн уурхайчдын гэр бүлийнхнийг ажилтай байлгахын тулд хүнсний томоохон үйлдвэр, худалдаа үйлчилгээний төв, соёлын ордон, шинэ хотын оршин суугчдыг хүнсний ногоо, сүүгээр хангах Улаантолгойн сангийн аж ахуй, мах, үр тариагаар хангах Бургалтайн сангийн аж ахуйг байгуулахаа ч мартаагүй. Ийм бүтээн байгуулалт хийхийн тулд Эрдэнэтийн овооноос гадна Хөтөлийн шохой тэргүүтэй таван орд нээж, ашиглалтад оруулсан гэдэг. Бүхнийг нарийн тооцож, цогцоор нь шийднэ гэж үүнийг хэлэхээс өөр юуг хэлэх вэ. Улсын нийгэм, эдийн засгийг авч явах манлайлах үйлдвэрийг хэрхэн төлөвлөж, ямар цараатай хөдөлдгийг тэгэхэд л монголчууд харсан билээ. “Эрдэнэт үйлдвэр”, түүнийг дагасан Эрдэнэт хотыг босгох их бүтээн байгуулалтын цуурай улс даяар дуурсаж, Монгол орны дөрвөн зүг, найман зовхисоос ирсэн 32 мянган барилгачин ээлжээр ажиллан, эзгүй талд орчин үеийн хот сүндэрлүүлэх хөл хөдөлгөөн хоногийн 24 цагт хором ч тасардаггүй байсан тухай ахмадууд бахархан дурсдаг. Энэ өрнүүн бүтээн байгуулалт Монголын хөгжлийг бүх талаар урагш нь татсан, үнэхээр гайхамшиг байлаа. “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийг өнгөрсөн зууны манлай бүтээн байгуулалт хэмээдэг нь ийм учиртай. XXI зуун гараад 20 шахам жил өнгөрч, техник технологи, дэлхий ертөнц асар хурдтай өөрчлөгдөж буй энэ үед ч Монголд өнгөрсөн зууны их бүтээн байгуулалтыг давсан зүйл хараахан хийгээгүй л байна.
     Үйлдвэрийг таван жилийн хугацаанд барихаар төлөвлөсөн боловч тухайн үеийн ЗХУ-ын барилгачид, Монголын өнцөг булан бүрээс цугларсан залуус дөрвөн жил хагаст амжуулсан нь үнэхээр бахархам амжилт байлаа. Анхны бүтээгдэхүүнээ 1978 онд галт тэрэгэнд ачуулж, үйлдвэрийг хүлээж авах ёслолын ажиллагаанд Ю.Цэдэнбал дарга оролцон, сайд Ч.Хурцад түлхүүрийг нь гардуулснаар дэлхийд эхний аравт багтаж, тивдээ тэргүүлдэг “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн он тоолол эхэлсэн түүхтэй.

Хүнд үеийг нуруундаа үүрсэн “саалийн үнээ” дэлхийн жишиг үйлдвэр болсон

    Үүнээс хойших 40 жилийн хугацаанд “Эрдэнэт үйлдвэр” улс болон орон нутгийн төсөвт 5.4 их наяд төгрөг төлж, 2.2 их наядын цэвэр ашиг олсон гэсэн тоо байна. Улс орны амьдралд ямар ач холбогдолтой үйлдвэртэй болсноо монголчууд хамгийн тод томруун, гүн гүнзгий мэдэрсэн үе нь зах зээлийн нийгэмд шилжсэн эхний жилүүд. Түшиж тулдаг ганц улс маань биднийг гэхтэй манатай болж, гадаад ертөнцтэй хэрхэн харилцахаа мэдэхгүй шахам монголчууд унтаагаараа ус руу шидүүлсэн мэт шокийн байдалтай байхад “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийнхэн л гадаадын зах зээлтэй хамгийн анх холбогдож, зэсээ экспортолж байв. 1993 онд тэднийх зах зээлийн мэргэжилтэн бэлтгэхийн тулд АНУ-д гурав, Японд долоо, Англид 30 хүн сургасан бөгөөд тэд үйлдвэрээ жилийн дотор зах зээлд шилжүүлж чадсан гэдэг. Энэ үед “Эрдэнэт үйлдвэр”-ээс гаргасан бүтээгдэхүүн дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 40-50, экспортын барааны 70, улсын төсвийн 50 хувийг дангаараа бүрдүүлж байв.
     Өнөөдөр Монгол Улсын эдийн засгийн бүтэц өөрчлөгдсөн ч “Эрдэнэт үйлдвэр” том орон зай эзэлж, манлайлсан хэвээр. Эрдэнэтийг нийслэлийн удаа орох том хот болгон өргөжүүлсэн тус үйлдвэр өдгөө Орхон аймгийн төсвийн 90 орчим, улсын төсвийн 10 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлдэг. Зэс, молибдений хүдрийн олборлолт, баяжуулалтаар Ази тивдээ томоохонд тооцогдоод зогсохгүй өрсөлдөх чадвараараа тивдээ нэг, дэлхийд долдугаарт эрэмбэлэгддэг “Эрдэнэт” дэлхийн жишиг үйлдвэр болсон.

Үндэсний мэргэжилтнээ түшиж улс орон хөгжил рүү, ирээдүй рүү алхана

     “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн гавьяаг зөвхөн эдийн засаг, мөнгө хөрөнгө талаас нь ярих нь хангалтгүй. Өнгөрсөн 40 жилийн хугацаанд уг үйлдвэрийг түшиглээд Монголд технологи инженерийн бүхэл бүтэн салбар үүссэн. ЗХУ-ын мэргэжилтнүүд, Монголын үндэсний сэхээтний маш том арми бүрдсэн учраас энд эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил эрчимтэй хийж, өнөөдөр бүтээмж, инновацийн нэгэн төв болж буй юм.
     Энэ үйлдвэрээс гарч буй хамгийн том баялаг бол үндэсний боловсон хүчин. Монгол Улс инженерүүдээ дайчлаад зэс хайлуулах үйлдвэр барья гэхэд “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн инженер техникийн ажилтан, технологичид бэлэн зогсож байна. Бахархмаар, баярламаар биш гэж үү. Үндэсний мэргэжилтнээ түшиж, бий болсон эрдэм шинжилгээний потенциалыг нь ашиглаж байж л улс орон хөгжил рүү, ирээдүй рүү алхана. Хэдхэн жилийн өмнө хүн гуйж, хүнээр заалгаж байсан монголчууд одоо хүний царай харахааргүй болсон. Үндэсний мэргэжилтнүүд үндэсний үйлдвэртэйгээ хамт өсөж, хөгжсөөр ирсэн.

Менежментийн тухайд товчхон

     “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийг анх байгуулахдаа жилд 16 сая тонн хүдэр боловсруулна гэж тооцсон. Тэр үед хүдэр дэх зэсийн агуулга 1-0.8 хувьтай байсан. Өнөөдөр “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн жилийн хүдэр олборлолтын хэмжээ 31-32 сая тонн болсон ч хүдэр дэх зэсийн агуулга 0.48 хувь болж буурсан. Тиймээс экспортын бүтээгдэхүүнийг 125 мянган тонн цэвэр зэсээс буулгахгүйн тулд илүү үйлдвэрлэл явуулж, илүү зардал гаргаж байна. Зах зээлд шилжсэн 28 жилд “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн түүхэнд гурван удаагийн хямрал тохиосон. 1998-1999 болон 2008-2009 оны хямралын үед дэлхийн зах зээл дээр зэсийн үнэ буурсан ч бидний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардлаас хэтэрч унаагүй. Харамсалтай нь, 2011 оноос хойш үргэлжилсэн эдийн засгийн хямрал үнэхээр хүнд байлаа. 2011 онд зэсийн үнэ жилийн дунджаар 8821 ам.доллар байсан. Зарим үед 9000-10 000 ам.доллар ч хүрч байв. Түүнээс хойш зэсийн үнэ дэлхийн зах зээл дээр зургаан жил тасралтгүй унахдаа манай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн өртгөөс доош орсон. Дэлхийн зах зээл дээр тонн зэсийн үнэ 2015 онд 4863 ам.доллар болсон байв. Гэтэл энэ үед манай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн өртөг, зардал 5000 ам.доллараас илүү байлаа. Алдагдалд орохоор нөхцөл үүссэн. Энэ үед үйлдвэрийн менежментийн баг “Хямралын эсрэг авах арга хэмжээ, хэмнэлтийн бодлого” хэрэгжүүлж, бүтээгдэхүүний өртгийг 2015 онд 4820, 2016 онд 4000 ам.долларт хүргэж урт хугацаанд үргэлжилсэн хямралыг Эрдэнэтийн уурхайчид амжилттай давсан юм. Улсын төсөвт өгдөг мөнгө, ажилчдад олгодог цалин, нийгэмд түгээдэг халамжаа энэ үед хэвээр хадгалсан нь манай үйлдвэрийн гавьяа.

(“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн эдийн засгийн хэлтсийн орлогч дарга Д.Галбаатарын
“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн эдийн засгийн өнөөгийн байдал болон Монгол Улсын эдийн засагт гүйцэтгэх үүрэг” илтгэлээс)

     Үйлдвэрийн менежментийн баг хэмнэж болох зардлыг танах, үйлдвэрээ үр ашигтай ажиллуулахын тулд олон ажил хийсэн. Үүний нэг нь дулааны цахилгаан станцаа 48мВт-ын хүчин чадалтай турбингенератороор өргөтгөсөн явдал. Үүнээс өмнө “Эрдэнэт үйлдвэр” төвийн эрчим хүчний системээс цахилгаан худалдан авч, жилд 225 тэрбум төгрөгийн төлбөр төлдөг байсан бол энэ өргөтгөлийг хийснээр 18.1 тэрбум төгрөг хэмнэх нөхцөл бүрдсэн юм. “Эрдэнэт үйлдвэр” Монголын топ аж ахуйн нэгжийг 16 жил тэргүүлсэн нь тэдний ажлын үр дүнг олон нийт хүлээн зөвшөөрсний нэг илэрхийлэл болов уу. Топ аж ахуйн нэгжүүдийг компанийн ашиг орлого, улсын төсөвт оруулсан татвар, нийгмийн даатгал төлсөн ажилчдын тоо зэрэг үзүүлэлтийг харгалзан шалгаруулдаг билээ.

“Эрдэнэт үйлдвэр” Монголын хөгжлийг түүчээлж, гэрэлтсээр байх болно

     “Эрдэнэт үйлдвэр” өнөөдөр байгаа талбайнхаа хэмжээнд ажиллахад дахиад 40 гаруй жил ажиллах нөөц, боломж ирээдүй бий гэдэг. Энэ хугацаа дахин цаашлах ч боломжтой гэж геологичид үздэг. Учир нь Эрдэнэтийн районд нийт зургаан илрэл байдгийн нэгийг л олборлож буй. Цаана нь Оюуттолгой, Зөөхийн гол, Цагаан чулуут зэрэг хэтийн төлөв сайтай гэж тодорхойлогдоод, хайгуул судалгааны ажил хийгээгүй илэрц бий. Тиймээс “Эрдэнэт үйлдвэр” ойрын 100 жилдээ л лав Монголын манлайлах үйлдвэр, хөгжлийн түүчээ, эдийн засгийг чирэгч хэвээр байх буй за.
     Эрдэнэтийн овооны нөөц 100 жилийн дараа дууслаа гэхэд Монголын хоёр дахь том хот Эрдэнэт яадаг билээ гэж санаа зовох хэрэггүй. Учир нь тэнд машин, байгууламжийн томоохон үйлдвэр үлдэх ирээдүйг салбарынхан олж хараад байгаа. Өнөөдөр “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн Засварын механикийн завод технологийн тоног төхөөрөмжид их, дунд, урсгал засвар хийх, элэгдсэн эд ангийг сэргээн засварлах, тоног төхөөрөмжийг резин болон корундаар хуяглах, металл хийц болон стандартын бус тоног төхөөрөмж, сэлбэг хэрэгсэл үйлдвэрлэх, цахилгаан тоног төхөөрөмж засварлах, өргөн тээвэрлэх машин механизмд оношлогоо засвар хийх, ган, ширэм, өнгөт металл хайлж эд анги цутгах үндсэн үүрэг гүйцэтгэхийн зэрэгцээ ямар ч үйлдвэрийн өргөтгөл, уул уурхайн тоног төхөөрөмжийг хийгээд явах боловсон хүчний болон тоног төхөөрөмжийн нөөц, чадвартай болсон. Иймээс Эрдэнэт хот Монголын металл боловсруулах үйлдвэрийн үндсэн түшиц газар байсаар, “Эрдэнэт үйлдвэр” Монголын хөгжлийг түүчээлж, мянган жил ч гэрэлтсээр байх болно.

 “Өнөөдөр” сонины сэтгүүлч
Х.УЯНГА

Даваа, 11 6-р сар 2018 00:00

МОНГОЛЧУУДЫН ЗУУНЫ БАХАРХАЛ

“Эрдэнэт” үйлдвэр - Хорьдугаар зууны манлай бүтээн байгуулалт

     “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ахмадууд ил уурхай үзэж явахдаа “Үйлдвэр ашиглалтанд орсон анхны жилүүдэд 40 тонны БелАЗ-аар л хүдэр тээвэрлэдэг, тэр их өндөр сүрлэг харагддаг байж билээ. Гэтэл одоо 130 тонны БелАЗ машинаар хүдрээ зөөгөөд, хөдөлмөрийн бүтээмжээ хэд дахин нэмэгдүүлсэн гээд бодохоор сайхан шүү гэж ярьцгаана. Энэ үйлдвэрт залуу нас, мэдлэг боловсрол, хүч хөдөлмөрөө харамгүй зориулсан тус үйлдвэрийн анхдагчдын нүдэн дээр Эрдэнэт үйлдвэрийн өнгө төрх өнгөрсөн 40 жилд эрс өөрчлөгдсөнийг энэ мэт олон зүйлээр жишиж болно. Эрдэнэт үйлдвэр хэрхэн байгуулагдаж, ажиллаж, хүндрэл бэрхшээлийг туулж, ямар амжилтанд хүрснийг дор цухасхан ч болов сийрүүлэн бичсү.
     ОХУ-ын олон хотоос 15 мянган хүн, Монголын өнцөг булан бүрээс 5 мянга гаруй  хүн эвлэл, комсомол, намын илгээртээр шинэ үйлдвэр, шинэ хот барьж байгуулна хэмээн Монгол оронд нэгэн зэрэг хуран цуглаж эрч хүчтэй хамтран ажилласан нь 1973 оноос эхлэлтэй. Учир нь, Монгол-Зөвлөлт, Монгол-Чехославакийн хайгуулчид 1964-1972 онд ээлж дараалан хүч хамтран ажиллаж “Эрдэнэтийн овоо” ордын системчилсэн судалгааг хийж дуусгасны үндсэн дээр Монгол-Зөвлөлтийн хамтарсан уул уурхайн баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэрийг барьж байгуулах тухай хоёр улсын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрт 1973 оны 11-р сарын 22-ны өдөр Монголын талаас Сайд нарын зөвлөлийн дарга Ю.Цэдэнбал, Зөвлөлтийн талаас Сайд нарын зөвлөлийн орлогч дарга И.Т.Новиков нар гарын үсэг зурсан. “Эрдэнэтийн овоо” ордыг түшиглэн “Эрдэнэт” үйлдвэр барихтай зэрэгцэн Салхит-Эрдэнэтийн төмөр зам, Дархан-Эрдэнэтийн авто зам, Эрдэнэтийн овоо хүртэлх өндөр хүчдэлийн шугам, соёл ахуйн барилга байгууламж, орон сууц гээд нийгмийн хэрэгцээт бүтээн байгуулалтыг нэгэн зэрэг цогцлоох шийдвэрийг дээрх тогтоолд тусгаснаар Монголын 20-р зууны их бүтээн байгуулалт ёстой л “буцалсан” даа. “Эрдэнэт” үйлдвэр, Эрдэнэт хотыг бүтээн босгогчид өдөр шөнийн ээлжинд ажиллана. Барилгын суурь тавьсан газар бүхэнд том том гэрэл сүлэлдэнэ. Ямартаа л  тэр үед “Эрдэнэтийн цагаан шөнө” дуу төрөхөв дээ. Их бүтээн байгуулалт ид өрнөсөн 1974-1978 онд Эрдэнэтийнхэн үнэндээ харанхуй шөнийг хараагүй гэхэд болно. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн барилга байгууламжууд арай баригдаж дуусаагүй буюу 1977 оны намар ирээдүйн шинэ үйлдвэрт ажиллах төрөл бүрийн мэргэжлийн ажилчдыг ЗХУ-ын Алмалык, Гай, Сибай, Учалы хотод зуу зуугаар нь явуулж 6 сараас 1 жилийн хугацаатай сургаж эхэлсэн юм. Тэдний сүүлчийнх нь 1978 оны намар төгсөж ирсэн. “Эрдэнэт” үйлдвэрийг барихаас өмнө 1975 онд Сургалтын төв барьж байгуулан тэнд мөн монгол ажилчдыг сургаж эхэлсэн байлаа. Төр засгийн бодлогоор гадаадын уул уурхайн их сургуулиудад “Эрдэнэт” үйлдвэрт ажиллах инженер техникийн ажилтнуудыг мөн сургаж байв. “Эрдэнэт” үйлдвэр барьж байгуулах, ажиллах хүчнийг бэлтгэх ажлууд ийнхүү төрийн бодлого, шийдвэрийн дагуу зэрэг хийгдэж, 1978 оны 12-р сарын 14-нд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн нэгдүгээр ээлж ашиглалтанд ороход шинэ үйлдвэр ч ажиллахад бэлэн, шинэ ажилчид ч мэдлэг чадвараа зориулахад бэлтгэгдсэн байлаа. Орос “ах” нараас монголчууд ихийг сурсан. Монгол инженерүүд гэхэд үйлдвэрийн анхан шат буюу ажилчны ажил мэргэжлээс хөдөлмөрийн гараагаа эхэлж, шат ахин ажиллаж суралцсаар мэргэжлийн ажлаа хийх хэмжээнд дадлагажиж, туршлагаждаг байв. Энэ орос “школ” Эрдэнэт үйлдвэрийн алтан дүрэм байсан юм. Үйлдвэрийн анхдагч инженер техникийн ажилтнууд одоо ч тэр түүхэн замналаа бахархалтайгаар дурсан ярьдаг. Нэгдүгээр ээлж ашиглалтанд орсон анхны жилүүдэд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн нийт ажиллагсдын 72 хувь нь оросын мэргэжилтэн, 28 хувь нь монгол ажиллагсад байсан бол өнөөдөр 96,1 хувь нь монголчууд, 3,9 хувь нь л гадаадын мэргэжилтэн ажиллаж байна. 40 жилийн хөгжлийн түүхэнд монгол хүн уул уурхайн салбарт хэрхэн мэргэшиж, чадваржсаныг “Эрдэнэт” үйлдвэрийн энэ жишээнээс харж болно. Энэ үйлдвэрийн Сургалтын төв өнөөдөр Технологийн сургууль болон өргөжиж өөрийн төдийгүй Оюутолгой ХХК зэрэг уул уурхайн томоохон үйлдвэрийн ажиллах хүчнийг сургадаг эрдмийн уурхай болов. Тус үйлдвэр ийнхүү уул уурхайн ажиллах хүчний аугаа их нөөц, оюуны дундаршгүй хүч чадал болсон нь өнгөрсөн хугацааны томоохон амжилтуудын нэг юм.

     “Эрдэнэт” үйлдвэрийг  дагаад одоогийн 103,6 мянган хүн амтай Эрдэнэт хот байгуулагдсан нь Монголын сүүлийн 40 жилд хийгдсэн цорын ганц тод бүтээн байгуулалт байлаа. Тухайлбал, зам харилцаа, дэд бүтэц, соёл, худалдаа, үйлчилгээ, орон сууц гэх мэт нийгэм ахуйн хэрэгцээт барилга байгууламжууд бүгд баригдаж Монголын нэгэн шинэ өнгө төрх бүхий шинэ хот сүндэрлэн боссон.
     “Эрдэнэт” үйлдвэр 1990 он хүртэл таван ээлжийг ашиглалтанд оруулж үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаа бүрэн ашиглах хэмжээнд хүрсэн. Гэвч ОХУ, Монгол улсад нийгмийн томоохон шинэчлэлт хийгдэж, зах зээлийн нийгэмд шилжих явцад “Эрдэнэт” үйлдвэр техник технологийн хоцрогдол, сэлбэг хэрэгслийн дутагдалд орох бэрхшээл тохиолдсон. Монголын томоохон үйлдвэрүүд үүд хаалга барьсан тэдгээр он жилүүдэд “Эрдэнэт” үйлдвэр бэрхшээлийг амжилттай даван туулж, аажмаар үйлдвэрлэлээ сэргээж 1994 онд анх удаа 20,04 сая тонн хүдэр олборлож цаашид эрч хүчтэй ажиллах амжилтын гарааг дахин эхлүүлсэн юм. Зэс молибдений үйлдвэрлэлийн энэхүү хүчин чадлын өсөлт, эх орны эдийн засагт оруулсан хувь нэмэр гээд олон амжилтыг харгалзан зуун солигдох агшинд “Эрдэнэт” үйлдвэрийг “Зууны манлай бүтээн байгуулалт” хэмээн өргөмжилсөн нь бодит үнэлгээ, Монгол түмний бахархалын илэрхийлэл байлаа. Монгол улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат “Эрдэнэт үйлдвэр бол Монголын ард түмний бахархал, Монголын эдийн засгийн нэг өндөрлөг, Монгол, Оросын ард түмний эрх тэгш харилцаа, хамтын ажиллагааны талбар, Монголыг дэлхийн эдийн засагтай холбож буй чухал шижим юм” гэж нэгэнтээ товч тодорхой томьёолсон. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Ерөнхий захирал асан Ц.Даваацэрэн “Эрдэнэт үйлдвэр нь гадаадын хөрөнгө оруулалтыг Монголд хамгийн зөв шингээж чадсан цорын ганц үлгэр жишээч  том төсөл байсан” гэж билээ. Үүнийг “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 40 жилийн хөгжлийн өнгө төрх, улсын эдийн засагт оруулсан хувь нэмэр, хүрсэн амжилтууд нь гэрчилнэ. Дэлхийн зах зээл дээрх зэсийн үнийн уналтаас үүдэлтэй 1998-1999 он, 2008-2009 он, 2011-2016 оны эдийн засгийн хямралыг тус үйлдвэрийн хамт олон зөв бодлого, үйл ажиллагааны хүчээр ажралгүй туулсан гавьяатай.

“Эрдэнэт” үйлдвэр-Дэлхийн шилдэг аж ахуйн нэгж

     Үйлдвэрийн анхны ээлжийг жилд 4 сая тонн хүдэр боловсруулах хүчин чадалтайгаар ашиглалтанд хүлээн авсан бол 2015 онд Баяжуулах фабрикийн шинэ өргөтгөл барьж ашиглалтанд оруулснаар тус үйлдвэр жилд 32 сая тонн хүдэр боловсруулах хүчин чадалд хүрсэн нь бахархам амжилт байлаа. Дэлхийн зах зээлд зэсийн баяжмалын 3 хувийг, молибдений баяжмалын нэг хувийг “Эрдэнэт” үйлдвэр дангаараа экспортолж, өдөрт 3 сая ам.долларын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг,  дэлхийн ижил төстэй томоохон үйлдвэрүүдтэй харьцуулахад “Эрдэнэт” үйлдвэр өрсөлдөх чадвараараа 7-д, Ази тивд нэгдүгээрт жагсдаг болсон амжилтуудыг үнэлэн 2010 онд “Эрдэнэт” үйлдвэрийг “Европын бизнес ассамблей” олон улсын байгууллагаас “Дэлхийн шилдэг аж ахуйн нэгж”-ээр шалгаруулан өргөмжлөл гардуулсан нь манай уурхайчин хамт олны 32 жилийн хамтын үр бүтээлтэй хөдөлмөрийн нэг том үнэлгээ байсан юм. 2013 онд тус үйлдвэрийн 35 жилийн ойг тохиолдуулан  Монголын төр “Эрдэнэт” үйлдвэрийг “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор мялааж уурхайчин хамт олны магнайг тэнийлгэсэн. Өнгөрсөн 40 жилд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн уурхайчин хамт олон дундаас таван Хөдөлмөрийн баатар, 40-өөд гавьяат төрснийг ч дурдахгүй өнгөрөх аргагүй.

     Монгол улсын Засгийн газар, МҮХАҮТ  хамтран сүүлийн 17 жил “Монголын ТОП-100 аж ахуйн нэгж” шалгаруулахад  “Эрдэнэт” үйлдвэр 2017 онд 16 дах удаагаа ТОП-100 аж ахуйн нэгжийг тэргүүлсэн. Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн Ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн “Манай үйлдвэр 2017 онд түүхэндээ хамгийн өндөр ашиг орлоготой ажиллаж улс, орон нутгийн төсөвт 614.8 тэрбум төгрөг, 2018 оны эхний улиралд улс орон нутгийн төсөвт 150.8 тэрбум төгрөг төвлөрүүлсэн амжилтаар 40 жилийн ойн баяраа угтаж байна” гэсэн мэдээллийг саяхан үйлдвэрийн анхдагч, ахмадуудад бахархалтайгаар дуулгалаа. Тэрээр “Эрдэнэт” үйлдвэр цаашид 60 жил тогтвортой ажиллах нөөц тогтоогдсон гэх геологи хайгуулын ажлын үр дүнг ч Ерөнхий захирал уурхайчдад мэдээлэв. Өөрөөр хэлбэл хуучин, шинэ зуун дамжин өндөр үр бүтээлтэй ажиллаж буй “Эрдэнэт” үйлдвэр нийтдээ 100 жил ажиллаж буян хишгээ монгол түмэнд хүртээх ажээ.
     Эрдэнэт үйлдвэр 40 жил тасралтгүй ажиллахдаа олон мянган хүнд хөдөлмөрийн хүмүүжил, сахилга батыг бат бэх суулгаж, “Сайн ажиллавал сайхан амьдарна” гэдэг үгийн учгийг тайлж ойлгуулан, ажиллагсдынхаа гэр бүлийн орлого, амар амгалан амьдралын эх үндэс болсон номин ногоон “суварга”, эх орны эрдэнэсийг баяжуулан эдийн засгийг тэтгэн дэлгэрүүлсэн бодит биелэл юм.   

  Сэтгүүлч
Ж.ОЮУН

    “Эрдэнэт үйлдвэр-Хөгжлийн түүчээ 40” түүхт ойн баяр наадмыг 2018 оны зургадугаар сарын 27-ны өдөр тэмдэглэн өнгөрүүлэхтэй холбогдуулан компанийн Ерөнхий захирлын тушаалаар баяр наадмын өдрийг нийтээр амрах амралтын өдрөөр тооцож, 6-р сарын 16-ны Бямба гарагийн амралтын өдрийг ажлын өдөрт шилжүүллээ. Харин үйлдвэрлэлийн тасралтгүй үйл ажиллагааг ханган Ил уурхай, Автотээврийн байгууллага, Баяжуулах фабрик, Засвар механикийн завод, Тээвэр ложистикийн алба, Дулааны цахилгаан станц, Ган бөмбөлгийн цех, Эрчим хүчний цех, Цахилгаан цех, Чанар хяналтын хэлтэс, Геологи хайгуулын анги, Холбоо, мэдээлэл, техник автоматжуулалтын цех, Эрдэнэт сувиллын цогцолбор, Онцгой байдлын гэрээт гал түймэр унтраах, аврах 58-р анги, Гэрээт цагдаагийн хэлтэс, Дотоодын цэргийн 816-р тусгай салбарын ажилтан, албан хаагчид 2018 оны 6-р сарын 27-ны өдөр ажиллана.


У.Цэрэнбат

     Монголын эдийн засгийн чуулган  найм дахь жилдээ болж буй энэ өдрүүдэд улсын эдийн засаг, хөгжлийн гол ачааг хаанахын ямар байгууллага үүрч яваатай та бид танилцаж байна.  Улс орон оршин тогтнох, эдийн засаг тогтвортой байхын гол үндэс нь чухам юу вэ, хөгжлийг хэн түүчээлэх вэ. Үүнд төр, засаг төдийгүй жирийн иргэн та бидний  оролцоо ямар байх вэ.  Хаана хаанаа зөв мэдлэг, мэдээлэлтэй байж, баялгийг хэн бүтээж байгааг бодитоор үнэлэх цаг нэгэнт болжээ. Монголын эдийн засаг өнөөдөр ч уул уурхайгаас  бүрэн хараат байгааг чуулганд оролцогчид онцолсон. Цаашдаа ч энэ байдал хадгалагдсаар байхыг шинжээчид хэлдэг. Тэр дундаа  “Эрдэнэт” үйлдвэр  болон “Оюутолгойг”  ойрын хэдэн жилдээ гадна дотнынхон онцолсоор байх нь гарцаагүй. Учир нь,  Монгол Улсын хөгжлийн сүүлийн 40-өөд жилийн түүхийг дээрх бүтээн байгуулалтаас салгаж ойлгох аргагүй. Тэр дундаа нүүдэлчин соёл иргэншил, мал аж ахуйгаас өөр овойж товойх зүйлгүй байх үеэс Монгол Улсыг дэлхийн тавцанд гаргаж, уул уурхайн салбарынхны анхаарлыг зүй ёсоор татаж эхэлсэн  бүтээн байгуулалт нь “Эрдэнэт” үйлдвэр яах аргагүй мөн.
      “Эрдэнэт” дэх Оросын 49 хувийг төр 100 хувь мэдэлдээ авсан, үйлдвэрийн удирдлагуудын өндөр цалин, хангамж, гадна дотнынхны шахаа гэх мэт  тулга тойрсон хэрүүлийг энэ удаад хойш нь тавья. Зөвлөлтийн ард түмэнтэй хамтран эзэмшиж байсан үйлдвэрээ монголчууд 100 хувь өөрийн мэдэлд авсан нь зөв эсэх тухайд энд ярих нь төрүүлсэн үрээ  ааваар нь овоглосныг буруушааж буйтай агаар нэг учраас тайлбар хийх нь илүүц биз. Харин үйлдвэр тойрсон бусад хэл ам, хэрүүл  тэмцлийг газар авахуулахгүйгээр бүтээн байгуулалтыг саадгүй явуулах үндэс суурийг иргэн таны зөв мэдээлэл, төр, засгийн оновчтой бодлогоор бэхжүүлэх учиртайг дахин сануулъя. Ийн хэлэхийн учир нь, Монгол Улсын бүтэн зууны түүхийг  бүтээлцсэн, өнөөдөр ч ачааны хүндийг үүрч яваа Монголын  буюу “үндэсний” гэх тодотголтой ганцхан том төслөө бид  хэрүүлийн алим болгочихоод байгаа нь нууц биш. Тиймээс энэ удаад “Эрдэнэт” үйлдвэрийнхэн Монгол Улсын хөгжилд чухам ямар хувь нэмэр оруулсан, тэднийг “Зууны манлай” хэмээн тодотгохын учрыг бодит мэдээллээр дамжуулан хүргэхийг зорилоо.

     “Эрдэнэт” үйлдвэр улсын хөгжлийг тодорхойлохын учир...

     1978 онд анхны баяжмалаа гарган авч жилд дөрвөн сая.тонн хүдэр олборлох, боловсруулах хүчин чадал бүхий уулын баяжуулах үйлдвэрийн эхний ээлжийг  ашиглалтад оруулснаас хойш даруй 40 жил өнгөрчээ. Үүнээс өмнөх түүх сөхвөл 1963  онд Монгол, Чехословакын /Чех улстай хамтран хайгуулын ажлаа эхлүүлсэн ч тэд гэрээнээс гарснаар Зөвлөлтийн ахан дүүстэй хамтарсан түүхтэй/ хайгуулын багийнхан Эрдэнэтэд   дөр­вөн майхан, дөрвөн гэртэйгээр  судалгааны ажлаа эхлүүлснээр Эрдэнэтийн овоо орчимд хүдэржилт илүү байгааг тогтоосон байдаг. Энэ цаг үеэс  бүтээн байгуулалт тасралтгүй өрнөсөн төдийгүй Эрдэнэтийг өдгөө улсын хоёр дахь том хот болон өргөжүүлсэн төдийгүй орон нутгийн төсвийн 90 орчим хувийг  үйлдвэр дангаараа бүрдүүлж байгаа бол  улсын төсвийн 30 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлдэг дэлхийн хэмжээний томоохон  үйлдвэр болон цар хүрээгээ тэлжээ. Тодруулбал, “Эрдэнэт” үйлдвэр ХХК-ийнхан  зэс,  молибдений хүдрийн олбор­лолт, баяжуулалтаар Ази тивдээ томоохонд тоо­цогддог төдийгүй өрсөлдөх чадвараараа Азидаа нэг, дэлхийд долоодугаарт эрэмбэ­лэгдэж байна.   Түүнчлэн    уул уурхайн удирдлагын “Pitram” системийг үйлдвэрлэлд  иж бүрнээр  нэвтрүүлсэн нь Монгол Улсын хувьд анхных болж дэлхийн хэмжээнд айргийн тавд орж байна. “Эрдэнэт“  үйлдвэрийнхэн бүтээгдэхүүнээ ОХУ, Хятад, Америк, Казахстан, Голланд, Швейцарь, БНСУ улсад худалдаад зогсохгүй  Голландын “Trafigura Beheer B.V.“, АНУ-ын “Ocean Partners UK Limited“, “Gerald Metals, Inc“, Өмнөд Солонгосын “Samsung Corporation“ зэрэг   дэлхийн 40 гаруй компанитай хамтран ажилладаг олон улсад данстай компани болжээ.
      Тэд жилд 26 сая тонн хүдэр боловсруулж, 530 орчим мянган тонн зэсийн баяжмал, 4.5 орчим мянган тонн молибдены баяжмал үйлдвэрлэж буй.  Энэ ч үзүүлэлтээрээ Монголын топ аж ахуйн нэгжийг 16 дахь жилдээ тэргүүлсэн нь тус үйлдвэрийн цар хүрээг бүрнээ илтгэх биз. Топ аж ахуйн нэгжүүдийг компанийн ашиг орлого төдийгүй улсын төсөвт оруулсан татвар, нийгмийн даатгал төлсөн ажилчдын тоо зэрэг үзүүлэлтийг харгалзан Сангийн яам болон төрийн байгууллагаас гаргасан тоон мэдээлэлд тулгуурлан шалгаруулдаг. “Эрдэнэт”-ийнхэн уг шаардлагыг тогтмол биелүүлж ирсэн учраас ийнхүү тасралтгүй 16 жил шилдгээр нэрлэгдэж байгаа юм.  Тийм ч учраас Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх “Эрдэнэт” үйлдвэрийг бүхий л үзүүлэлтээрээ номер нэг хэмээн  онцолсныг дурдахад илүүдэхгүй болов уу.  “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэн “Манай үйлдвэрийн хувьд техникийн болон үйлдвэрийн үзүүлэлтүүд 100-гаас дээш хувиар биеллээ. Өнгөрсөн онд  үйлдвэр 320 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажиллаж, улс, орон нутгийн төсөвт 615 тэрбум төгрөг төвлөрүүлсэн. 2017 онд бид үйлдвэрээ дараагийн 15 жилд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийг боловсруулсан.  Энэ оноос 15 жилийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлнэ. Төлөвлөгөөнд туссан ажлаас дурдвал ил уурхайн техник технологийг боловсронгуй болгох, баяжуулах фаб­рикийнхаа техникийг шинэч­лэх, засвар механикийн заводод өргөтгөл хийх ажил багтаж байна. Үндсэндээ “Эрдэнэт” үйлдвэрийг хөгжүүлэх зургаан төслийг хэрэгжүүлэхээр бэлдээд байна”  хэмээн топ аж ахуйн нэгжийн шагналаа гардах үеэр хэлсэн юм. Энэ бол тус үйлдвэрийн алсын хараа, менежментийг бүрнээ илтгэсэн мэдээлэл. Үйлдвэр алсын хараатай байхын давуу талыг тэд одоогоос хоёр жилийн өмнө дэлхийн зах зээлд зэсийн үнэ унаж, дотоодын эдийн засаг  хямарсан үед нэг ч хүнийг ажлаас халаагүйгээр барахгүй хямралын эсрэг  хөтөлбөрийг үе шаттайгаар хэрэгжүүлж, худалдан авалтыг зогсоон түүнийг агуулахад байгаа бараа материалын нөөцөө ашиглан орлуулах, үйлдвэрийн үйл ажиллагааг хэвийн үргэлжлүүлэхэд шаард­лага­тай зардлаас бусад шатах тослох материалын зардлыг 10, удирдлагын зардлыг 20, томилолтыг 30, нийгмийн сангийн зардлыг 50 хувиар бууруулснаар  төлөвлөгөөт үзүүлэл­тээ бүрэн  биелүүлсэн байдаг.  Хэрвээ “Эрдэнэт”-ийнхэн энэ чинээний менежмент хийгээгүй бол  уналттай байсан  улсын эдийн засагт нэрмээс болоод зогсохгүй дарамт болох эрсдэл хүлээж байсан юм. Энэ мэтчилэн “Эрдэнэт”-ийн ашигтай ажиллагаа, үр дүнгээс улсын эдийн засаг хамаардаг учраас тэд хариуцлагаа бүрэн ухамсарласны дүнд хямралын үед ч үүргээ давуулан биелүүлсээр ирснийг онцлох нь зүйтэй.  Энэ тухайд хамгийн сүүлийн ганцхан жишээ татахад,  одоогоос дөрвөн сарын өмнө  “Эрдэнэт  үйлдвэр” ХХК-ийн Дулааны цахилгаан станцын суурилагдсан хүчин чадлыг 48мВт-ын хүчин чадалтай турбингенератороор өргөтгөх ажлыг дуусгасан явдал.  Үүнээс өмнө  “Эрдэнэт” үйлдвэр төвийн эрчим хүчний системээс цагт 100 МВт цахилгаан худалдан авч, жилд 225 тэрбумын төлбөр төлдөг байсан бол ийнхүү өргөтгөл  хийснээр  үйлдвэрлэлийн өөрийн  зардлыг 18.1 тэрбум төгрөгөөр хэмнэж, эдийн засгийн өндөр үр ашигтай ажиллах нөхцөл бүрдсэн юм.  “Эрдэнэт” үйлдвэр  түүхэн энэ өргөтгөлдөө 41.8 сая ам.доллар зарцуулсан нь дэлхийн жишгээс даруй хоёр дахин хямд өртөг болсон юм. Ийнхүү “Эрдэнэт” үйлдвэр 40 жилийнхээ ойн босгон дээр эрчим хүч  хэрэглэгчээс үйлдвэрлэгч болоод зогсохгүй хүчин чадлаараа улсдаа гуравдугаарт эрэмбэлэгдэх Дулааны цахилгаан станцтай болоод байна. Энэ мэт ажлыг үйлдвэр өөрийн хөрөнгөөр барьж гүйцэтгээгүй бол улсаас татаас авч, та бидний татварын мөнгийг хүүхдийн сургууль, цэцэрлэгт  зарцуулж чадахгүй байлаа.  

Нийгмийн хариуцлага ба бүтээн байгуулалт

     1978 онд үйлдвэрийг ашиглалтад оруулахад нийт ажилчдын 95-аас  дээш хувь нь зөвлөлтийн мэргэжилтнүүд байсан гэдэг.   Харин энэ цаг үеэс дотоодын боловсон хүчнийг бодлогоор  дэмжин сургаснаар өдгөө  үйлдвэрийн 6000 гаруй ажилтны таван хувь нь ОХУ-ын инженер техникийн ажилтан бол  бусад нь монгол хүн байна. Энэ нь үйлдвэрийн удирдлагууд хүний нөөцийн менежментээ хэрхэн зөв хуваарилж ирсний илрэл юм.   Монголын мэргэжилтнүүд  оросуудаас дутахааргүй мэр­гэжил мэдлэгтэй болсны нэг илрэл нь үйлдвэрт  шаардлагатай 20 гаруй тоног төхөөрөмжийг   ажилчид хийж, нийлүүлж байна.  
      Байгалийн баялаг тухайн улсын ард түмний өмч. Тиймээс уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй компаниуд нийгэмд хэр өгөөжтэй ажилласнаар нь тухайн компанийг үнэлдэг. Харин “Эрдэнэт” үйлдэр бий болсноос хойш  дагуул хотоо хэрхэн хөгжүүлсэн, нутгийн ард түмэнд хэр хүртээмжтэй ажилласан талаар яривал урт түүх болно. Анхны тэсэлгээ хийснээс хойш Дархан-Эрдэнэтийг холбосон автозам барьснаас авахуулаад  үйлдвэрийн үе үеийн ажилчдын нийгмийн асуудал, тэтгэвэр тэтгэмж, тэдний гэр бүлд учирсан бэрхшээлийг хуваалцах гээд орчин цагийн уул уурхайн ямар ч компанид бараг байдаггүй үүрэг хариуцлагыг өөртөө хүлээж ирсэн нь хэн бүхний нүдэнд ил байсаар өдийг хүрсэн.   “Эрдэнэт” бол нийгмийн хариуцлагаараа онцгойрдог үйлдвэр. Үүний нэг жишээ нь  “Эрдэнэт” үйлдвэр 1978 онд анх 100 хүний ортой эмнэлэг ашиглалтад оруулсан бол өнгөрсөн онд 500 хүний хүчин чадал бүхий “Медипас” оношилгоо эмчилгээний төвийг нээсэн явдал. Тус төвийг ашиглалтад оруулснаар эрдэнэтийнхэн төдийгүй Монголын ард иргэд олон улсын жишигт нийцсэн эмнэлгийн үйлчилгээг авч, гадагш урсч буй олон арван сая төгрөгийн хөрөнгийн урсгалыг өөрийн оронд татаж, иргэдэд учирч буй хөрөнгө санхүү, цаг хугацаа, сэтгэл санааны саад бэрхшээлийг арилгах  нөхцөлийг бүрдүүлсэн юм. Цаашилбал, бурхан багшийн сэрэг дүр, найрамдлын хөшөө гэх нүдэнд харагдаж, гарт баригдах   томоохон бүтээн байгуулалт бүрт “Эрдэнэт” үйлдвэрийн оролцоо байсаар ирсэн.
      Харин дотоодын ажилчид буюу баялаг бүтээгчдэдээ үйлдвэрийн удирдлагууд хэрхэн анхаарал хандуулдаг вэ.  1980 онд үйлдвэрийн ажилчид маск зүүхээс хэтэрдэггүй байсан бол өдгөө хөдөлмөр хамгааллыг номер нэгд тавиад зогсохгүй хөдөлмөрийн аюулгүй байдлаараа дэлхийд үнэлэг­дэх хэмжээнд хүрээд буйг салбарынхан онцолдог.  Энэ тухайд ганцхан жишээ татахад, хөдөлмөр хамгааллын хувцасгүйгээр нэг ч хүн үйлдвэрт нэвтэрдэггүй нь дээрхийн бүрэн хариулт болох биз.  Эрдэнэтийн нөөц дуусах гэж байгаа талаарх мэдээлэл нэг хэсэг чих дэлссэн бол үйлдвэрийн удирдлагууд 30-40 жилийн нөөцтэй  талаар мэдээлж буй. Тиймдээ ч   Эрдэнэтийн овооны нөөцийг бүрэн ашиглах хүрээнд ил уурхайн мөчлөгт тээврийн технологи нэвтрүүлэх, бая­жуулах үйлдвэрийг өргөтгөх, зэсийн баяжмал хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр барих, исэлдсэн, ядуу агуулгатай хүдрээс цэвэр зэс үйлдвэрлэх ажлыг үе шаттай хэрэгжүүлэхээр төлөвлөөд байгаа аж.
 

“Монголын Үнэн” сонины Улс төрийн албаны дарга
М.ӨНӨРЖАРГАЛ

Утас: 99076343
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
 

 

Эрдэнэт үйлдвэр ХХК-ийн

Олон нийттэй харилцах албаны цахим хуудас

           

 

 

Зургийн цомог